Lithiumhoudende energiedragers: energieopslagsystemen (EOS)

3712023Lithiumhoudende energiedragers: energieopslagsystemen (EOS)Richtlijn voor de veilige opslag van elektriciteit in energieopslagsystemenTypicalAlle typicalsTypical 1 - Zelfstandig EOS in (aangepaste) containerTypical 2 - EnergieopslagparkTypical 3 - EOS-park met niet-betreedbare behuizingen in de open luchtTypical 4 - Mobiel EOSTypical 5 - Inpandig EOS met eigen ruimteTypical 6 - Inpandig EOS in een open ruimteVersie

Deze PGS 37-1:2023 versie 1.1 (april 2026) is inhoudelijk gelijk aan de door het Bestuurlijk Omgevingsberaad vastgestelde PGS 37-1:2023 versie 1.0 (december 2023). Het interactieve risicodiagram is toegevoegd. Daarvoor zijn een aantal koppelingen in de scenario’s, doelen en maatregelen hersteld.

Een PGS-richtlijn

Een PGS-richtlijn is een document over de veilige opslag en de bijbehorende activiteiten met gevaarlijke stoffen. In de PGS-richtlijn staan de belangrijkste risico's van die activiteiten voor de veiligheid en gezondheid van werknemers, de veiligheid van de omgeving en de brandveiligheid. Ook staan in een PGS-richtlijn de mogelijke gevolgen van die risico's voor het bestrijden van een ramp. Om de risico's te beheersen en de negatieve effecten voor mens en milieu te beperken zijn doelen geformuleerd. Aan deze doelen zijn maatregelen gekoppeld. Met deze maatregelen kan aan de doelen worden voldaan. Naast de in deze PGS-richtlijn genoemde maatregelen is het mogelijk om gelijkwaardige maatregelen te treffen voor zover de wetgeving dit toelaat.

Meer informatie over de PGS-organisatie is te vinden op: publicatiereeksgevaarlijkestoffen.nl. Daar staan ook de actuele publicaties.

PGS Nieuwe Stijl – risicobenadering als basis

In 2015 is gestart met een nieuwe opzet van de PGS-richtlijnen: de PGS Nieuwe Stijl. Een PGS Nieuwe Stijl betekent dat maatregelen tot stand zijn gekomen met een risicobenadering. Dit houdt in dat is geanalyseerd welke risico's er zijn bij activiteiten met de gevaarlijke stof. De situaties waarbij het mis kan gaan en die leiden tot ongewenste, gevaarlijke gevolgen, zijn beschreven in scenario's. Voor deze scenario's zijn doelen geformuleerd gericht op het beheersen van de risico's. Met maatregelen kan een bedrijf aan een doel voldoen.

De PGS Nieuwe Stijl kent de volgende hoofdelementen:

de wettelijke kaders;
de risicobenadering met de scenario's;
de doelen;
maatregelen om aan de doelen te voldoen.

Onderwerpen en doelstellingen PGS-richtlijn

Een PGS-richtlijn geeft invulling aan:

Omgevingsveiligheid (omgevingsveiligheid) of Brandbestrijding Omgevingsveiligheid (brandpreventie);
Arbeidsveiligheid (arbeidsveiligheid);
Brand- en rampenbestrijding (rampenbestrijding).

Voor deze onderwerpen zijn de doelstellingen:

Omgevingsveiligheid:

Het voorkomen van ongewone voorvallen en het beperken van de gevolgen daarvan voor de omgeving met het oog op het waarborgen van de veiligheid voor de omgeving

Arbeidsveiligheid:

Het voorkomen van ongevallen met gevaarlijke stoffen, en het beperken van de gevolgen daarvan en het voorkomen van acute blootstelling van werknemers aan gevaarlijke stoffen

Brand- en rampenbestrijding:

Het beperken van de gevolgen van een brand of ramp en het borgen van een doelmatige rampenbestrijding

Organisatie bij het tot stand komen van deze PGS-richtlijn

Deze PGS-richtlijn is opgesteld door een team van vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en de overheid. Vertegenwoordigd zijn:In Bijlage H staan de gegevens van de leden van het team dat deze PGS-richtlijn heeft opgesteld.

Het PGS-team is onderdeel van de PGS-beheerorganisatie. Daaronder vallen alle PGS-teams, het PGS-programmabureau en de PGS-adviescommissie. De PGS-stuurgroep stuurt de PGS-beheerorganisatie aan. In de PGS-stuurgroep zijn vertegenwoordigd: IPO, VNG, Brandweer Nederland, Nederlandse Arbeidsinspectie, VNO-NCW en MKB-Nederland.

Het Bestuurlijk Omgevingsberaad vergunningverlening, toezicht en handhaving (BOb) heeft deze richtlijn vastgesteld. Het BOb is de opdrachtgever van de PGS-beheerorganisatie.

Status van PGS-richtlijnen

De partijen van het BOb hebben afgesproken om op de volgende manier om te gaan met de PGS-richtlijnen:

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bepaalt in overleg met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) dat moet worden voldaan aan een PGS-richtlijn, voor zover gericht op het waarborgen van de veiligheid voor de omgeving. Dit zijn direct werkende regels.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wijst deze PGS-richtlijnen in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) aan als informatiedocumenten over de beste beschikbare technieken (BBT). Dit betekent dat het bevoegd gezag verplicht is om bij het verlenen van een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit rekening te houden met PGS-richtlijnen bij het bepalen van BBT.
Omdat de PGS-richtlijnen de stand der wetenschap en professionele dienstverlening beschrijven, vormen zij voor de Nederlandse Arbeidsinspectie een goed uitgangspunt voor toezicht en handhaving.
De veiligheidsregio's gebruiken de PGS-richtlijnen als richtlijn bij het adviseren over brandveiligheid in omgevingsvergunningen en bij het voorbereiden van de brand- en rampenbestrijding.
De toezichthouders van het bevoegd gezag, de Nederlandse Arbeidsinspectie en de veiligheidsregio's beschouwen de PGS-richtlijnen als een belangrijk referentiekader bij het toezicht op de naleving van wettelijke verplichtingen, zoals de Seveso-richtlijn.

Deze PGS-richtlijn is door de PGS-stuurgroep goedgekeurd voor vaststelling door het BOb op: 27 juli 2023.

Waarna het BOb deze PGS-richtlijn heeft vastgesteld op: 12 december 2023.

De voorzitter van de PGS-stuurgroep,

P. Heij

LeeswijzerIndeling PGS-richtlijn

De PGS-richtlijn heeft hoofdstukken en een aantal bijlagen. Bij elk hoofdstuk en bij elke bijlage staat of de inhoud normatief is. Als er niets bij staat, betekent het dat de tekst informatief is. Alleen de normatieve delen zijn bindend en gelden als eis of voorschrift. Met het voldoen aan de maatregelen in deze PGS-richtlijn wordt voldaan aan de in deze PGS-richtlijn opgenomen doelen.

Inleidende onderwerpen

De eerste vier hoofdstukken bevatten informatie over de veilige opslag van elektriciteit in energieopslagsystemen, het toepassingsbereik en de risicobenadering met de scenario's. Alleen , met het toepassingsbereik van deze PGS-richtlijn, is normatief.

bevat een algemene inleiding op deze PGS-richtlijn.
beschrijft de reikwijdte en het toepassingsbereik. Dit is normatief.
bevat algemene informatie over lithiumhoudende energiedragers en energieopslagsystemen.
beschrijft het basisveiligheidsniveau en geeft algemene informatie over de risicobenadering.
bevat een beschrijving van de scenario's. Bij elk scenario is aangegeven met welke doelen het scenario voorkomen of beperkt kan worden en welke maatregelen daarvoor nodig zijn.

Doelen en maatregelen

Hoofdstukken 5 t/m 7 zijn normatief. Daarin staan het wettelijk kader, de doelen en maatregelen om hoog- en middelhoogrisicoscenario’s te voorkomen en beperken

bevat een richtingaanwijzer wet- en regelgeving. Deze richtingaanwijzer maakt duidelijk op grond van welke wetgeving aan welke maatregelen in deze PGS-richtlijn moet worden voldaan.
beschrijft de doelen en geeft aan welke maatregelen invulling geven aan het doel en voor welke scenario's ze bedoeld zijn.
bevat maatregelen. Daarnaast staat bij elke maatregel voor welk scenario de maatregel relevant is en aan welke doelen de maatregel invulling geeft. In staat de leeswijzer voor de maatregelen.

Informatie bij implementatie

De overige hoofdstukken zijn informatief. Deze hoofdstukken geven extra informatie over het onderwerp van deze PGS-richtlijn. Het gaat om informatie die niet in de doelen en maatregelen passen, maar die wel helpt bij het omgaan met deze PGS-richtlijn.

Dit informatieve deel van deze richtlijn bevat aanvullende informatie over:

: Gelijkwaardige maatregelen

Bijlagen

Deze PGS-richtlijn bevat bijlagen. De teksten in de hoofdstukken kunnen naar die bijlagen verwijzen. Een bijlage is informatief of normatief. Als een bijlage normatief is, staat dat aangegeven.

De volgende bijlagen zijn normatief:

: Afkortingen en begrippen;
: Normatieve documenten en normen. Deze bijlage bevat documenten en normen waar de maatregelen in deze PGS-richtlijn naar verwijzen. Daar staat ook de huidige editie van de norm bij;
: Implementatietermijnen in bestaande situaties.

Informatiebronnen

In deze PGS-richtlijn worden wetten en andere informatiebronnen genoemd. Een overzicht hiervan staat in . Daar staat ook waar deze wetten en informatiebronnen te vinden of te verkrijgen zijn.

Inleiding

Doel van de richtlijn

Het doel van deze PGS-richtlijn is om vast te leggen met welke maatregelen de risico's van lithiumhoudende energieopslagsystemen te beheersen zijn. Deze maatregelen zijn gebaseerd op een risicobenadering die uitgaat van de scenario's die zich voor kunnen doen. Op basis van de scenario's zijn doelen geformuleerd waarmee wordt beoogd een aanvaardbaar veiligheidsniveau te creëren. Uit de doelen zijn vervolgens de maatregelen afgeleid. Deze maatregelen verkleinen de kans op een incident, of voorkomen of beperken de nadelige gevolgen van een incident. Informatie over de risicobenadering staat in van deze richtlijn.

Toepassingsbereik van de richtlijn

Deze PGS-richtlijn is van toepassing op een specifieke subset van energieopslagsystemen (EOS’en), namelijk EOS’en bestaande uit lithiumhoudende oplaadbare energiedragers die (in groepen) elektrisch met elkaar zijn verbonden met een totaal opgestelde capaciteit van meer dan 20 kWh. Dit sluit aan bij de ondergrens zoals genoemd in NFPA 855.

Daarnaast bestaat het EOS uit randapparatuur zoals ventilatie en technische beveiliging. Een batterijmanagementsysteem (BMS) zorgt voor de goede en veilige werking van het EOS en maakt daar onlosmakelijk deel van uit.

Deze PGS is van toepassing op het EOS, inclusief randapparatuur en het batterij Management Systeem (BMS) vanaf het moment dat het EOS in gebruik wordt genomen. Zodra het EOS vermogen kan gaan opnemen of afgeven, wordt dit beschouwd als in gebruik genomen. EOS'en die in opbouw zijn, vallen noch onder PGS 37-1 noch onder PGS 37-2.

Deze PGS is van toepassing op zowel nieuwe, gebruikte als afgedankte EOS’en (afvalstadium) tot het moment dat het EOS buiten werking wordt gesteld. Buitenwerkingstelling betekent dat de energiedragers ontladen zijn tot een laadniveau van maximaal 30 % en individuele modules losgekoppeld zijn. Voor de beheersing van de risico's in de periode tussen buitenwerkingstelling en afvoer van het EOS moet een plan afgestemd worden met het bevoegd gezag, waarbij het uitgangspunt is dat het EOS zo snel mogelijk wordt afgevoerd. Deze EOS’en zijn bedoeld om stationair te functioneren, maar zijn mogelijk ook verplaatsbaar (bijvoorbeeld EOS’en die worden ingezet voor de verhuur). Deze PGS is tevens van toepassing op het EOS-deel van systemen waarin een EOS verwerkt is, zoals hybride aggregaten. De locatie en de wijze waarop het EOS gebruikt wordt, is niet van invloed op de toepasbaarheid van deze PGS. Deze EOS'en kunnen zowel inpandig als uitpandig (bijvoorbeeld in een container), op een dak of aan de buitengevel zijn geplaatst.

In het toepassingsgebied wordt specifiek verwezen naar lithiumbevattende energiedragers omdat deze in het geval van een incident een thermal-runawayreactie kunnen ontwikkelen. De kans op een thermal-runaway is sterk afhankelijk van het ontwerp en de chemische samenstelling van de energiedragers.

In het kader van het beheersbaar en bestrijdbaar zijn van branden is bij de bepaling van de maatregelen voor EOS-parken uitgegaan van een totale, maximale energiedragercapaciteit van 400 MWh, maximaal 1 000 V AC of maximaal 1 500 V DC. Nieuwbouw van groter dan 400 MWh, maximaal 1 000 V AC of maximaal 1 500 V DC vereist maatwerk waarvoor een risicoanalyse moet worden uitgevoerd met betrekking tot het beheers- en bestrijdbaar zijn van branden en afstemming hiervan met de veiligheidsregio en in lijn met PGS 37-1.

Deze richtlijn is in principe van toepassing voor alle vormen van elektrische energieopslag waarbij lithiumhoudende oplaadbare energiedragers worden toegepast. Er zijn echter een aantal uitzonderingen.

Deze PGS-richtlijn is niet van toepassing op:

Opslag van lithiumhoudende energiedragers, hiervoor is PGS 37-2 van toepassing. In het schema in wordt verduidelijkt wanneer de PGS 37-1 respectievelijk PGS 37-2 van toepassing is.
Systemen die gebruikt worden door particulieren (zoals thuisbatterijen en gebruik in plezier-, vaar- of voertuigen). Voor een EOS met een energieopslagcapaciteit groter dan 20 kWh wordt aanbevolen de maatregelen uit deze PGS wel toe te passen.
Flowbatterijen, uitgezonderd hybride systemen met lithiumhoudende energiedragers.
Solidstatebatterijen.
Condensatoren.
Maritieme toepassingen waarbij het EOS gebruikt wordt aan boord van een vaartuig zonder permanente ligplaats.
Elektrische motorrijtuigen en machines als onderdeel van een EOS (geïntegreerd in een smart grid). Uit voertuigen gedemonteerd lithiumhoudende energiedragers die in een EOS worden toegepast vallen wel onder deze richtlijn.

Deze richtlijn gaat niet in op de emissies naar bodem, water en lucht. Eisen over emissies naar bodem, water en lucht staan in de regels op grond van de Omgevingswet. Wel zijn bodem-, water- en luchtaspecten genoemd als deze consequenties hebben voor de veiligheid van werknemers en voor de veiligheid van de omgeving. Een voorbeeld is een plas met gevaarlijke stoffen. Dit heeft niet alleen risico’s voor de bodem. De gevaarlijke stof kan namelijk ook uitdampen of in brand raken en schadelijke effecten hebben op de veiligheid van werknemers of de omgeving. De maatregel van een lekbak heeft dan meerdere doelen. De richtlijn gaat ook niet in op de aanpak die nodig is om tot beheersing van de gevaren voor de gezondheid op de lange termijn te komen.

Relatie met wet- en regelgevingWettelijke basis

Deze PGS-richtlijn geeft een nadere uitwerking van wettelijke voorschriften op grond van de Omgevingswet, de Arbeidsomstandighedenwet en de Wet veiligheidsregio’s.

In staat een toelichting op de relatie met deze wetgeving.

Direct werkende wetten en regels

Naast de eisen in deze PGS-richtlijn zijn er andere wetten en regels waaraan een activiteit moet voldoen. Een voorbeeld daarvan is de Warenwet met bijbehorende Warenwetbesluiten. bij deze PGS-richtlijn bevat meer informatie over de wet- en regelgeving die van toepassing kan zijn op de activiteit uit deze PGS-richtlijn.

Deze PGS-richtlijn bevat naast de PGS-eisen (in blauwe kaders) een aantal maatregelen (in oranje kaders) waaraan een bedrijf op grond van andere wetten en regels al moet voldoen. Dit is om de PGS-richtlijn beter leesbaar en toepasbaar te maken. Dit geeft voor een bepaald onderwerp een vollediger beeld van maatregelen die invulling geven aan de doelen.

Deze maatregelen die al zijn verankerd in direct werkende wetten en regels, hebben een aparte status binnen deze PGS-richtlijn. Een bedrijf moet op grond van deze andere wetten en regels al aan deze maatregelen voldoen.

Bestaande activiteiten

In staan maatregelen. Deze maatregelen geven een invulling aan de stand van de techniek en de stand van de wetenschap en professionele dienstverlening.

Nieuwe activiteiten moeten direct voldoen. In staat voor bestaande activiteiten (bestaande EOS’en) binnen welke termijn de activiteiten moeten voldoen aan de nieuwe maatregelen.

Gebruik van normen

Als deze PGS-richtlijn verwijst naar een norm (zoals NEN, EN of ISO) of een ander normdocument of een andere specificatie, gaat het om de publicatie, inclusief wijzigings- of correctiebladen, zoals die op het moment van de publicatie van deze PGS-richtlijn luidde. De normdocumenten staan in van deze PGS-richtlijn.

Normen, zoals NEN, EN of ISO of andere normdocumenten of specificaties, worden periodiek opnieuw beoordeeld en zo nodig herzien. De veranderingen zijn vaak beperkt. Wanneer alle bestaande bedrijven toch direct aan de nieuwste editie moeten voldoen, kan dat grote (financiële) gevolgen hebben.

In staat daarom bij de normen waar deze PGS-richtlijn naar verwijst, ook een jaartal. Het gaat om de editie van de norm met dat jaartal, inclusief wijzigings- of correctiebladen. Dat betekent dat deze editie blijft gelden zolang de PGS-richtlijn op dit punt niet is gewijzigd.

Uitzondering voor normen via andere wetten en regels

Soms zijn normen rechtstreeks van toepassing. Bijvoorbeeld omdat andere wetten en regels naar een norm verwijzen. Dat geldt bijvoorbeeld voor normen die horen bij bindende Europese regels. Voor deze normen geldt dat de editie die in die wetten en regels staat, bepalend is.

Beschrijving lithiumhoudende energiedragers in EOS’en

Over lithiumhoudende energiedragers

Algemene informatie

Aan een EOS zijn diverse gevaren verbonden, zoals:

Gevaren van het instabiel worden van de energiedrager;
Gevaren van het vrijkomen van het elektrolyt;
Elektrische gevaren.

Deze PGS-richtlijn richt zich op de specifieke gevaren van de toepassing van lithiumhoudende energiedragers. Overige gevaren, zoals elektrische gevaren, worden alleen meegenomen voor zover zij een direct effect hebben op de lithiumhoudende energiedrager. Overige elektrische gevaren, zoals kortsluiting of contact met spanningvoerende delen, zijn reeds geregeld in andere wet- en regelgeving, zoals de arbowetgeving en productwetgeving (o.a. het Warenwetbesluit elektrisch materiaal). Zie voor de relatie met wet- en regelgeving.

Gevaren van lithiumhoudende energiedragers

Het primaire gevaar verbonden aan het gebruik van lithiumhoudende energiedragers is het kunnen optreden van een zogeheten thermal runaway.

Een thermal runaway is een ongecontroleerde toename in temperatuur als gevolg van een grotere warmteproductie dan warmteafvoer. De temperatuurtoename is bij een thermal runaway het gevolg van een positief feedbackmechanisme. Een toename in de temperatuur leidt tot een toename van de reactiesnelheid en bijgevolg (omdat het een exotherme reactie is) tot een toename van de warmteproductie. Als deze extra warmte niet of niet snel genoeg afgevoerd kan worden, stijgt de temperatuur van het reactiemengsel, waardoor de reactiesnelheid en de warmteproductie verder toenemen.

Een thermal-runawayreactie leidt tot een zeer snelle toename van de druk en de temperatuur en bijgevolg een ontleding, een explosie en/of brand van de energiedrager, waarbij zeer giftige pyrolyseproducten vrijkomen. Stoffen die kunnen vrijkomen, zijn onder meer oplosmiddelen, koolstofmonoxide, waterstof en waterstoffluoride, waarbij in geval van blootstelling, afhankelijk van de concentraties, ernstige gezondheidseffecten kunnen optreden. Er kunnen overigens nog vele andere gevaarlijke stoffen vrijkomen die in de anode, kathode en het elektrolyt zijn verwerkt, afhankelijk van de tijdens de thermal runaway optredende reactieomstandigheden zoals temperatuur, druk enz.

Bij het bestrijden van het incident kan corrosief en giftig bluswater ontstaan waaraan ingezet personeel van de brandweer, andere hulpverleners, omstanders en bewoners blootgesteld kunnen worden. Een ander gevaar van de toepassing van lithiumhoudende energiedragers is het vrijkomen van het elektrolyt in geval van beschadiging van de omhulling van de energiedrager. Zie waarin de meeste denkbare stoffen die vrij kunnen komen zijn opgenomen.

Hoewel lithiumhoudende energiedragers al lange tijd bestaan, is de toepassing van deze energiedragers recent sterk toegenomen. Dit betekent ook dat er een flinke impuls is gegeven aan onderzoek en innovatie in dit vakgebied. Het veiligheidsaspect is in deze onderzoeken een belangrijk aandachts- en ontwikkelpunt. Verbeterde Li-ion-energiedragers die na publicatie van deze PGS op de markt komen, kunnen daardoor een ander risicoprofiel hebben. Bij de beoordeling van een lithiumhoudend EOS moet daarom een goede analyse gemaakt worden van de specifieke veiligheidsrisico's van de in het EOS toegepaste energiedragers en de chemische samenstelling van die energiedragers. Vervolgens moeten de maatregelen in deze PGS toegepast worden. Deze zijn proportioneel aan de risico's.

Over het EOS

Algemene beschrijving EOS

In een EOS kunnen grote hoeveelheden energie worden opgeslagen in energiedragers. EOS'en worden ook toegepast om bijvoorbeeld dieselaggregaten te vervangen op evenementen en als energiedrager voor e-schepen. Daarbij wordt het EOS in de haven verwisseld en het ‘lege’ EOS weer aan wal opgeladen, waarbij het EOS, wanneer het aan de wal staat, onder deze PGS valt en waarbij, wanneer het aan boord staat, specifieke regelgeving geldt. Daarnaast kan het EOS ook worden ingezet als stabilisatie van het elektriciteitsnet. De hoeveelheid elektrische energie die kan worden opgeslagen, varieert per EOS. Ongeacht de toepassing is het doel van alle EOS’en gelijk: tijdelijk elektrische energie opslaan als er te veel van voorhanden is en deze energie weer afgeven op momenten dat deze niet of minder voorhanden is.

Onderdelen van het EOS

Globaal bestaat een EOS uit de volgende onderdelen:

energiedragers;
energiemanagementsysteem (EMS);
omvormers;
overige voorzieningen voor een correcte en veilige werking van een EOS zoals ventilatie, detectiesystemen, koeling, brandbeheerssysteem en elektrische installaties.

Een EOS is de samenstelling van de lithiumhoudende energiedragers, het EMS, de omvormers en trafo. In typicals 1 t/m 4, zie , is het EOS geplaatst in een daarvoor bestemde behuizing (veelal een container). Wanneer specifiek aan een EOS wordt gerefereerd, betreft dit het volledige systeem, met inbegrip van de behuizing. Wanneer de verschillende bestanddelen gescheiden zijn opgesteld, is sprake van compartimentering. Het energiedragercompartiment betreft dus uitsluitend het afgeschermde deel (in een container, een inpandige opstellingsruimte of in eigen behuizing) waarin de lithiumhoudende energiedragers zijn aangebracht, met inbegrip van het EMS. Wanneer in deze PGS eisen worden gesteld aan secundaire installaties (o.a. drukontlastvoorziening, ventilatie, klimaatinstallatie), heeft dit altijd betrekking op het deel van het EOS of de ruimte waarin de lithiumhoudende energiedragers zijn opgesteld.

In is ter illustratie een schematische weergave gegeven van een EOS en de bijbehorende installatieonderdelen.

Ter bepaling en beoordeling van de relevante risico’s zijn typicals van veelvoorkomende EOS’en gedefinieerd. Een typical is een vereenvoudigde weergave van een installatie, toepassing van een installatie of een onderdeel van een installatie.

Het doel van de typicals is om de meest voorkomende EOS’en en toepassingen te beschrijven en voor deze EOS’en de risico’s en daarbij behorende doelen en maatregelen te bepalen.

Voor EOS’en die niet vallen onder een van de typicals, maar die wel vallen binnen het toepassingsbereik van de richtlijn zoals beschreven in , is maatwerk vereist.

Typicals

Binnen het toepassingsgebied van deze richtlijn zijn de volgende typicals onderscheiden:

EOS-typicals
Typicals op basis van behuizing:
Typical 1	Zelfstandig EOS in (aangepaste) container
Typical 2	Energieopslagpark
Typical 3	EOS-park met niet-betreedbare behuizingen in de openlucht
Typicals op basis van plaatsing:
Typical 4	Mobiel EOS
Typical 5	Inpandig EOS met eigen ruimte
Typical 6	Inpandig EOS in een open ruimte

In het kader van de risicobenadering is de typical 1 'Zelfstandig EOS in aangepaste container' geselecteerd als basis.

Opmerking: de hieronder getoonde foto’s van typicals zijn illustratief voor de betreffende typical en niet bedoeld als voorbeeld van een correcte uitvoering.

Typical 1: Zelfstandig EOS in (aangepaste) container – basistypical

Het zelfstandige EOS in aangepaste zeecontainer, of andere behuizing met vergeklijkbare afmetingen, is de basistypical die als uitgangspunt is genomen voor de risicobenadering en de bepaling van de relevante scenario’s zoals beschreven in .

Kenmerken typical 1:

Stationair opgesteld EOS
Opgesteld in een (aangepaste) container
Betreedba(a)r(e) of niet-betreedba(a)r(e) energiedragerruimte/-compartiment

Toegepast bijvoorbeeld als opslag van windenergie, .

Typical 2: Energieopslagpark

In afwijking van de basistypical worden meerdere zelfstandige EOS’en in aangepaste containers, of andere behuizing, op één locatie aan elkaar gekoppeld samen een systeem vormend. In deze opstelling kunnen bijvoorbeeld omvormers en hulpsystemen ondergebracht zijn in een of meerdere losstaande containers of bouwwerken.

Kenmerken typical 2:

Stationair opgestelde EOS'en
Opgesteld in aangepaste containers
Meerdere gekoppelde EOS’en
Betreedba(a)r(e) energiedragerruimte/-compartiment

Toegepast bijvoorbeeld als EOS bij een zonne- of windmolenpark, .

Typical 3: EOS-park met niet-betreedbare behuizingen in de openlucht

In afwijking van de basistypical wordt in deze opstelling geen gebruik gemaakt van containers met daarin rekken met energiedragers. Deze behuizing is specifiek ontwikkeld voor de energiedrager. De energieconversiesystemen kunnen zijn ondergebracht in een andere behuizing.

Kenmerken typical 3:

Stationair opgesteld EOS
Opgesteld in een speciaal voor het EOS bedoelde behuizing
Meerdere gekoppelde EOS’en
Niet-betreedba(a)r(e) energiedragerruimte/-compartiment

Toegepast bijvoorbeeld als netstabilisatie of arbitrage in het elektriciteitsnet,

Typical 4: Mobiel EOS

In afwijking van de basistypical is dit EOS bedoeld om tijdelijk gebruikt te worden op locatie. Een mobiel EOS heeft geen permanente standplaats. Er is op deze locatie doorgaans geen vaste fundering en infrastructuur voor het EOS aanwezig.

Kenmerken typical 4:

Mobiel opgesteld EOS
Opgesteld in een aangepaste container of een andere eigen behuizing
Opgesteld in de openlucht of inpandig tijdens de bouwfase op een goed geventileerde plaats
Tijdelijke installaties, maximaal 1 jaar. Bij langer gebruik is typical 1 van toepassing, tenzij anders overeengekomen met het betreffende bevoegd gezag.

Toegepast bijvoorbeeld op evenementen of bouwlocaties, , maar ook om elektrisch aangedreven binnenvaartschepen te voorzien van elektriciteit.

Subcategorieën van deze typical zijn:

Mobiel EOS op een verrijdbaar onderstel of eenvoudig verplaatsbaar, gemonteerd op een aanhangwagen of voer- of vaartuig, . Een EOS-achtige toepassing waar gebruik wordt gemaakt van de lithium-ion-tractiebatterij van het voertuig valt buiten de werkingssfeer van deze PGS. Het bevoegd gezag zal bij de beoordeling daarvan maatwerk moeten verrichten.

Kleinschalige (20 kWh < capaciteit < 100 kWh) mobiele EOS'en,

Hybride systemen: combinatie tussen een aggregaat (bijvoorbeeld waterstof of diesel) of een brandstofcel en een EOS,

Geïntegreerd systeem PV en opslag,

Typical 5: Inpandig EOS met eigen ruimte

In afwijking van de basistypical wordt dit EOS geplaatst in een specifieke ruimte binnen een gebouw. De energieconversiesystemen kunnen zowel in de energiedragerruimte als daarbuiten geplaatst zijn.

Kenmerken typical 5:

Stationair opgesteld EOS
Opgesteld in een eigen ruimte

Toegepast bijvoorbeeld als noodstroomvoorziening of als energieopslag vanwege het grootschalig opwekken van energie via PV-panelen voor eigen gebruik,

Typical 6: Inpandig EOS in een open ruimte

In afwijking van de basistypical is dit EOS bedoeld als klein EOS (met totaal opgestelde capaciteit >20 kWh) in een specifieke behuizing voor plaatsing in een open ruimte binnen een gebouw.

Kenmerken typical 6:

Stationair opgesteld EOS
Opgesteld in een ruimte die primair voor een andere functie bedoeld is op maaiveldniveau

Typische toepassing van dit EOS is als energievoorziening (snelladen) voor vorkheftrucks, . Hierdoor wordt voorkomen dat het elektriciteitsnet vanwege het snelladen onevenredig wordt belast.

Hergebruikte energiedragers

Bij toepassing van hergebruikte ('second-use') energiedragers in een van de gedefinieerde typicals wordt ervan uitgegaan dat het risico vergelijkbaar is met nieuwe energiedragers mits aan onderstaande voorwaarden wordt voldaan voor de juridische en technische aspecten.

Juridisch aspect

De producentenverantwoordelijkheid moet op een correcte manier worden gedragen dan wel overgedragen. Doorgaans is de originele fabrikant akkoord met het hertoepassen van een energiedrager, maar niet met het dragen van de producentenverantwoordelijkheid. Deze verantwoordelijkheid kan op twee manieren geregeld worden:

Producent behoudt de producentenverantwoordelijkheid en daarmee het risico op het hertoepassen van de energiedrager. Het product wordt dan als hergebruikte energiedrager op de markt gezet.

Producent draagt de producentenverantwoordelijkheid over aan een door de overheid erkend recycle bedrijf dat het afval weer product mag noemen (aangemerkt als eindeafval). De originele producent heeft aan zijn recycleverplichting voldaan en de nieuwe producent (producthergebruik) draagt de producentenverantwoordelijkheid.

Technisch aspect

De nieuwe producent zal naar juiste kennis en kunde moeten handelen en de hergebruikte energiedrager toepassen zoals deze door de originele producent is ontworpen. Daar deze ‘tweede gebruiker’ doorgaans niets verandert aan de chemische samenstelling van het product, is het van uiterst belang dat deze cellen binnen de door de fabrikant vastgestelde parameters gebruikt worden. Hier moet ook rekening gehouden worden met de door de fabrikant vastgestelde acceptabele bandbreedtes van toenemende interne weerstand, warmteontwikkeling en celvermorsingen. Het is daarmee ook cruciaal dat de tweede gebruiker kennis heeft van en toegang heeft tot informatie over de originele energiedrager. Automotive-accu's bijvoorbeeld, worden ontworpen door fabrikanten specifiek voor de betreffende auto of toepassing. Waardoor over de jaren erg veel verschillende samenstellingen zijn ontstaan.

Een volgende belangrijke factor is dat de tweede gebruiker het originele BMS of een vergelijkbaar BMS toepast en rekening houdt met de door de originele fabrikant toegepaste temperatuursensoren.

Het wordt ten zeerste afgeraden dat de tweede gebruiker overige onderdelen van het ‘pack’ nogmaals gaat toepassen, tenzij de originele fabrikant dit toestaat. Om verschillende redenen zijn packs afgedankt en dat is in veel gevallen niet vanwege de energiedrager zelf, maar door aanvullende elektronica. Hierbij moet gedacht worden aan schakelaars en sensoren.

Een energiedrager kan veilig hergebruikt worden als deze voldoet aan van toepassing zijnde wetgeving, normeringen en keuringen als ware het een nieuw product.

Risicobenadering

Basisveiligheidsniveau

Bij het uitvoeren van de activiteiten die vallen onder het toepassingsbereik van deze PGS-richtlijn, wordt ervan uitgegaan dat een basisveiligheidsniveau aanwezig is. Dit is op te delen in vier soorten maatregelen:

beschermende maatregelen die volgens wet- en regelgeving standaard bij de activiteiten nodig zijn;
maatregelen die volgens bewezen en geaccepteerde goede praktijken niet weg te denken zijn. Dit zijn maatregelen voor ontwerp, constructie, in bedrijf nemen, gebruik, onderhoud of modificatie, inspectie en uit bedrijf nemen;
'good housekeeping', dit is een begrip dat staat voor de algemene zorg bij, netheid en orde van een activiteit of een bedrijfsonderdeel. 'Good housekeeping' is een belangrijke factor bij het voorkomen van gevaarlijke situaties. Er wordt van uitgegaan dat een bedrijf deze zaken op orde heeft, zoals ook is beschreven in de zorgplichtartikelen van de Omgevingswet en de Arbeidsomstandighedenwet;
maatregelen goed vakmanschap. Dit staat voor vaardigheden van werknemers om kwalitatief goed werk te leveren, en daarbij veilig en gezond te werken.

Het uitgangspunt is dus dat een bedrijf met bovenstaande maatregelen werkt.

RisicobenaderingRisicobenadering als basis

Deze PGS-richtlijn is gebaseerd op een risicobenadering waarbij op een systematische manier doelen en maatregelen zijn geformuleerd. Op basis van kennis en kunde van deskundigen van bedrijfsleven en overheid zijn verschillende scenario's geïdentificeerd. Een scenario is een reeks opeenvolgende gebeurtenissen die leiden tot een ongewenste (gevaarlijke) gebeurtenis.

Het risico is altijd een combinatie van de ernst van de gevolgen (effect) van een (ongewenste) gebeurtenis en de waarschijnlijkheid (kans) dat de gebeurtenis zich voordoet: risico = kans × effect.

De kans is aangeduid met de cijfers 1 voor kleine kans tot en met 5 voor de grootste kans. Het effect is aangeduid met de letters A voor klein effect tot en met E voor het grootste effect.

Scenario's met de kleinste kans of met het kleinste effect worden beschouwd als scenario's met een laag risico. Deze staan niet in deze PGS-richtlijn. De scenario's met een middelhoog tot hoog risico zijn in deze PGS-richtlijn beschreven.

Op basis van een scenario is een doel beschreven om ervoor te zorgen dat:

de kans op de ongewenste gebeurtenis zo veel mogelijk wordt beperkt; en
de nadelige gevolgen van de ongewenste gebeurtenis worden voorkomen of zo veel mogelijk worden beperkt.

Soms kunnen meerdere scenario's met hetzelfde doel worden gedekt. Per doel zijn er een of meer maatregelen uitgewerkt die er samen voor moeten zorgen dat aan het doel wordt voldaan. Een maatregel kan gelden voor meerdere doelen. De risicobenadering geeft de gebruiker van de PGS-richtlijn meer inzicht in het 'waarom' van de opgenomen maatregelen.

Methode

Voor de risicobenadering zijn verschillende methodes mogelijk. (Vaak is de SWIFT-methode gebruikt. SWIFT staat voor Structured What If Technique. Deze methode is gebruikt in combinatie met scenario-identificatie op basis van verschillende bronoorzaken afkomstig uit de HAZOP-methode. HAZOP staat voor Hazard and Operability.)

Meer informatie over de gebruikte methodes staat in de Handreiking generieke risicobenadering.

Scenario's met laag risico

Scenario's met een laag risico worden niet in deze PGS-richtlijn behandeld. Dit betekent niet dat een bedrijf daar geen aandacht aan hoeft te besteden. Zo is een bedrijf onder andere op grond van de Arbowet gehouden om een risico-inventarisatie en -evaluatie uit te voeren en hier een passend plan van aanpak voor te maken. Maatregelen voor scenario's met een laag risico kunnen ook door andere wetten, regels, richtlijnen of afspraken worden geborgd.

Risicoanalyse verplicht volgens wetgeving

De scenario's in deze PGS-richtlijn horen bij de risicoanalyse die het PGS-team heeft uitgevoerd. Voor sommige activiteiten geldt ook een wettelijke plicht om een risicoanalyse uit te voeren. Naast de eerder genoemde RIE-plicht vanuit de Arbeidsomstandighedenwet zijn bedrijven bijvoorbeeld op grond van het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016 (Wbda 2016) verplicht om voor installaties die hieronder vallen, een risicoanalyse uit te voeren. De risicoanalyse van het PGS-team komt niet in de plaats van deze verplichte risicoanalyse.

Scenario's die niet zijn uitgewerkt

Scenario's gaan uit van ongewenste gebeurtenissen. Bij het identificeren van scenario's zijn niet alle ongewenste gebeurtenissen meegenomen. Terrorisme en neerstortende vliegtuigen zijn daar voorbeelden van. Scenario's die voortkomen uit natuurgeweld, zijn als dat relevant is wel benoemd, maar niet verder uitgewerkt in doelen en maatregelen. De enige uitzondering is blikseminslag. Voor natuurgeweld, zoals overstromingen en aardbevingen, geldt dat de kans hierop afhangt van de locatie van de activiteit. Bedrijven moeten zelf beoordelen of er een verhoogde kans is op aardbevingen of overstromingen en ook wat de gevolgen van zo'n gebeurtenis kunnen zijn voor de veiligheid. Aan de hand daarvan kan een bedrijf in overleg met het bevoegd gezag vaststellen welke maatregelen nodig zijn om de gevolgen te beperken.

Bedrijven die onder de Seveso-richtlijn vallen en worden beschouwd als hogedrempelinrichting, moeten in het veiligheidsrapport wél ingaan op natuurlijke oorzaken van zware ongevallen, zoals aardbevingen of overstromingen.

Aanpak risicobenadering PGS 37-1

Een toelichting op de PGS-risicobenadering en hoe de PGS-teams deze hebben aangepakt, staat in de Handreiking generieke risicobenadering.

De risicobenadering is uitgevoerd in sessies met het PGS 37-1-team, , onder begeleiding van een externe deskundige, en is gebaseerd op representatieve gangbare lithiumhoudende energiedragers in een EOS. De risicobenadering is niet uitputtend. Het is altijd mogelijk dat zich scenario's voordoen die niet zijn beschreven.

Voor deze PGS is de bowtiemethodiek gebruikt om onderscheid te kunnen maken tussen oorzaakscenario’s en gevolgscenario’s. De directe-oorzaakcategorieën vanuit PGS 6 in combinatie met de gidswoorden vanuit de SWIFT-methode zijn toegepast voor een gestructureerde identificatie van potentiële oorzaakscenario’s. In staan de ongewenste gebeurtenissen gedefinieerd voor deze PGS-richtlijn. Deze ongewenste gebeurtenissen zijn het middelpunt van de vlinderdas in de gebruikte BowTie-methode. Zie ook het risicodiagram.

De risicoanalyse geeft een kwalitatief inzicht in de kans en gevolgen van een scenario. Het PGS-team heeft de risico’s van de scenario’s geëvalueerd, geclassificeerd en gerangschikt. Daarbij is gebruikgemaakt van de kwalitatieve risicomatrix van de generieke risicobenadering. Hiermee is bepaald of het scenario relevant is voor de PGS. Als het scenario relevant is voor de PGS, identificeert het team maatregelen op basis van de huidige stand der techniek (bijvoorbeeld uit bestaande PGS'en, gehanteerde normen en andere referentiedocumenten). Als het om nieuwe activiteiten gaat, zal in overleg met betrokken experts worden bekeken welke maatregelen toegepast worden en/of toepasbaar zijn.

De risicomatrix is vervolgens gebruikt om te beoordelen of de maatregel:

het risico vermindert,
de kans op optreden van de ongewenste gebeurtenis verkleint, of
de omvang of ernst van de gevolgen vermindert.

Voor de geïdentificeerde maatregelen is vervolgens getoetst of ze als maatregel in de PGS moeten worden opgenomen. Dit gebeurt op basis van de gezamenlijke kennis en inzichten van deskundigen in het PGS-team.

In dit deskundig oordeel worden dus meerdere aspecten meegewogen. In elk geval zijn dit wettelijke randvoorwaarden, zoals de best beschikbare techniek, de stand van de wetenschap en de arbeidshygiënische strategie. De positie van het scenario in de matrix is daarbij een hulpmiddel dat inzicht geeft. De risicomatrix kan niet worden gezien als normatief kader.

Ongewenste gebeurtenissen

Deze paragraaf beschrijft de ongewenste gebeurtenissen die tijdens de risicobeoordeling zijn bepaald voor deze PGS-richtlijn. De ongewenste gebeurtenissen geven voor een gedefinieerde situatie (activiteit, type opslagvoorziening of deel van een installatie) de structuur weer van de scenario’s. Het risicodiagram is een visuele weergave van de ongewenste gebeurtenis en de gerelateerde scenario’s, doelen.

Typical 1: Zelfstandig EOS - Thermal-runaway

Typical 2: Energieopslagpark - Thermal-runaway

Typical 3: EOS-park met niet-betreedbare behuizingen - Thermal-runaway

Typical 4: Mobiel EOS - Thermal-runaway

Typical 5: Inpandig EOS met eigen ruimte - Thermal-runaway

In afwijking van de basistypical wordt dit EOS geplaatst in een specifieke ruimte binnen een gebouw. De energieconversiesystemen kunnen zowel in de energiedragerruimte als daarbuiten geplaatst zijn, zie ook .

Typical 6: Inpandig EOS in een open ruimte - Thermal-runaway

In afwijking van de basistypical is dit EOS bedoeld als klein EOS (met totaal opgestelde capaciteit >20 kWh) in een specifieke behuizing voor plaatsing in een open ruimte binnen een gebouw, zie ook .

Scenario's

Dit hoofdstuk beschrijft de scenario's die realistisch en relevant zijn bevonden voor lithiumhoudende EOS’en.

De scenario's zijn per typical onderverdeeld in oorzaak- en gevolgscenario’s, waarbij de oorzaakscenario’s op hun beurt zijn onderverdeeld in categorieën van directe oorzaken (zoals benoemd in PGS 6): corrosie, erosie, externe belasting, impact, overdruk, onderdruk, lage temperatuur, hoge temperatuur, trillingen, menselijke fouten tijdens gebruik en wijziging of onderhoud.

Elk scenario staat in een groen kader en heeft een nummer. Het is weergegeven als S1, S2 en verder. Bij elk scenario horen doelen. Deze doelen zijn weergegeven als D1, D2 en verder. De beschrijvingen van de doelen staan in . Bij de maatregelen in is steeds aangegeven welke scenario's daar een rol bij spelen.

De maatregelen die genoemd zijn in een scenario, zijn gerelateerd aan dat scenario. Echter, een scenario kan van toepassing zijn op meerdere typicals. De diverse typicals en de bijbehorende maatregelen staan apart genoemd. De genoemde doelen zijn wel van toepassing op alle typicals. Bij de doelen zelf is wel aangegeven voor welke typical de bijbehorende maatregelen van toepassing zijn.

In is per typical een bowtie opgenomen die de relatie tussen scenario's, doelen en maatregelen op een grafische manier weergeeft.

Scenario’s van toepassing op typical 1 - Zelfstandig EOS in aangepaste container (basistypical)

Oorzaakscenario’sFabricage- of montagefout energiedragers

Ontstaan van een thermal-runawayreactie als gevolg van fouten of beschadigingen in de energiedrager ontstaan tijdens de fabricage of montage.

Potentiële gevolgen:

Hoge temperatuur van de energiedrager
Brand in de energiedrager
Explosie in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager
Vrijkomen van gevaarlijke dampen/gassen

Beschadiging van de energiedrager doordat deze uit ophanging geraakt

Ontstaan van een thermal-runawayreactie als gevolg van fouten of beschadigingen ontstaan door een externe impact op de energiedrager doordat deze uit ophanging geraakt, bijvoorbeeld door zetting, ontwerpfout.

Potentiële gevolgen:

Hoge temperatuur van de energiedrager
Brand in de energiedrager
Explosie in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager
Vrijkomen van gevaarlijke dampen/gassen

Kortsluiting door water of technische gebreken

Ontstaan van een thermal-runawayreactie als gevolg van een kortsluiting in de energiedrager (bijvoorbeeld door regen, overstroming).

Potentiële gevolgen:

Hoge temperatuur van de energiedrager
Brand in de energiedrager
Explosie in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager
Vrijkomen van gevaarlijke dampen/gassen

Blikseminslag

Ontstaan van een thermal-runawayreactie als gevolg van een blikseminslag in het EOS.

Potentiële gevolgen:

Hoge temperatuur van de energiedrager
Brand in de energiedrager
Explosie in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager
Vrijkomen van gevaarlijke dampen/gassen

Fouten ontstaan door het laadproces (laden en ontladen)

Ontstaan van een thermal-runaway reactie als gevolg van:

het blijven laden van de energiedrager bij een laadniveau van technische maximumcapaciteit / 100 % (de waarde waarbij de thermal runaway gestart wordt zoals bepaald door de producent);
fouten of beschadigingen in de energiedrager ontstaan door het diepontladen.

Potentiële gevolgen:

Hoge temperatuur van de energiedrager
Brand in de energiedrager
Explosie in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager
Vrijkomen van gevaarlijke dampen /gassen

Veroudering

Ontstaan van een thermal-runawayreactie als gevolg van fouten of beschadigingen ontstaan door veroudering van de energiedragers.

Potentiële gevolgen:

Hoge temperatuur van de energiedrager
Brand in de energiedrager
Explosie in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager
Vrijkomen van gevaarlijke dampen/gassen

Mechanische impact van buitenaf

Ontstaan van een thermal-runawayreactie als gevolg van fouten of beschadigingen ontstaan door een externe impact op de energiedrager.

Potentiële gevolgen:

Hoge temperatuur van de energiedrager
Brand in de energiedrager
Explosie in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager
Vrijkomen van gevaarlijke dampen/gassen

Interne aanstraling door brand buiten het energiedragercompartiment

Ontstaan van een thermal-runawayreactie door opwarming van de energiedrager(s) door een brand binnen het EOS, maar buiten het energiedragercompartiment. Potentiële gevolgen:

Hoge temperatuur van de energiedrager
Brand in de energiedrager
Explosie in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager
Vrijkomen van gevaarlijke dampen/gassen

De brand ontstaat in dit scenario in het EOS zelf, bijvoorbeeld in de trafo en/of schakelruimte of het koelsysteem. In geval van een inpandige plaatsing betreft dit scenario een brand in de ruimte waar het EOS staat opgesteld.

Externe aanstraling (brand)

Ontstaan van een thermal-runawayreactie door opwarming van de energiedrager(s) door een brand buiten het EOS.

Potentiële gevolgen:

Hoge temperatuur van het EOS
Brand in de energiedrager
Explosie in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager
Vrijkomen van gevaarlijke dampen/gassen

Het betreft een brand buiten het EOS. Dit kan een brand zijn in een nabijgelegen EOS (EOS-park) of trafostation in een openveldsituatie of een naastgelegen ruimte of installatie in een aan- of inpandige opstelling van een EOS.

Hoge of lage temperatuur in het EOS

Ontstaan van een thermal-runawayreactie door een hoge of lage temperatuur van de energiedrager(s).

Potentiële gevolgen:

Brand in de energiedrager
Explosie in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager
Vrijkomen van gevaarlijke dampen/gassen

Voorbeelden van oorzaken van een hoge temperatuur in het EOS zijn opwarming door de zon of het uitvallen van het koelsysteem. Ook het falen van een energiedrager door een lage temperatuur valt binnen deze categorie.

Verkeerde behandeling

Ontstaan van een thermal-runawayreactie als gevolg van fouten of beschadigingen ontstaan door foutief menselijk handelen.

Potentiële gevolgen:

Hoge temperatuur van de energiedrager
Brand in de energiedrager
Explosie in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager
Vrijkomen van gevaarlijke dampen/gassen

Bijvoorbeeld schoonmaken met hogedrukspuit waardoor water naar binnen treedt of bij onderhoud.

Vandalisme

Ontstaan van een thermal-runawayreactie als gevolg van fouten of beschadigingen door vandalisme.

Potentiële gevolgen:

Hoge temperatuur van de energiedrager
Brand in de energiedrager
Explosie in de energiedrager
Drukopbouw in de energiedrager
Vrijkomen van gevaarlijke dampen

Een buiten geplaatst EOS is het meest kwetsbaar. De mate van kwetsbaarheid is afhankelijk van de locatie. Een EOS op een afgeschermd bedrijfsterrein (sloten, hekken) is minder kwetsbaar dan een EOS nabij een (afgelegen) windturbine of een buurtbatterij ten behoeve van een woonwijk.

Gevolgscenario’sBrand in de energiedrager

Ontstaan van brand in de energiedrager als gevolg van een thermal runaway.

Potentiële gevolgen:

Blootstelling aan hoge temperaturen en verbrandingsproducten
Escalatie naar andere energiedragermodules ()
Escalatie naar omgeving ()

Drukopbouw of explosie binnen energiedrager (energiedragermodule)

Instantaan falen door een drukopbouw of explosie in het energiedrager-/accupakket als gevolg van een thermal runaway.

Potentiële gevolgen:

Hoge drukopbouw in EOS
Falen integriteit EOS
Brand en escalatie naar andere energiedragermodules ()
Personen aanwezig in EOS of omgeving geraakt door rondvliegende objecten

Explosie in EOS-installatie - ontsteking van vrijkomende gassen

Explosie in EOS-installatie - ontsteking van vrijkomende gassen.

Potentiële gevolgen:

Hoge drukopbouw in EOS
Falen integriteit EOS
Brand en escalatie naar andere energiedragermodules ()
Personen aanwezig in EOS of omgeving geraakt door rondvliegende objecten

Hogetemperatuuropbouw

Opwarming van de energiedrager tot hoge temperaturen.

Potentiële gevolgen:

Warm contactoppervlak en bij aanraking brandwonden
Escalatie naar andere energiedragermodules ()

Maximumtemperaturen bij veelvoorkomende typen energiedragers die hierbij kunnen optreden, liggen tussen de 450 °C en 1 000 °C of hoger afhankelijk van het type energiedrager.

Escalatie van brand naar andere energiedragers of energiedragermodules

Escalatie naar energiedragers in het EOS door brand in een energiedrager of energiedragermodule.

Potentiële gevolgen:

Blootstelling aan hitte en verbrandingsproducten
Escalatie naar omgeving ()

Drukopbouw binnen het EOS

Falen van de integriteit van het EOS door een drukopbouw als gevolg van vrijkomen (gevaarlijke dampen).

Potentiële gevolgen:

Rondvliegende projectielen
Escalatie naar omgeving ()

Escalatie naar omgeving

Escalatie van de gevolgen van het ontstaan van een thermal runaway naar de omgeving van het EOS.

Potentiële gevolgen:

Escalatie brand naar andere gebouwen of installaties

Vrijkomen van gevaarlijke stoffen

Vrijkomen van gevaarlijke stoffen zoals waterstoffluoride, lithiumoxide en zoutzuur als gevolg van een thermal-runawayreactie, brand of lekkage

Potentiële gevolgen:

Blootstelling van personen aan gevaarlijke stoffen

Scenario’s van toepassing op typical 2 - Energieopslagpark

Alle scenario’s van de basistypical zijn van toepassing op de deltatypical van een energieopslagpark.

Er zijn geen aanvullende scenario’s geïdentificeerd. De scenario’s van de basistypical die afwijkend verlopen, zijn hieronder beschreven.

Oorzaakscenario’s

De volgende oorzaakscenario’s van de basistypical zijn van toepassing maar verlopen, op onderdelen, afwijkend:

- Fouten ontstaan door het laadproces (laden en ontladen). In een EOS-park kunnen meerdere EOS’en van verschillende fabrikanten gekoppeld worden waardoor kans op optreden van dit scenario groter is.
- Mechanische impact van buitenaf. In een EOS-park is er een grotere kans dat er hijsactiviteiten en verkeer rond een EOS zijn. Doordat de EOS’en op een park gekoppeld zijn, kan de impact, van bijvoorbeeld een vallende wiek van een windturbine, op één EOS leiden tot kortsluitstroom naar de aangesloten EOS’en met een mogelijke verdere escalatie tot gevolg.
- Externe aanstraling (brand). Begroeiing op het EOS-park kan dienen als aanvullende brandoorzaak of kan leiden tot een hogere brandlast rond een EOS.
- Vandalisme. Afwijkend van de basistypical geldt voor een park met meerdere EOS’en dat het park beveiligd moet worden tegen vandalisme en niet alleen het EOS zelf.

Gevolgscenario’s

Het volgende gevolgscenario van de basistypical is van toepassing maar verloopt, op onderdelen, afwijkend:

- Escalatie naar omgeving. In geval van een EOS-park wordt onder escalatie naar de omgeving ook escalatie naar de andere EOS’en op het park verstaan.

Scenario’s van toepassing op typical 3 - EOS-park met niet-betreedbare behuizingen in de openlucht

Met uitzondering van het Interne aanstraling door brand buiten het energiedragercompartiment, zijn alle scenario’s van de basistypical van toepassing op de deltatypical van een niet-betreedbaar EOS in de openlucht. Er zijn geen aanvullende scenario’s geïdentificeerd. De scenario’s van de basistypical die afwijkend verlopen, zijn hieronder beschreven.

Oorzaakscenario’s

De volgende oorzaakscenario’s van de basistypical zijn van toepassing maar verlopen, op onderdelen, afwijkend:

- Fouten ontstaan door het laadproces (laden en ontladen). In een EOS kunnen meerdere EOS’en van verschillende fabrikanten gekoppeld worden waardoor kans op optreden van dit scenario groter is.
- Mechanische impact van buitenaf. In een dergelijk EOS-park is er een grotere kans dat er hijsactiviteiten en verkeer rond een EOS zijn. Doordat de EOS’en op een park gekoppeld zijn, kan de impact, bijvoorbeeld van een vallend rotorblad van een windturbine, op één EOS leiden tot kortsluitstroom naar de aangesloten EOS’en met een mogelijke verdere escalatie tot gevolg.
- Externe aanstraling (brand). Begroeiing op een dergelijk EOS-park kan dienen als aanvullende brandoorzaak of kan leiden tot een hogere brandlast rond een EOS.
- Vandalisme. Afwijkend van de basistypical geldt voor een park met meerdere EOS’en dat het park beveiligd moet worden tegen vandalisme en niet alleen het EOS zelf.

Gevolgscenario’s

Het volgende gevolgscenario van de basistypical is van toepassing maar verloopt, op onderdelen, afwijkend:

- Escalatie naar omgeving. In geval van een dergelijk EOS-park wordt onder escalatie naar de omgeving ook escalatie naar de andere EOS’en op het park verstaan.

Scenario’s van toepassing op typical 4 - Mobiel EOS

Alle scenario’s van de basistypical zijn van toepassing op typical 4. Er zijn geen aanvullende scenario’s geïdentificeerd. De scenario’s van de basistypical die afwijkend verlopen, zijn hieronder beschreven.

Oorzaakscenario’s

De volgende oorzaakscenario’s van de basistypical zijn van toepassing maar verlopen, op onderdelen, afwijkend:

- Beschadiging van de energiedrager doordat deze uit ophanging geraakt. Een mobiel EOS wordt regelmatig verplaatst, waardoor er meer bewegingen, schokken en vibraties mogelijk zijn die kunnen leiden tot schade aan de energiedragers.
- Mechanische impact van buitenaf. De kans wordt groter geacht dat het systeem staat in bepaalde omgevingen waar potentieel meer impacts van buitenaf kunnen komen (evenement, bouwplaats enz.).
- Externe aanstraling (brand). Afhankelijk van de plaatsing van het mobiele EOS kan er een verhoogd risico op een brand in de omgeving zijn.
- Vandalisme. Voor een mobiel EOS is bescherming tegen onbevoegden een extra aandachtspunt. Met name bij plaatsing op bijvoorbeeld een evenement.

Gevolgscenario’s

De volgende gevolgscenario’s van de basistypical zijn van toepassing maar verlopen, op onderdelen, afwijkend:

- Escalatie naar omgeving. Het anders verlopen van het scenario Escalatie naar omgeving bij plaatsing van mobiele EOS'en betreft bijvoorbeeld evenementen waar veel personen aanwezig zijn en bouwplaatsen waar onder andere brandbare materialen worden opgeslagen.
- Vrijkomen van gevaarlijke dampen. Gevaarlijke dampen en gassen zijn voornamelijk een risico op plaatsen waar zich veel personen kunnen bevinden. Bij toepassing op een evenement zijn bijvoorbeeld vluchtmogelijkheden een extra aandachtspunt.

Scenario’s van toepassing op typical 5 - Inpandig EOS met eigen ruimte

Alle scenario’s van de basistypical zijn van toepassing op typical 5. Er zijn geen aanvullende scenario’s geïdentificeerd. De scenario’s van de basistypical die afwijkend verlopen zijn hieronder beschreven.

Oorzaakscenario’s

De volgende oorzaakscenario’s van de basistypical zijn van toepassing maar verlopen, op onderdelen, afwijkend:

- Kortsluiting door water of technische gebreken. Door de inpandige plaatsing betreft dit oorzaken waarbij inpandig contact met water kan ontstaan (bijvoorbeeld lekkage van waterleiding of afvoeren)
- Blikseminslag. Het risico op blikseminslag is kleiner bij een inpandige situatie, hierdoor zijn er minder maatregelen nodig en hoeft er bijvoorbeeld geen aparte installatie voor blikseminslag te worden aangebracht.
- Mechanische impact van buitenaf. Dit risico is een stuk kleiner en betreft voornamelijk het aanrijdgevaar door intern transport.
- Interne aanstraling door brand buiten energiedragercompartiment. Door inpandige plaatsing betreft dit scenario een brand in de ruimte waar het EOS staat opgesteld.
- Externe aanstraling (brand). Dit scenario betreft een brand in het pand maar van buiten de ruimte waarin het EOS staat opgesteld.

Gevolgscenario’s

De volgende gevolgscenario's van de basistypical zijn van toepassing maar verlopen, op onderdelen, afwijkend:

- Escalatie naar omgeving. Bij een inpandige plaatsing verloopt een escalatie anders dan bij een plaatsing in de buitenlucht.
- Vrijkomen van gevaarlijke stoffen. Bij inpandige plaatsing is de verspreiding van gassen en dampen in het gebouw een extra risico.

Scenario’s van toepassing op typical 6 - Inpandig EOS in een open ruimte

Alle scenario’s van de basistypical zijn van toepassing op typical 6, met uitzondering van . Drukopbouw binnen het EOS. Er zijn geen aanvullende scenario’s geïdentificeerd. De scenario’s van de basistypical die afwijkend verlopen, zijn hieronder beschreven.

Oorzaakscenario’s

De volgende oorzaakscenario’s van de basistypical zijn van toepassing maar verlopen, op onderdelen, afwijkend:

- Kortsluiting door water of technische gebreken. Door de inpandige plaatsing betreft dit oorzaken waarbij inpandig contact met water kan ontstaan (bijvoorbeeld lekkage van waterleiding of afvoeren).
- Blikseminslag. Het risico op blikseminslag is kleiner bij een inpandige situatie, hierdoor zijn er minder maatregelen nodig en hoeft er bijvoorbeeld geen aparte installatie voor blikseminslag te worden aangebracht.
- Mechanische impact van buitenaf. Voor een inpandig EOS betreft dit scenario met name het risico van aanrijdingen met interne transportmiddelen.
- Interne aanstraling door brand buiten energiedragercompartiment. Door inpandige plaatsing betreft dit scenario een brand in de ruimte waar het EOS staat opgesteld.
- Externe aanstraling (brand). Dit scenario betreft een brand in het pand maar van buiten de ruimte waarin het EOS staat opgesteld.

Gevolgscenario’s

Het volgende gevolgscenario van de basistypical is van toepassing maar verloopt, op onderdelen, afwijkend:

- Escalatie naar omgeving. Separaat geplaatste EOS'en in een open ruimte moeten aan dezelfde eisen voldoen als in de openlucht geplaatste EOS'en. Het EOS moet vrijstaan van muren en moet vrij blijven van eventueel in een binnenruimte opgeslagen materialen.
- Vrijkomen van gevaarlijke dampen. Bij inpandige plaatsing is de verspreiding van gassen en dampen in het gebouw een extra risico.

Richtingaanwijzer wet- en regelgeving

Inleiding

Deze PGS-richtlijn beschrijft de doelen en maatregelen die kunnen worden getroffen om aan de doelen te voldoen en daarmee de veiligheid te waarborgen.

Elke maatregel beoogt een risico te verminderen. Dit gaat om hoge en middelhoge risico's voor:

omgevingsveiligheid: het voorkomen van ongewone voorvallen en het beperken van de gevolgen daarvan voor de omgeving met het oog op het waarborgen van de veiligheid voor de omgeving;
arbeidsveiligheid: het voorkomen van ongevallen met gevaarlijke stoffen, dan wel het beperken van de gevolgen daarvan en het voorkomen van acute blootstelling van werknemers aan gevaarlijke stoffen;
brand- en rampenbestrijding: het beperken van de gevolgen van een brand, incident met gevaarlijke stoffen of ramp en het borgen van een doelmatige rampenbestrijding en het borgen van de veiligheid van de incidentbestrijders.

Er wordt zo zorgvuldig mogelijk voor gezorgd in een PGS dat bij navolging van de maatregelen niet in strijd wordt gehandeld met wet- en regelgeving. Het is echter niet zo dat een PGS uitputtend is in het opnemen van wettelijke verplichtingen. Het is altijd van belang de van toepassing zijnde wetgeving voor de desbetreffende activiteit te controleren.

De meeste maatregelen hebben grondslagen in meerdere wetten. Bij elke maatregel is deze grondslag vermeld. Daarmee wordt duidelijk dat:

maatregelen die zijn gesteld voor de omgevingsveiligheid, moeten worden nageleefd op grond van de Omgevingswet. In zijn deze maatregelen aangeduid met omgevingsveiligheid (Omgevingsveiligheid) en met brandpreventie (Brandpreventie en -bestrijding Omgevingsveiligheid);
maatregelen die zijn gesteld in het belang van de arbeidsveiligheid, moeten worden nageleefd op grond van de Arbeidsomstandighedenwet en de Warenwet. In zijn deze maatregelen aangeduid met arbeidsveiligheid (Arbeidsveiligheid);
maatregelen die zijn gesteld in het belang van brand- en rampenbestrijding, moeten worden nageleefd op grond van de Wet veiligheidsregio's. In zijn deze maatregelen aangeduid met rampenbestrijding (Brand- en rampenbestrijding).

Omgevingsveiligheid

De Omgevingswet gaat over de fysieke leefomgeving en de activiteiten die daar gevolgen voor hebben of kunnen hebben. Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) bevat regels voor milieubelastende activiteiten. Met het oog op het waarborgen van de veiligheid staan in het Bal regels over activiteiten met gevaarlijke stoffen. In het Bal kan omschreven zijn dat een vergunningplicht of algemene regels gelden voor de activiteit. Het toepassingsbereik van deze PGS-richtlijn kan breder zijn dan het toepassingsbereik van de milieubelastende activiteit van het Bal. De eisen uit deze PGS-richtlijn gelden alleen als direct werkende verplichtingen voor zo ver passend binnen het toepassingsbereik van het Bal. In de Omgevingsregeling is terug te vinden welke versie van de PGS-richtlijn is aangestuurd. Voor vergunningplichtige activiteiten bepaalt het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) welke informatiedocumenten betrokken moeten worden als informatiedocument. Het bevoegd gezag moet bij het beoordelen van de aanvraag omgevingsvergunning milieubelastende activiteit rekening houden met het informatiedocument. Tussen het moment van vaststellen van de PGS-richtlijn door het BOb en opname in de rijksregels kan een periode zijn gelegen. Hoe hiermee om te gaan in deze periode is te vinden op de website van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO): Vooruitlopen op toekomstige PGS-richtlijnen. Deze systematiek geldt voor bestaande richtlijnen die gewijzigd zijn én voor nieuwe richtlijnen waarvoor mogelijk een herziening van het Bal nodig is. Voor het overzicht van de juridische status van de PGS-richtlijn zie de website van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO): Overzicht PGS-richtlijnen. Het stelsel van de Omgevingswet biedt mogelijkheid om bij maatwerkvoorschrift of gelijkwaardige maatregel af te wijken.

Externe veiligheidsafstanden

Een externe veiligheidsafstand zorgt voor bescherming van gebouwen en locaties waar mensen gedurende een periode verblijven. Het gaat om gebouwen en plekken buiten de begrenzing van de locatie van de activiteit.

In het Besluit activiteiten leefomgeving of in het Besluit kwaliteit leefomgeving kunnen deze veiligheidsafstanden zijn opgenomen.

In deze PGS-richtlijn zijn enkele maatregelen opgenomen om escalatie van scenario's met effecten buiten de milieubelastende activiteit te voorkomen.

Omgevingsplan

Het omgevingsplan bevat alle regels over de fysieke leefomgeving die de gemeente stelt binnen haar grondgebied. De gemeente kan bijvoorbeeld regels stellen ten aanzien van bluswatervoorzieningen, bereikbaarheid van hulpdiensten en opstelplaatsen voor de brandweer. Activiteiten met gevaarlijke stoffen kunnen van invloed zijn op deze maatregelen en een PGS-richtlijn kan invulling geven aan die maatregelen.

Het gaat dan om maatregelen die in zijn opgenomen met het belang van de omgevingsveiligheid als oogmerk. Deze zijn herkenbaar aan de markering brandpreventie.

Arbeidsveiligheid

In de Arbeidsomstandighedenwet staan verplichtingen met het oog op de veiligheid en gezondheid van werknemers. Voor bedrijven waar wordt gewerkt met gevaarlijke stoffen, zijn het voorkomen van ongevallen met die stoffen en het beperken van de gevolgen daarvan voor werknemers belangrijke doelen. Een ander belangrijk doel is het voorkomen van acute blootstelling aan gevaarlijke stoffen bij werknemers.

In het Arbeidsomstandighedenbesluit, een verdere uitwerking van de doelvoorschriften in de Arbeidsomstandighedenwet, staan nadere regels waaraan zowel werkgever als werknemer zich moet houden om arbeidsrisico's tegen te gaan. De Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit geven in sommige artikelen de minister van SZW de bevoegdheid om nadere regels te stellen. Deze zijn uitgewerkt in de Arbeidsomstandighedenregeling. Deze regeling geeft dus nadere uitleg voor bepaalde onderwerpen uit de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit maar behoort ook tot de reguliere wetgeving. Een bedrijf kan dus te maken hebben met de Arbeidsomstandighedenwet, het Arbeidsomstandighedenbesluit en de Arbeidsomstandighedenregeling.

De overheid geeft via de Arbeidsomstandighedenwet een wettelijk kader met zo min mogelijk regels en administratieve lasten. Werkgevers en werknemers kunnen samen afspraken maken over hoe zij kunnen voldoen aan de voorschriften die de overheid stelt. Deze afspraken kunnen worden vastgelegd in een arbocatalogus. Een arbocatalogus is van kracht voor een bedrijfstak. Deze catalogus beschrijft technieken en manieren, goede praktijken, normen en praktische handleidingen voor veilig en gezond werken.

Daarnaast spelen de PGS-richtlijnen een belangrijke rol bij het bepalen of werkgevers aan hun wettelijke verplichtingen voldoen. De Nederlandse Arbeidsinspectie betrekt de PGS-richtlijnen bij het toezicht op de naleving van de wettelijke voorschriften en de handhaving daarvan. De Nederlandse Arbeidsinspectie gebruikt de PGS-richtlijnen bij het toezicht op de naleving.

De maatregelen met het oog op arbeidsveiligheid zijn te herkennen aan arbeidsveiligheid.

Gelijkwaardige maatregelen

Een vanuit arbeidsomstandigheden gezien gelijkwaardige maatregel kan eveneens worden toegepast indien deze voldoet aan de criteria uit . Eventueel kan de Nederlandse Arbeidsinspcetie maatregelen uit een PGS-richtlijn via een eis tot naleving verplicht stellen. Deze bevoegdheid staat in artikel 27 van de Arbeidsomstandighedenwet.

Brand- en rampenbestrijding

De veiligheidsregio's hebben de taak om gemeenten te adviseren over branden, rampen en crises. Dit staat in artikel 10 van de Wet veiligheidsregio's (Wvr).

De brandweer is een onderdeel van de veiligheidsregio. De taken van de brandweer staan in artikel 25 van de Wvr. Dit zijn:

het voorkomen, beperken en bestrijden van brand;
het beperken van brandgevaar;
het voorkomen, beperken en bestrijden van ongevallen anders dan bij brand.

Daarnaast dragen de veiligheidsregio's zorg voor:

de voorbereiding op de bestrijding van branden, rampen en crises;
het organiseren van de rampenbestrijding;
het adviseren van andere overheden en organisaties op het gebied van brandpreventie, brandbestrijding en het voorkomen, beperken en bestrijden van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Hiertoe hoort ook het adviseren van het bevoegd gezag Omgevingswet over voorschriften voor brand- en rampenbestrijding in omgevingsvergunningen.

Tot slot hebben de veiligheidsregio's een wettelijke taak tot het uitvoeren van inspecties bij Seveso-inrichtingen (artikel 13.17 van het Omgevingsbesluit en artikel 61 van de Wvr) en het opleggen van een bedrijfsbrandweeraanwijzing (artikel 31 van de Wvr).

Bij het uitvoeren van deze taken gebruiken de veiligheidsregio's PGS-richtlijnen. Brand- en rampenbestrijding omvat brandveiligheid, maar ook het ongecontroleerd vrijkomen van gevaarlijke stoffen die een bedreiging vormen voor de omgeving.

Algemene (brand)veiligheidseisen voor bouwwerken zijn geen onderdeel van PGS-richtlijnen maar volgen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). De maatregelen die zijn gericht op brandpreventie en brandbestrijding op grond van de Omgevingswet, zijn aangeduid met brandpreventie.

De maatregelen die zijn gesteld in het belang van de brand- en rampenbestrijding op grond van de Wvr, zijn aangeduid met rampenbestrijding.

Wet veiligheidsregio's
Om aan de Wet veiligheidsregio's te voldoen moet in elk geval worden voldaan aan de volgende maatregelen:	Alle maatregelen waar bij staat: rampenbestrijding.

Doelen

Inleiding

In dit hoofdstuk zijn de doelen beschreven die relevant zijn voor het veilig opslaan van elektriciteit in lithiumhoudende energieopslagsystemen. Met deze doelen is beoogd het risico zo veel mogelijk te beperken.

Bij elk doel staat met welke maatregelen aan het doel kan worden voldaan. Hierbij is het onderwerp van de maatregel vermeld. De volledige maatregel is beschreven in .

Elk doel is herkenbaar aan een paars kader en heeft een uniek nummer. Bij de maatregelen in is steeds vermeld aan welke doelen de maatregel invulling geeft.

Doelen Ervoor zorgen dat zowel het EOS als de energiedrager voldoet aan de minimale veiligheidseisen

Hoewel deze PGS niet van toepassing is op de bouw / constructie van een EOS, moet ervoor gezorgd worden dat voor ingebruikname het EOS voldoet aan alle essentiële veiligheidseisen. Dit betreft de energiedragers zelf, het EOS als geheel, de montage in het EOS maar bijvoorbeeld ook de traceerbaarheid in het geval van fabricagefouten.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingErvoor zorgen dat het EOS in goede staat blijft verkeren tijdens gebruik

Door gebruik kunnen er beschadigingen en fouten ontstaan in de energiedrager. Er moet dus gezorgd worden dat de integriteit en het functioneren van het EOS gewaarborgd blijven tijdens zijn levensduur.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidErvoor zorgen dat de energiedragers in het EOS niet blootgesteld worden aan weersinvloeden die kunnen leiden tot een thermal runaway

Het EOS is tegen weersinvloeden beschermd. Dit geldt voor diverse weersinvloeden zoals inregenen, statische belasting van sneeuw, hoge en lage temperatuur. Maar afhankelijk van plaatsing van het EOS (bijvoorbeeld buitendijks) betreft het ook bescherming tegen hoogwater of (bij plaatsing inpandig) bescherming tegen invloeden vanuit de ruimte waarin het EOS staat opgesteld.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen dat het EOS beschadigd raakt door een impact van buitenaf

Een EOS moet beveiligd worden tegen een impact van buitenaf ter voorkoming/beperking van schade aan de energiedragers. Dit betreft zowel horizontale (bijvoorbeeld voertuigen) als verticale impact (bijvoorbeeld vallende objecten).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingHet EOS moet beschermd zijn tegen toegang door onbevoegden, moedwillige beschadiging, ontvreemding en handelingen die de veiligheid compromitteren

Bescherming tegen moedwillige beschadiging of ontvreemding van het EOS, inclusief de daarin opgestelde apparatuur (zoals energiedragers, koelinstallatie en beveiligingen), en van de externe stroomkabels. Het EOS moet ook zijn beveiligd tegen andere handelingen (opzettelijk en niet opzettelijk) die de veiligheid van het EOS in de gebruiksfase kunnen compromitteren.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen dat energiedragers blootgesteld worden aan overspanningspieken

Het EOS moet zodanig beveiligd worden dat voorkomen wordt dat de energiedragers blootgesteld kunnen worden aan een overspanningspiek.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingErvoor zorgen dat een EOS afgeschakeld of veiliggesteld kan worden bij storingen of calamiteiten

Een EOS moet kunnen worden veiliggesteld ter voorkoming van een runaway alsook na een thermal runaway in (één van) de energiedragers ter voorkoming van verdere escalatie.

Ervoor zorgen dat een calamiteit in of buiten het EOS niet escaleert

Dit doel is van toepassing op de verschillende escalatiescenario’s die zijn te onderscheiden:

vanuit een cel naar de energiedrager, naar andere energiedragers, naar het EOS en dan naar de omgeving;
tussen de compartimenten van het EOS;
vanuit de omgeving naar het EOS.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBeheersing van het laadproces zodat een thermal runaway als gevolg van het overladen of diepontladen van energiedragers wordt voorkomenarbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingErvoor zorgen dat adequaat wordt gehandeld bij calamiteiten en in noodsituatiesarbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingPropagatie van een thermal runaway voorkomen en de gevolgen beperkenarbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Maatregelen

Inleiding bij de maatregelen

Dit hoofdstuk bevat de verschillende preventieve en repressieve maatregelen die invulling geven aan de doelen zoals opgenomen in . Dit kunnen bouwkundige, (installatie)technische en organisatorische maatregelen zijn. Als deze maatregelen zijn getroffen, wordt in elk geval aan de gestelde doelen voldaan.

Elke maatregel heeft een nummer en een onderwerp. Het nummer en onderwerp komen overeen met de aanduiding van de maatregel bij de scenario's in bij de doelen in .

Bij elke maatregel is met omgevingsveiligheid, brandpreventie, arbeidsveiligheid of rampenbestrijding aangegeven wat de wettelijke basis is.

omgevingsveiligheid Maatregel gericht op omgevingsveiligheid met een grondslag in de Omgevingswet

brandpreventie Maatregel gericht op brandpreventie en -bestrijding met een grondslag in de Omgevingswet (adviesrol veiligheidsregio/brandweer)

arbeidsveiligheid Maatregel gericht op arbeidsveiligheid met een grondslag in de Arbeidsomstandighedenwet

rampenbestrijding Maatregel gericht op brand- en rampenbestrijding met een grondslag in de Wet veiligheidsregio's

De maatregelen staan in een blauw kader, behalve de maatregelen die vergelijkbaar zijn met direct geldende eisen uit andere wetgeving; deze zijn herkenbaar aan een oranje kader. Deze maatregelen hebben de letters 'MW' voor het nummer. Onder deze maatregelen staat een referentie naar de wettelijke bepaling bij de desbetreffende maatregel.

Interne veiligheidsafstanden

In de PGS-richtlijnen kunnen minimumafstanden opgenomen zijn bedoeld om escalatie van een voorzienbaar incident in of nabij een PGS-voorziening naar een ander installatieonderdeel, bouwwerken, opslagen en mensen niet zijnde werkenden (domino-effect) te voorkomen of te beperken. Deze minimumafstanden zijn niet hetzelfde als de afstanden die betrekking hebben op de gezondheid en veiligheid van werkenden in het kader van brand- en explosieveiligheid als bepaald in onder meer paragraaf 2a van het Arbeidsomstandighedenbesluit (ATEX). Die afstanden zijn onderdeel van het explosieveiligheidsdocument en zijn bijvoorbeeld afhankelijk van de zonering en mogelijke andere aanwezige stoffen. De arbeidsomstandighedenwetgeving gaat bij de berekening van de afstanden uit van een worstcasescenario en -situatie waardoor de interne veiligheidsafstanden groter kunnen zijn dan die in de PGS-richtlijn.

BasisveiligheidZorgplicht basisveiligheid

Er is een basisveiligheidsniveau aanwezig dat bestaat uit:

beschermende maatregelen die volgens wet- en regelgeving standaard bij de activiteiten nodig zijn;
maatregelen die volgens bewezen en geaccepteerde goede praktijken niet weg te denken zijn. Dit zijn maatregelen voor ontwerp, constructie, in bedrijf nemen, gebruik, onderhoud of modificatie, inspectie en uit bedrijf nemen;
good housekeeping. Dit is een begrip dat staat voor de algemene zorg bij, netheid en orde van een activiteit of een bedrijfsonderdeel. Good housekeeping is een belangrijke factor bij het voorkomen van gevaarlijke situaties. Er wordt van uitgegaan dat een bedrijf deze zaken op orde heeft, zoals ook is beschreven in de zorgplichtartikelen van de Omgevingswet en de Arbeidsomstandighedenwet;
maatregelen goed vakmanschap. Dit staat voor vaardigheden van werknemers om kwalitatief goed werk te leveren, en daarbij veilig en gezond te werken.

De scenario’s in deze PGS zijn gebaseerd op deze basisveiligheid. Deze maatregelen zijn een eerste ‘line of defense’ om te voorkomen dat relatief kleine incidenten zich ontwikkelen tot grote incidenten.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Ontwerp en constructie

Constructie en installatieMinimale veiligheidseisen EOS en energiedrager

Het EOS, inclusief de energiedragers, moet ten minste voldoen aan de minimale veiligheidseisen zoals:

overstroombeveiliging;
kortsluitbeveiliging;
overtemperatuurbeveiliging;
overspanningsbeveiliging;
drukontlasting.

EOS'en die voldoen aan IEC 62933-5-2 (EOS als geheel) en NEN-EN-IEC 62619 (energiedragers) voldoen aan deze minimale veiligheidseisen.

Het EOS moet, waar van toepassing, tevens ontworpen worden conform NEN 1010 of gelijkwaardig. Hierbij moet extra aandacht besteed worden aan de kortsluitstroomberekeningen en beveiligingen van de batterijspanningsrail .

Energiedragers hebben hoge kortsluitstromen. Bij het parallel aansluiten van energiedragers zal de maximale kortsluitstroom verhoogd worden. De gebruikte beveiligingen moeten geschikt zijn voor kortsluitstromen die maximaal op kunnen treden. Dit moet goed onderbouwd worden met berekeningen en/of simulaties.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidbrandpreventieTraceerbaarheid

De energiedrager die ingebouwd wordt in het EOS moet zodanig geïdentificeerd zijn (bijvoorbeeld voorzien zijn van een serienummer, productienummer of productiedatum) dat in geval van het terugroepen van een defecte energiedrager een terugroepactie (recall) ondernomen kan worden.

Doel is dat van een EOS geregistreerd is welke energiedrager in welk EOS is ingebouwd, en waar het EOS geplaatst is.

Op de locatie van een mobiel EOS moet alleen een situatietekening beschikbaar zijn waarop het EOS is weergegeven.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidProcedure omgang met mogelijk beschadigde energiedragers

De installatieverantwoordelijke van het EOS moet beschikken over een procedure, beschikbaar gesteld door de leverancier, voor de omgang met mogelijk beschadigde energiedragers.

In de procedure worden zaken behandeld zoals melden, isoleren, identificeren, opslag (conform PGS 37-2), veilig afvoeren enz.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidBescherming tegen omgevingsinvloeden

Het EOS moet bestemd zijn voor de gebruiksomstandigheden. De kritische onderdelen in het EOS moeten beschermd zijn tegen binnendringen van water, stof, enz. Dit kan bijvoorbeeld bereikt worden door een passende IP-classificatie.

IP-classificatie (ingress protection) geeft de beschermingsgraad van behuizingen of andere objecten aan tegen binnendringen van water, stof enz. Zodat de kritische onderdelen van de energiedrager niet in aanraking kunnen komen met water/vocht.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidPlaatsing EOS

Een nieuw EOS is zo geplaatst dat het beschermd is tegen externe invloeden, rekening houdend met de plaatselijke omstandigheden. Externe invloeden zijn bijvoorbeeld optrekkend vocht, instromend water, enz.

Het EOS moet op een stabiele ondergrond geplaatst zijn. Hierbij moet rekening gehouden worden met het maximale totaalgewicht inclusief eventueel het vullen met water bij calamiteiten wanneer van toepassing.

Bij bijvoorbeeld plaatsing van een stationair EOS buitendijks is het EOS beschermd tegen mogelijk instromend water. Hierbij gaat het om plaatsing in de uiterwaarden van een rivier of in een zeehaven waarbij de kades kunnen overstromen in geval van springtij. Deze bescherming kan bijvoorbeeld worden bereikt door plaatsing van het EOS op een terp of een bouwkundige verhoging. Daarbij wordt rekening gehouden met de hoogste waterstand zoals deze in de afgelopen 20 jaar is gemeten.

De bescherming kan ook worden bereikt door de bouw van een EOS in een waterdichte behuizing waarbij toegang van bovenaf plaatsvindt. Het EOS is dan tegen de zijwaartse druk van het water bestand.

Een EOS kan ook onder water komen te staan als gevolg van een calamiteit (dijkdoorbraak). Dit geldt niet alleen ter plaatse van de zeewering maar ook langs de rivieren. De noodzaak om hiermee rekening te houden is sterk afhankelijk van de kans op een dergelijke calamiteit en de noodzakelijke dan wel gewenste bedrijfszekerheid.

Een EOS in een kelder of op de begane grond van een gebouw is zo ontworpen dat bij een hevige regenbui de bouwkundige ruimte niet vol of gedeeltelijk vol kan lopen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidKoppelen EOS'en met energiedragers van verschillende soort

Bij het koppelen van EOS'en met energiedragers van verschillende soort moet een passende omvormer gebruikt worden tussen gemeenschappelijke bus (AC of DC) en de verschillende soorten energiedragers.

De combinatie van BMS en omvormers moet aantoonbaar overbelasting voorkomen (vermogensreductie en indien nodig afschakelen).

'Verschillende soorten' betreft niet alleen de chemie, maar ook andere typen binnen een chemie of energiedragers met een verschillende conditie (state of health).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidKlimaatbeheersing

Er moet voor gezorgd worden dat in het EOS:

overmatige condensvorming voorkomen wordt en dat vrijkomend vocht op doelmatige wijze afgevoerd wordt;
de temperatuur in het energiedragercompartiment binnen de specificaties blijft van de fabrikant; hierbij wordt bedoeld voorkomen van een temperatuur waarbij een thermal runaway kan ontstaan.

Het EMS moet het klimaat in het EOS tijdens gebruik monitoren (directe link met klimaatbeheersing of met eigen sensoren).

Wanneer isolatie van het EOS wordt toegepast als onderdeel van de temperatuurbeheersing, moet deze voor nieuwe EOS'en voldoen aan brandklasse A1 of A2 conform NEN-EN 13501-1 of gelijkwaardig.

Klimaatbeheersing binnen het EOS is noodzakelijk. Dit kan bijvoorbeeld bereikt worden met een klimaatbeheerssysteem, waarbij lucht- of vloeistofkoeling toegepast mag worden, of een combinatie daarvan. Naast de koeling en de verwarming van de unit moet gezorgd worden voor een functionele ontvochtiging.

Condensatie op plekken waar het een veiligheidsrisico kan geven (bijvoorbeeld BMS-printplaten) moet voorkomen worden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Overige maatregelen over ontwerp en constructie Brandwerendheid

De brandwerendheid, bepaald volgens NEN 6069, tussen het EOS en de begrenzing van de locatie, een ander bouwwerk, niet zijnde een EOS, dat tot de locatie behoort, of andere brandbare objecten moet ten minste 60 min bedragen, tenzij anders bepaald.

Voor de brandwerendheid moeten de volgende criteria van NEN 6069 worden aangehouden:

‘R’ voor draagconstructies zowel onder, boven als ten behoeve van de opslag zelf;
‘REI’ voor dragende wanden en vloeren;
‘RE’ voor daken
‘EI’ voor niet-dragende wanden;
‘EI1’ voor deuren.

Brandwerendheid kan, met uitzondering van inpandige EOS’en, ook gerealiseerd worden door afstanden, zie .

De behuizing van het EOS moet bestaan uit brandklasse A bouwmaterialen.

Een EOS van typical 1 t/m 3 die een brandpropagatietest, bijvoorbeeld op basis van NEN-EN-IEC 62933-5-2 of UL9540A, succesvol heeft doorstaan hoeft niet te voldoen aan deze maatregel.

Brandwerendheid gaat over wanden of deuren of andere delen van een constructie. Het geeft aan hoelang een deel van een constructie een brand kan tegenhouden. De brandwerendheid wordt uitgedrukt in aantal minuten. NEN 6069 beschrijft hoe de brandwerendheid wordt bepaald.

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBrandwerendheid – doorvoeringen

Doorvoeringen van kabels, leidingen en kanalen door een brandwerende scheidingsconstructie mogen geen afbreuk doen aan de brandwerendheid van die constructie. Afdichtingen voor doorvoeringen moeten voldoen aan NEN-EN 1366-3.

Een ventilatiekanaal door een brandwerende scheidingsconstructie is voorzien van een brandklep. Indien dit niet mogelijk is, moet het ventilatiekanaal voldoen aan NEN-EN 1366-1:2014+A1:2020.

Afdichtingen voor doorvoeringen worden ten minste jaarlijks gecontroleerd en zo nodig hersteld.

Een EOS van typical 1 t/m 3 die een brandpropagatietest, bijvoorbeeld op basis van NEN-EN-IEC 62933-5-2 of UL 9540A, succesvol heeft doorstaan, hoeft niet te voldoen aan deze maatregel.

Bij een scheidingsconstructie met een brandwerendheid moeten de doorvoeringen aan beide zijden van de scheidingsconstructie zo zijn afgewerkt dat de vereiste brandwerendheid is gewaarborgd.

In het ventilatiekanaal bestemd voor de afvoer van giftige gassen vanuit het EOS mag geen brandklep zijn aangebracht. Bij een gemeten CO-concentratie boven de alarmeringsdrempel moet de afzuiginstallatie werken conform de in deze richtlijn gestelde eisen. Het betreft een specifiek voor dit doel aangebracht ventilatiesysteem (gescheiden van de overige mechanische ventilatiesystemen). Aan de verticale brandwerendheid mag echter geen afbreuk worden gedaan. Zo nodig wordt het kanaal 60 min brandwerend uitgevoerd.

brandpreventieomgevingsveiligheidGestapelde EOS’en

Bij een EOS-park (containers) is direct op elkaar stapelen (koud stapelen) niet toegestaan.

Voor een typical 3-EOS is direct op elkaar stapelen mogelijk tot een maximale hoogte van 4,5 m, gerekend vanaf de opstelvloer tot de bovenzijde van het bovenste EOS. Bij direct stapelen moet de behuizing van het onderste EOS bestand zijn tegen de mechanische belasting en moeten de behuizingen onderling zijn gezekerd.

Een meerlaagse opstelling hoger dan 4,5 m is mogelijk indien de EOS'en door een bouwkundige scheidingsconstructie van elkaar zijn gescheiden. Hierbij geldt een maximum van twee lagen, inclusief het EOS op het maaiveld. De verticale afstand tussen de bovenzijde van het EOS en de onderzijde van de horizontale balken van de scheidingsconstructie bedraagt ten minste 30 cm.

De scheidingsconstructie alsmede de ondersteunende draagconstructie hebben een brandwerendheid van ten minste 60 min. De draagconstructie is tegen aanrijding beschermd.

Alle EOS'en moeten een brandpropagatietest, bijvoorbeeld op basis van NEN-EN-IEC 62933-5-2 of UL 9540A, succesvol hebben doorstaan.

Voor gestapelde EOS'en moeten de horizontale afstanden uit , en vermenigvuldigd worden met een factor 1,5.

Toelichting 1: De beperking ten aanzien van containers van een EOS-park (koud stapelen) geldt ook voor containers waarin uitsluitend lithium-houdende energiedragers zijn aangebracht, tenzij deze als niet-betreedbaar zijn uitgevoerd. In de praktijk zal stapeling veelal niet mogelijk zijn gelet op de (standaard) afmetingen van containers. Indien op eenzelfde locatie zowel betreedbare als niet-betreedbare containers zijn geplaatst, gelden de stapelbeperkingen voor alle containers.

Toelichting 2: Bij het bepalen van de maximale hoogtemaat bij direct stapelen worden uitmondingen van bijvoorbeeld een mechanisch ventilatiesysteem niet meegerekend. Hiervan zou sprake kunnen zijn wanneer het afvoerkanaal aan de zijwand is gemonteerd. De tussenruimte van 30 cm is noodzakelijk om een EOS te kunnen koelen door hulpdiensten in geval van een (dreigende) calamiteit. De maatvoering tot de onderzijde van de horizontale draagelementen voorkomt barrièrewerking. De nettoruimte tot de scheidingsconstructie (onderzijde vloer) zal daardoor over een groot deel van het oppervlak veel ruimer zijn. Bij een betonnen constructie moet de betondekking ten minste 35 mm bedragen om de effecten van hittestraling te beperken. De uiteindelijke dimensionering en betonkwaliteit is de verantwoordelijkheid van de constructeur.

Toelichting 3: Voor afwijkende draagconstructies zonder balken (bijvoorbeeld paddenstoel kolommen) geldt maatvoering in overleg met het bevoegd gezag. Bij paddenstoelkolommen geldt in ieder geval de maatvoering ter plaatse van de verdikking van de bovenliggende betonvloer.

Toelichting 4: De opstellingseisen bij typical 3 (clustering) gelden ook voor de, op de scheidingsconstructie geplaatste, behuizingen.

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOverkapping EOS

Een overkapping over een EOS moet aan alle zijden open zijn en bestaan uit onbrandbaar materiaal. Tussen de onderzijde van de overkapping en de bovenzijde van het EOS (behuizing) moet er een tussenruimte van ten minste 3 m zijn. De afstand tussen de bovenzijde van het EOS en de overkapping moet zo zijn gekozen dat de worplengte van een waterstraal die bedoeld is om te koelen, de betrokken EOS ook daadwerkelijk kan bereiken.

De draagconstructie van de overkapping heeft een brandwerendheid van 60 min. De draagconstructie is tegen aanrijding beschermd.

Een overkapping met een oppervlak van meer dan 1 000 m² is gecompartimenteerd. Elk compartiment beslaat maximaal een oppervlak van 1 000 m². De overkappingen (buitenranden) liggen, met het oog op het voorkomen van brandoverslag en bereikbaarheid in geval van brandbestrijding, ten minste 5 m uit elkaar. De stroken tussen de overkappingen (verticale projectie) zijn vrij van energiedragerbehuizingen en andere obstakels.

Toelichting 1: Een overkapping mag een brandweeroptreden niet negatief beïnvloeden en voldoet constructief aan de eisen van het Besluit bouwwerken leefomgeving. De draagconstructie is berekend op optredende wind-, hemelwater- en sneeuwbelastingen.

Toelichting 2: Bij het ontwerpen van een overkapping moet rekening worden gehouden met het kunnen vervangen van een batterijbehuizing nadat de overkapping is geplaatst. Indien een energiedragerbehuizing, vanwege omvang en/of gewicht, niet met een vorkheftruck verwijderd en geplaatst kan worden, moet de vrije hoogte zo zijn bemeten dat deze handelingen met een kraan kunnen worden uitgevoerd.

Toelichting 3: Een niet-betreedbaar EOS in de openlucht kan een groot areaal beslaan. Dit geldt ook voor een groot energieopslagpark. In het kader van grondschaarste en de energietransitie ligt meervoudig ruimtegebruik voor de hand. Het overkappen van het terrein biedt ruimte voor het grootschalig toepassen van PV-panelen.

De overkapping en de aangebrachte PV-panelen kunnen ook in brand raken en daarmee risicoverhogend voor het EOS zijn. De maatregel is erop gericht om de kans op een thermal runaway als gevolg van externe factoren niet te doen toenemen.

Voor de PV-installatie moet een Programma van Eisen zonnestroominstallaties (PvE z) opgesteld worden. Dit PvE z moet voor aanleg worden beoordeeld en jaarlijks worden geïnspecteerd door een SCIOS Scope 12-gecertificeerde inspectie-instelling.

omgevingsveiligheidbrandpreventierampenbestrijdingBrandwerendheid – aanvullende eis inpandig EOS

Wanneer een inpandig EOS geplaatst wordt op een hoogte groter dan 12 m, geldt een brandwerendheid van 120 min tussen de ruimte waar het EOS staat opgesteld en de rest van het gebouw, waarbij aanvullende eisen van de veiligheidsregio in acht genomen moeten worden.

Deze 12 m is gebaseerd op ca. 5 woonlagen (4 verdiepingen = 4x 3 m).

brandpreventieomgevingsveiligheidCompartimentering inpandig EOS

De capaciteit van een inpandig EOS bedraagt maximaal 4,8 MWh. Het EOS is opgedeeld in energiedragercompartimenten van maximaal 600 kWh. Tussen de energiedragercompartimenten wordt een afstand van minimaal 1 m aangehouden. Zie ook .

Een kleinere afstand is toegestaan indien het betreffende energiedragercompartiment, aan de zijde waar aan de genoemde afstandseis niet is voldaan, ten minste 30 min brandwerend is afgeschermd, bepaald volgens NEN 6069 of berekend volgens NEN 6068. De brandwerendheid geldt voor elk van de tegenover elkaar gelegen zijden.

Elk van de energiedragercompartimenten is goed bereikbaar voor het verrichten van inspecties en het noodzakelijk onderhoud.

Deze maatregel is gebaseerd op NFPA 855 en UL 9540A.

brandpreventieomgevingsveiligheid

Brandwerendheid energiedragercompartiment – hybride EOS

Bij een nieuwe hybride EOS moet het compartiment binnen het hybride EOS waar de energiedragers zijn geplaatst, ten minste 60 min brandwerend zijn afgeschermd van het compartiment waar eventuele brandstof/elektrolyt voor het hybride systeem is opgeslagen.

Leidingen mogen niet door het energiedragercompartiment lopen.

Daarnaast moet de brandwerende scheiding voorkomen dat bij een eventuele lekkage van brandstof deze zich naar het compartiment kan verplaatsen waar de elektrische energiedragers zijn geplaatst.

brandpreventieomgevingsveiligheidCompartimentering EOS

Wanneer een betreedbaar EOS gecompartimenteerd is, dan moet de scheiding tussen het energiedragercompartiment en de rest van het EOS bestaan uit onbrandbaar materiaal, klasse A1, A2 of B uit NEN-EN 13501-1 of gelijkwaardig.

Deze maatregel is niet van toepassing op bestaande EOS'en.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidVerbod op leidingen door EOS-ruimte

Hemelwater-, drinkwater- en rioolleidingen zijn in de ruimte waarin het EOS is geplaatst, niet toegestaan. Droge blus- en sprinklerleidingen zijn hiervan uitgezonderd. Procesleidingen, zoals leidingen voor het transport van gevaarlijke stoffen of stoom, zijn in de ruimte waarin het EOS is geplaatst, niet toegestaan.

Deze maatregel is niet van toepassing op bestaande installaties.

Toelichting 1: Doel van deze maatregel is het voorkomen van een thermal runaway als gevolg van kortsluiting door intredend vocht of vloeistoffen als gevolg van een lekkage of leidingbreuk. Schrobputten zijn wel toegestaan mits voorzien van een zwanenhals en een afsluitbare afvoer.

Toelichting 2: Deze maatregel is niet van toepassing op de leidingen die onderdeel zijn van de vloeistofkoeling ('liquid cooling') van het EOS zelf.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidIntegriteit EOS

Wanneer het EOS niet een brandpropagatietest succesvol heeft doorstaan, bijvoorbeeld op basis van NEN-EN-IEC 62933-5-2 of UL 9540A, moet de constructieve integriteit van het EOS na een explosie gewaarborgd blijven.

In de buitenwand of het dak van de EOS-ruimte is een drukontlastingsvoorziening aangebracht, die bij een daadwerkelijk optredende explosie aan de constructie verankerd blijft en niet wordt gelanceerd.

De drukontlastingsvoorziening heeft dusdanige afmetingen dat een optredende drukgolf, als gevolg van een explosie in de opstellingsruimte van het EOS, naar buiten kan treden zonder dat daarbij schade aan de constructie optreedt.

Toelichting 1: NEN-EN-IEC 62933-5-2 en UL 9540A zijn (op dit moment) de strengste normen voor brandpropagatie. Deze richtlijn sluit hierbij aan, waarbij aanvullende eisen worden gesteld wanneer hier niet aan voldaan wordt.

Toelichting 2: Doel van deze maatregel is dat de voorzieningen die noodzakelijk zijn voor de beheersing van thermal runaway, zoals het vol zetten van het EOS met water middels de storzkoppeling (), beschikbaar blijven en dat wegschietende objecten als gevolg van een explosie beperkt blijven.

Toelichting 3: In die situaties waarbij een storzkoppeling is vereist, mag de drukontlastingsvoorziening niet in de buitenwand zijn aangebracht (alleen explosieluik in het dak). Indien dit niet mogelijk is, moet het EOS zo zijn uitgerust dat een storzkoppeling niet noodzakelijk is.

Toelichting 4: Met het oog op het adequaat kunnen afvoeren van een optredende drukgolf in geval van een calamiteit alsmede ten behoeve van een doelmatige ventilatie van de opstellingsruimte en koeling van de energiedragers moet er voldoende vrije ruimte rond het EOS beschikbaar zijn. Bij het berekenen van de nettoruimte moeten naast het EOS ook andere installaties (omvormer, regelkasten) beschouwd worden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVentilatiesysteem

Om een EOS veilig te kunnen betreden moet het CO-niveau onder de 20 ppm zijn.

Om dit te realiseren is het betreedbare deel van het EOS voorzien van een mechanisch ventilatiesysteem dat is berekend op een ventilatievoud van minimaal 6 keer de bruto-EOS-inhoud per uur in combinatie met een interlock. Het interlock voorkomt dat het EOS te openen is voordat het CO-niveau onder de 20 ppm is. Met uitzondering van typical 5 mag de interlock vervangen worden door een CO-alarm aan de buitenkant van het EOS.

Na vrijgave van de toegang tot het EOS blijft het mechanisch ventilatiesysteem in werking. De lucht in de hele ruimte wordt op dat moment minimaal 2 keer per uur ververst. Het mechanisch ventilatiesysteem mag pas worden uitgeschakeld nadat het personeel de ruimte heeft verlaten en de toegang wederom is vergrendeld.

Als alternatief mag er gebruikgemaakt worden van een ventilatiesysteem dat zodanig is uitgevoerd dat onder normale bedrijfsomstandigheden in de hele ruimte continu, minimaal 2 keer de bruto-inhoud van de lucht per uur wordt ververst.

De afvoer van de ventilatie moet zo hoog mogelijk in het EOS zijn aangebracht.

De uitmonding van het mechanisch ventilatiesysteem moet zich op ten minste 5 m van raam- en aanzuigopeningen bevinden van omliggende objecten niet zijnde andere EOS'en.

Toelichting 1: Het EOS is voorzien van een luchttoevoerrooster. Het continu in werking hebben van het mechanisch ventilatiesysteem heeft tot gevolg dat ook luchtverontreinigende deeltjes van buiten en zeezout (kuststreek) naar binnen treden. Deze deeltjes hebben een negatieve invloed op de prestaties van het EOS en kunnen zelfs schade hieraan toebrengen. Het toepassen van filters vraagt om een veel grotere brutodoorsnede van het luchttoevoerrooster. Dit is niet altijd gewenst.

Toelichting 2: Als een gasblusinstallatie wordt toegepast, kan deze gekoppeld worden aan het ventilatiesysteem, waarbij de werking van het gasblussysteem niet negatief wordt beïnvloed.

Toelichting 3: Ter voorkoming van ongewenst opsluiten van mensen in het EOS moet de toegang altijd van binnenuit te openen zijn.

Toelichting 4: Voor mobiele EOS'en (typical 4) met een kleine betreedbare ruimte van maximaal 1 m diep vanaf de toegang tot het EOS kan natuurlijke ventilatie door openen van de deur in combinatie met betreding met een persoonlijke CO-detectie toegepast worden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidVentilatiesysteem – inpandig EOS

In aanvulling op gelden voor een inpandig EOS de volgende eisen:

Het ventilatiesysteem moet zo zijn uitgevoerd dat dampen en gassen niet in andere ruimten kunnen toetreden;
Afvoer moet geschieden naar de buitenlucht op minimaal 2 m boven de hoogste daklijn van het betreffende gebouw;
Het ventilatiesysteem moet gescheiden zijn aangelegd van het reguliere ventilatiesysteem van het gebouw.

Voor inpandige kleinschalige systemen <100 kWh kan afvoer van rook plaatsvinden via de zijgevel met behulp van een 'gevelkachelconstructie'.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidNoodventilatie

Bij CO- of rookdetectie in het energiedragercompartiment moet de ventilatie zoals bedoeld in op maximaal vermogen het energiedragercompartiment van verse lucht voorzien, om te voorkomen dat er een explosief mengsel ontstaat.

Indien een brandbeheerssysteem aanwezig is in het EOS, moet de regeling van de noodventilatie hierop afgestemd worden. Indien een brandbeheerssysteem in werking treedt, moet de ventilatie uitgeschakeld zijn.

Bij de toegang tot het EOS moet een voorziening aanwezig zijn voor de brandweer om de regeling van de noodventilatie te overbruggen.

In bestaande situaties kan hiervan afgeweken worden na overleg met het bevoegd gezag. Dit kan bijvoorbeeld acceptabel zijn wanneer er geen kwetsbare objecten in de buurt zijn of indien het explosierisico door het type toegepaste energiedrager beperkt is.

In geval van afschakelen van het EOS in geval van een calamiteit, zie , moet de noodventilatie beschikbaar blijven.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingLocatiekeuze en aanrijdbeveiliging

Een buiten opgesteld EOS is zo geplaatst dat er geen gevaar bestaat voor aanrijding. Toegelaten snelheden van voertuigen en verkeersintensiteit nabij de locatie zijn hierbij medebepalend. Indien een dergelijke plaats niet aanwezig is, is een voldoende afschermende constructie aangebracht.

Aan deze eis is in ieder geval voldaan indien de constructie bestaat uit een beveiliging tegen aanrijding in de vorm van een doelmatige geleiderailconstructie.

De mate van bescherming is afhankelijk van plaatselijke omstandigheden. De bescherming tegen aanrijding is medeafhankelijk van de opstelplaats van het EOS.

Indien de opstelplaats niet op korte afstand van interne transportroutes ligt (personenvoertuigen, vrachtwagens en transportmiddelen), kan een aanvullende fysieke bescherming tegen mechanische impact achterwege blijven.

Wanneer dit niet het geval is, moet het EOS in de aanrijdingsrichting zijn afgeschermd, bijvoorbeeld met een deugdelijke vangrail of met beton gevulde stalen buizen. Deze voorzieningen moeten zodanig met de bodem zijn verankerd dat bij een mechanische impact de beschermende voorziening niet losraakt.

Bij plaatsing van een mobiel EOS in de openbare ruimte (plein, stoep) nabij een doorgaande weg, kan gekozen worden voor een locatie voorbij een verkeersdrempel of achter bestaande paaltjes of opstaande randen (bijvoorbeeld bestemd om parkeren op de stoep tegen te gaan).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidLocatiekeuze en aanrijdbeveiliging – mobiel EOS

Op het moment dat een mobiel EOS wordt geplaatst op een locatie waarbij voertuigen in de buurt kunnen komen van een EOS, moeten doeltreffende maatregelen genomen worden met betrekking tot aanrijdgevaar.

Bij voertuigen die met een maximumsnelheid van 15 km/h op locatie kunnen en mogen rijden zonder scherpe uitstekende delen die een wand van een EOS kunnen doorboren als bijvoorbeeld vorkheftrucklepels,zijn geen extra maatregelen noodzakelijk. In het geval van hogere snelheden en/of uitstekende delen zullen aanrijdbeveiligingen, die ervoor zorgen dat het EOS niet beschadigd kan raken, verplicht zijn.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidLocatiekeuze en aanrijdbeveiliging – inpandig EOS

Een inpandig EOS in een open ruimte mag niet grenzen aan een zone die is bestemd voor (interne) transportmiddelen. Indien een dergelijke plaats niet aanwezig is, is een inpandig EOS in een open ruimte tegen aanrijden beveiligd. De fysieke aanrijdbeveiliging is doelmatig en voorzien van een veiligheidskleur.

De mate van bescherming is afhankelijk van plaatselijke omstandigheden. De bescherming tegen aanrijding is medeafhankelijk van de opstelplaats van het EOS.

Buiten de aangewezen interne transportroutes kan sprake zijn van intern transport waarbij gebruik wordt gemaakt van mechanisch aangedreven werktuigen. Dit is bijvoorbeeld het geval als het EOS onderdeel is van een oplaadsysteem voor elektrisch aangedreven werktuigen. In dat geval zou het interne transportmiddel mogelijk in de directe nabijheid van het EOS moeten worden gestald en moet het EOS tegen aanrijding zijn beschermd.

Een aanrijdbeveiliging door middel van een drempel op de vloer is veelal het meest doelmatig. Beschermpalen bieden onvoldoende bescherming tegen lepels van vorkheftrucks.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidLocatiekeuze – vluchtweg verblijfsgebouw

De toegang en eventuele gevelopening van de EOS-ruimte bevindt zich op ten minste 3 m van vluchtmogelijkheden vanuit het gebouw naar de openlucht. Deze afstand bedraagt 10 m wanneer de vloer van de bovenste verdieping van het gebouw op meer dan 12 m vanaf maaiveld is gelegen en de capaciteit van het EOS meer dan 600 kWh bedraagt.

Een op maaiveldniveau gelegen EOS ten dienste van een gebouw kan in, tegen of nabij het gebouw zijn gesitueerd. In geval van een brand in een EOS komen giftige stoffen vrij. Het is dan van belang dat mensen die in het gebouw verblijven, veilig naar buiten kunnen vluchten zonder door een (nagenoeg) onverdunde rookwolk te moeten treden.

De capaciteit van verticale vluchtwegen in hoogbouw is afgestemd op het aantal personen op de verdiepingen. Vanwege de grotere toestroom van personen bij brand is een grotere afstand tot de vluchtdeuren naar de buitenlucht gewenst. Dit geldt overigens alleen voor een groot EOS. Een EOS dat voor noodstroom kan worden ingezet, heeft zelden een capaciteit groter dan 600 kWh. Omwille van behoud van flexibiliteit in de indeling van het gebouw is deze verscherpte eis niet van toepassing.

Deze eisen gelden dus niet voor een EOS op een hoger gelegen verdieping ten opzichte van het trappenhuis. Aan een inpandig EOS zijn strenge bouwkundige eisen gesteld, met inbegrip van de afvoer van rookgassen in geval van brand. Een verticale vluchtweg bevindt zich in een eigen brandcompartiment.

De afstand van 3 m is ontleend aan de International Fire Code (IFC).

arbeidsveiligheidLocatiekeuze – bedrijfsterrein

Een buiten opgesteld EOS op een bedrijfsterrein is buiten de reikwijdte van (mobiele) kranen en andere hijswerktuigen geplaatst.

Indien dit niet mogelijk is, moet het EOS zijn voorzien van een fysieke afscherming tegen vallende objecten.

Op een open terrein van een bedrijf kunnen activiteiten plaatsvinden die een risico vormen voor het EOS, anders dan aanrijding. Er is niet gekozen voor valbeveiliging zoals bij een propaantank op een bouwplaats maar voor een intrinsiek veilige oplossing omdat sprake is van een vaste opstelplaats. Met een bedrijfsterrein wordt mede de kade in een haven bedoeld. Hijskranen op een bouwlocatie vallen buiten de reikwijdte van deze richtlijn.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingLocatiekeuze – windturbine

Een buiten opgesteld EOS binnen de 10^-6 per jaar plaatsgebonden risicocontour van een windturbine is voldoende bestand tegen ijsval en ijsafslag.

Wanneer dit risico niet aanwezig is, bijvoorbeeld doordat de windturbines zijn voorzien van preventieve maatregelen tegen ijsvorming (o.a. warmtelint in turbinebladen), zijn maatregelen aan het EOS zelf mogelijk niet noodzakelijk.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBeveiliging tegen onbevoegden

Een EOS is afdoende afgeschermd voor onbevoegden.

De afscherming kan bestaan uit de constructie van het EOS zelf (EOS in een container), een fysieke afscherming en/of permanent (camera)toezicht.

De fysieke afscherming kan bestaan uit muren (gebouwen), hekken of sloten van voldoende breedte. Als afscherming voldoet in ieder geval een vast en ten minste 1,8 m hoog hekwerk van onbrandbaar materiaal met ten minste twee, tegenover elkaar gelegen, toegangsdeuren.

Deze maatregel geldt ook voor een mobiel EOS. In de openbare ruimte kan, indien de omstandigheden daartoe aanleiding geven (bijvoorbeeld toegankelijkheid stoep voor kinderwagens en mindervaliden bij plaatsing mobiel EOS onvoldoende gewaarborgd), een externe fysieke afscherming van een mobiel EOS achterwege blijven. Dit moet in overleg met het bevoegd gezag plaatsvinden. Daarbij wordt eerst een alternatieve locatie verkend.

brandpreventieomgevingsveiligheidFysieke afscherming – meerdere EOS’en

Wanneer sprake is van de opstelling van meer dan twee buiten opgestelde EOS'en, in de directe nabijheid van elkaar, is een fysieke afscheiding, zoals bedoeld in , rondom het energiepark altijd vereist.

Aanvullend kan sprake zijn van cameratoezicht.

brandpreventieomgevingsveiligheidEisen aan camerasysteem

Wanneer een camerasysteem wordt toegepast, zie en , dan moet het camerasysteem buiten normaal bereik van derden blijven. In geval van vandalisme of storingen moet de camera binnen 48 h zijn hersteld of vervangen.

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Gebruik van het EOS

AlgemeenIngebruiknamekeuring

Een nieuw EOS mag pas in gebruik worden genomen nadat een ingebruiknamekeuring heeft plaatsgevonden waarbij het correct functioneren van alle systemen en beveiligingen zoals beschreven in deze PGS is gecontroleerd.

In geval van een EOS-park (typical 2 en 3) moet ook het samenstel van de EOS’en gecontroleerd worden voor ingebruikname.

Bovenstaande moet worden geborgd door een kwaliteitsmanagementsysteem dat voldoet aan de eisen van NEN-EN-ISO 9001 of hieraan gelijkwaardig.

Toelichting 1: Uitgangspunt is dat voor het EOS in gebruik wordt genomen het aantoonbaar voldoet aan de eisen. Eventuele restpunten mogen geen invloed hebben op het veilig functioneren van het EOS.

Toelichting 2: Voor een mobiel EOS betreft dit de initiële keuring voor de eerste ingebruikname.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Bewaken en monitorenGasdetectie (koolstofmonoxide (CO) en waterstof (H2))

Een betreedbaar EOS of een EOS in een ruimte is voorzien van een permanent stationair detectiesysteem aangelegd conform NEN-EN 45544-4 met bijbehorende acties voor opvolging zoals beschreven in, zie ook . Dit is bij voorkeur een systeem voor detectie van koolstofmonoxide met kruisgevoeligheid voor waterstof met, voor systemen >100 kWh, een doormelding zoals bedoeld in .

De detectie moet representatief zijn voor het energiedragercompartiment (container) of de opstellingsruimte (EOS in een aparte ruimte). Voor het bepalen van het daartoe benodigd aantal detectoren en de locatie van de detectoren zijn de richtlijnen van de fabrikant van de detectieapparatuur leidend. Het meetbereik van het detectiesysteem moet passend zijn voor detectie van de in genoemde niveaus en een meetbereik hebben van 0 tot 200 ppm CO. Het toegepaste detectieprincipe is geschikt voor de omstandigheden waaraan de detector wordt blootgesteld (temperaturen, vochtigheid en dergelijke).

Het systeem moet worden beoordeeld op bedrijfszekerheid, waaruit kan volgen dat de sensoren dubbel uitgevoerd moeten worden.

Toelichting 1: Detectie op zowel koolstofmonoxide als waterstof zorgt voor een betrouwbare vroegtijdige ontdekking van een eventuele thermal-runawayreactie. Bij een thermal runaway komt in een vroeg stadium waterstof vrij en komen altijd aanzienlijke hoeveelheden koolstofmonoxide vrij. Er zijn CO-detectoren op de markt beschikbaar die kruisgevoelig zijn voor waterstof.

Op basis van het meetbereik van de CO-sensor en de geringe afmetingen van een energiedragercompartiment dan wel de opstellingsruimte van het EOS zal veelal één CO-sensor volstaan. Omwille van bedrijfszekerheid moeten echter minimaal twee CO-sensoren zijn aangebracht waarbij de vervolgacties geactiveerd worden indien één sensor de genoemde waarden detecteert.

Toelichting 2: Indien het EOS niet voorzien is van het genoemde koolstofmonoxidedetectiesysteem, dan moet worden aangetoond dat met het gebruikte detectiesysteem afblazen op celniveau veroorzaakt door overdruk ('venting') en thermal-runawaysituaties vroegtijdig worden gedetecteerd.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Detectieniveaus en (vervolg)acties
Detectieniveau	Nr.	Actie
10 ppm	A1	Automatische melding en opvolging in te regelen door installatieverantwoordelijke
20 ppm	A2	A1 + zichtbaar signaal bij toegang tot het EOS
120 ppm	A3	A1 +A2 + doormelding naar hulpdiensten

Monitoring EOS

Een EOS moet beschikken over een systeem voor het continu monitoren op (indien vereist):

functioneren (systeemalarmen, signalen van overladen of diepontladen);
ongewenste temperatuurstijgingen;
temperatuurniveaus;
vrijkomen van gassen bij brand ().

Tijdige opvolging, zoals bedoeld in en , van signalen van een (mogelijke) thermal runaway of een brand of explosie moet gewaarborgd worden.

Het monitoringsysteem is beschikbaar zolang het EOS operationeel is. Als de dataverbinding met het EOS en daarmee de monitoring op afstand wegvalt:

krijgt de installatieverantwoordelijke binnen 5 min een alarm;
wordt bij eerste gelegenheid een controle ter plaatse uitgevoerd op het correct functioneren van het EOS.

Het EOS moet voorzien zijn van een statusindicatie aan de buitenkant van het EOS volgens . Voor bestaande EOS'en kan de statusindicatie beperkt blijven tot een rode lamp bij een noodstop.

Wijze van monitoren en opvolging is afhankelijk van de specifieke situatie en kan bijvoorbeeld door de eigenaar (gebruiker), door de leverancier of middels een particuliere alarmcentrale (PAC) gedaan worden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Statusindicatie EOS conform NEN-EN-IEC 60204
Kleur	Betekenis	Verklaring
Rood	Noodsituatie	Gevaarlijke situatie
Geel	Abnormaal	Abnormale situatie Situatie kan kritiek worden
Groen	Normaal	Normale situatie

Preventief afschakelen op basis van alarmeringen

De installatieverantwoordelijke van het EOS moet van afstand kunnen ingrijpen bij signalen van systeemalarmeringen die kunnen leiden tot het falen van het EOS. De afschakeling moet zo dicht mogelijk bij de energiedrager plaatsvinden.

De installatieverantwoordelijke moet op basis van de signalen (foutmeldingen, temperatuursensoren, rook- en brandmelding, enz.) de melding verifiëren. Indien een brand of explosie bevestigd wordt, moeten direct de hulpdiensten gealarmeerd worden.

De installatieverantwoordelijke moet op afstand het EOS kunnen afschakelen. De monitoring, zoals vereist in , van het EOS moet na het afschakelen blijven werken totdat de installatieverantwoordelijke ter plaatse is.

Het BMS en/of het EMS van het EOS mag, op het moment dat de installatieverantwoordelijke heeft ingegrepen, de afschakeling niet buiten werking stellen of anderszins regelen.

Een door de installatieverantwoordelijke afgeschakeld EOS mag pas weer in werking gesteld worden wanneer ter plekke vastgesteld is dat het EOS veilig is.

Wanneer de installatieverantwoordelijk niet tijdig reageert, moet het EOS in staat zijn om autonoom te kunnen afschakelen door een beslissing vanuit het BMS en/of het EMS. De installatieverantwoordelijke van het EOS mag het BMS en/of het EMS, op het moment dat deze hebben ingegrepen, niet buiten werking stellen of de elektronische aansturing anderszins regelen.

Zowel het BMS als het EMS moet bij signalering van te hoge temperatuur de energiedragers elektrisch kunnen ontkoppelen, om in ieder geval elektriciteit als mogelijke energiebron van de brand/temperatuurverhoging zo veel mogelijk weg te halen.

Ter plaatse moet zichtbaar zijn dat het systeem daadwerkelijk is afgeschakeld. Hiertoe moet het EOS voorzien zijn van een statusindicatie aan de buitenkant van het EOS conform NEN-EN-IEC 60204-1.

Voor bestaande EOS'en kan deze maatregel ingevuld middels een noodstopvoorziening die op afstand kan worden geactiveerd en uitgelezen.

Toelichting 1: Doel van deze maatregelen is dat een EOS afgeschakeld wordt voordat een thermal-runawayreactie optreedt. Hiermee wordt een zogenoemde 'process shutdown' bedoeld.

Toelichting 2: Voor het kunnen blijven monitoren van het EOS zal dus over het algemeen een secundaire voeding noodzakelijk zijn.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingAfschakelen op basis van detectie

Een niet-betreedbaar EOS moet beschikken over een geschikt branddetectiesysteem aanwezig met een doormelding naar een 24-uurs particuliere alarmcentrale (PAC) of 24-uurs bezette bedrijfsmeldkamer. Dit detectiesysteem moet volgens NEN 2535 worden geprojecteerd. Het beheer en onderhoud van de brandmeldinstallatie vindt plaats volgens NEN 2654-1+C1. De detectiesystemen zoals bedoeld in en kunnen gecombineerd worden.

Het EOS moet autonoom afschakelen bij rook-, brand- of explosiedetectie door een beslissing vanuit het batterijmanagementsysteem (BMS) en/of het energiemanagementsysteem (EMS). De afschakeling moet zo dicht mogelijk bij de energiedrager plaatsvinden.

Het ingrijpen van een van deze systemen mag niet herroepen worden door het andere systeem. Beide systemen moeten gegarandeerd de stroomkringen, AC en DC, onderbreken. De externe monitoring moet na het activeren van de noodstop blijven functioneren totdat de installatieverantwoordelijke ter plaatse is.

Bij het afschakelen moet de installatieverantwoordelijke een signaal ontvangen.

De installatieverantwoordelijke van het systeem mag het BMS en/of het EMS, op het moment dat deze hebben ingegrepen, niet buiten werking stellen of de elektronische aansturing anderszins regelen.

Zeker gesteld moet zijn dat bij gebruik van de bluswateraansluiting zoals bedoeld in de werking van deze maatregel niet teniet wordt gedaan.

Doel van deze maatregel is dat in geval van een thermal runaway het EOS wordt afgeschakeld en zo nodig de nooddiensten worden gealarmeerd. Hiermee wordt een zogenoemde noodstop bedoeld.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingNoodstopvoorziening

Het EOS moet beschikken over een noodstopvoorziening voor het handmatig uitschakelen van het EOS met dezelfde functionaliteit als de automatische afschakeling zoals bedoeld in indien dit volgt uit de risicoanalyse. De noodstopvoorziening mag niet voor onbevoegden toegankelijk zijn.

Het opheffen van de noodstop mag niet op afstand geschieden maar kan uitsluitend ter plaatse gebeuren nadat de installatieverantwoordelijke de installatie weer vrijgegeven heeft.

In geval van een EOS-park is het toegestaan dat dit op subniveau is. Het uitschakelbereik van de noodstop is in deze situatie het gedeelte van het totale systeem dat qua veiligheid en elektrische beveiligingen van elkaar afhankelijk is. In de praktijk is dit het samenstel van energiedragers, omvormers, trafo en besturingssystemen of een substation met onderliggende systemen.

Zeker gesteld moet zijn dat bij gebruik van de bluswateraansluiting zoals bedoeld in de werking van deze maatregel niet teniet wordt gedaan.

In het geval van typical 3 kan uit de risicoanalyse blijken dat ook op een andere plek op het EOS-park dan direct op het EOS afgeschakeld kan worden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVerwijderen energiedrager na thermal runaway of brand

Zodra er een thermal runaway of brand heeft plaatsgevonden in een module (die niet tot propagatie heeft geleid) moet deze module zo snel mogelijk, maar uiterlijk binnen 24 h nadat de betreffende energiedrager(s) veilig en stabiel is (zijn) bevonden, verwijderd worden en veilig worden opgeslagen totdat deze wordt afgevoerd naar een eindverwerker.

De verwijderde module moet conform de bijzondere bepaling 376 uit het ADR/VLG afgevoerd worden. Voor inschakeling van het EOS moet deze getest worden conform de voorschriften van de fabrikant zodat gewaarborgd is dat hete weer veilig is voor gebruik.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Overige aspecten voor het gebruik van het EOSToegang tot het EOS

Zeker is gesteld dat alleen bevoegden toegang hebben tot een EOS of EOS-park. De toegang tot het EOS (bijvoorbeeld een toegangsdeur of een luik in de zijkant) of EOS-park kan alleen worden geopend door een daartoe bevoegd persoon (bijvoorbeeld de installatieverantwoordelijke of onderhoudsmonteur).

Buiten de reguliere controle-, onderhouds- en reparatiewerkzaamheden is elke toegang tot een betreedbaar EOS of EOS-park gesloten en vergrendeld. De vergrendeling bestaat uit een cilinderslot voorzien van het veiligheidskeurmerk SKG** of hoger. Een containerslot is voorzien van het SCM-keurmerk met een hangslot CEN-klasse 4 of hoger.

Een alternatieve vergrendeling is toegestaan mits aantoonbaar gelijkwaardig.

Bij het gebruik van een sleutel wordt deze op een voor onbevoegden onbereikbare plaats bewaard.

Ten behoeve van vluchtveiligheid is een betreedbaar EOS altijd van binnenuit zonder gebruik van sleutel te openen.

Een hangslot is leverbaar met het veiligheidskeurmerk SKG** of hoger. Wanneer het EOS bij een bedrijf is geplaatst, kan de sleutel bij de technische dienst of de bewaking in beheer worden gegeven. De installatieverantwoordelijke is ervoor verantwoordelijk dat de hulpverleners toegang kunnen krijgen tot het EOS en dat dit, waar nodig, afgestemd is met de hulpdiensten.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Onderhoud, keuring, documentatie en training

Onderhouden en reparerenVervanging energiedrager

Voorafgaand aan vervanging moet een nieuw te plaatsen energiedrager in het EOS op uitwendige beschadigingen en defecten zijn gecontroleerd.

Een afgekeurde energiedrager wordt beschouwd als defect en wordt dienovereenkomstig opgeslagen.

De vereiste handelingen zijn vergelijkbaar met de ingangscontrole bij de opslag van lithiumhoudende energiedragers zoals beschreven in PGS 37-2. Indien de energiedrager is afgekeurd, wordt deze als zijnde defect opgeslagen in een daarvoor bestemde opslagvoorziening.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidActuele handleiding

In of bij het EOS is een actuele handleiding aanwezig waarin de technische installatie is beschreven. Het voorblad van de handleiding vermeldt de contactgegevens van de leverancier.

Gelet op de verscheidenheid van de installaties in het EOS (energiedragers, beveiligingen, stroomkabels en klimaatinstallatie) zullen monteurs van verschillende bedrijven het onderhoud en de noodzakelijke reparaties verrichten. Het is daarom van belang dat ter plaatse op eenvoudige wijze contact met de leverancier van het EOS kan worden gemaakt.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidVentilatiesysteem – controle en onderhoud

De installatieverantwoordelijke van het EOS laat, indien aanwezig, periodiek het mechanisch (nood)ventilatiesysteem op de goede werking controleren en onderhouden door een ter zake deskundige.

De registratie van de controle en het onderhoud worden opgenomen in het logboek.

De controles vinden plaats overeenkomstig de termijn voorgeschreven door de fabrikant.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Keuren en inspecterenPeriodieke controle

Een EOS moet periodiek, minimaal jaarlijks, gecontroleerd worden. Tijdens deze periodieke controle moeten ten minste de volgende onderwerpen, mits van toepassing, aan bod komen:

inspectie aan de energiedragers en elektrische installatie (visueel + werking controleren);
visuele inspectie van de container (filters, uitwendige beschadigingen, drukontlastvoorziening, enz.);
inspectie en service van de klimaatinstallatie en verwarming;
inspectie en service van de brandblusinstallatie;
inspectie en service van de omvormers en transformatoren.

De periodieke controle moet uitgevoerd worden door een persoon met kennis van het betreffende EOS.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidControle mobiel EOS na plaatsing

Na plaatsing van een mobiel EOS moet deze gecontroleerd worden op minimaal de volgende punten:

(mechanische) schade door transport;
aanwezigheid juiste elektrische aansluiting(en) t.b.v. het doel waarvoor het EOS is geplaatst.

Het EOS mag pas in gebruik worden genomen wanneer eventuele tekortkomingen zijn opgelost.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Registratie en documentatieAlgemene documentatie-eisen – registratiesysteem

Van elk EOS moet een registratiesysteem worden bijgehouden dat moet voldoen aan artikel 3.4 van het Arbobesluit.

Bij elke installatie moet een reparatie- en onderhoudslogboek aanwezig zijn waarin ook aanpassingen worden bijgehouden.

Een kopie van dit reparatie- en onderhoudslogboek moet, buiten het terrein, door de installatieverantwoordelijke of beheerder bijgehouden worden.

Van alle onderstaande documenten moet de laatste revisie beschikbaar zijn:

ontwerptekeningen/schema’s;

gebruikershandleiding;

informatieblad systeem;

logboek;

onderhoudsprotocol;

ingebruiknamekeuring ;

periodieke controles .

De documentatie moet altijd actueel zijn en minimaal 2 jaar historie bevatten. Het registratiesysteem kan in hardcopy of in een elektronische vorm worden opgeslagen.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidAlgemene documentatie-eisen – bewaartermijn

Het registratiesysteem van het EOS blijft ten minste bewaard:

zolang het EOS niet definitief is ontmanteld;
zolang de gevolgen van een eventueel incident tijdens de gebruiks- of verwijderingsfase van het EOS niet volledig zijn afgehandeld.

Het afhandelen van de gevolgen kan bestaan uit het uitvoeren van nader onderzoek naar de oorzaken en gevolgen van het incident. Tevens kunnen andere (juridische) aspecten nog een rol spelen bij de afhandeling, zoals aansprakelijkheid.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheid

Opleiden en trainenCompetentie-eisen conform NEN 3140

Personeel dat werkzaamheden verricht aan de installatie, moet voldoende deskundig zijn en ten minste gekwalificeerd zijn als Vakbekwaam Persoon (VP). Een VP beschikt over een voltooide elektrotechnische opleiding op WEB-niveau 3 (Wet educatie en beroepsonderwijs). Door middel van een aanwijzingsbeleid moet gewaarborgd/ervoor gezorgd worden dat medewerkers alleen taken uitvoeren waarvoor zij gekwalificeerd zijn.

Voor de veilige bedrijfsvoering van een EOS wordt sterk aanbevolen om tevens NEN 4288 toe te passen.

Toelichting 1: In geval van hoogspanning is tevens NEN 3840 van toepassing.

Toelichting 2: Training en kwalificatie is zodanig dat medewerkers bekend zijn met gevaren en voorzorgsmaatregelen, en op de juiste manier kunnen omgaan met de apparatuur, inclusief uitleg van waarschuwingsmarkeringen, instructies gebruik persoonlijke beschermingsmiddelen. Training vindt plaats voor het werk aan het EOS start, wanneer apparatuur voor het eerst wordt gebruikt of wordt veranderd en wanneer nieuwe technologie wordt geïntroduceerd. Aanvullend kan er gewerkt worden met een aanwijzingsbeleid zodat gewaarborgd kan worden dat de betreffende medewerker capabel is om bepaalde werkzaamheden uit te voeren.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidInstructie personeel

Alle personen die werkzaamheden verrichten in een EOS, moeten aantoonbaar op de hoogte zijn van de gevaarsaspecten van lithiumhoudende energiedragers en de te nemen maatregelen bij onregelmatigheden.

Deze personen moeten tevens op de hoogte zijn van het interne noodplan.

De instructie mag ook gegeven worden door een interne deskundige die hiervoor is opgeleid en kennis heeft van de gevaren en risico’s van lithiumhoudende energiedragers.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Veiligheid

AlgemeenBliksembeveiliging en beveiliging elektrotechnische installaties

De vereiste bliksembeveiliging en bescherming van elektrotechnische installaties in het EOS volgt uit de beveiligingsklasse bepaald op basis van NEN-EN-IEC 62305-2.

Indien bliksembeveiliging en de bescherming van de elektrotechnische installaties in het EOS is vereist, dan moeten deze voldoen aan respectievelijk NEN-EN-IEC 62305-3 en NEN-EN-IEC 62305-4.

Het ontwerpen, vervangen en installeren vindt plaats door een deskundige die een verklaring afgeeft waaruit blijkt dat de installatie voldoet aan voornoemde normen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidOnderdelen bliksembeveiligingssysteem

De onderdelen van een bliksembeveiligingssysteem voldoen aan de NEN-EN-IEC 62561-reeks voor zover het betreffende deel van toepassing is.

De NEN-EN-IEC 62561-reeks bestaat uit 7 delen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Interne veiligheidsafstanden

Een interne veiligheidsafstand zorgt voor bescherming van gebouwen en plekken waar mensen kunnen verblijven. Het gaat om gebouwen en plekken binnen de begrenzing van de locatie van de activiteit. Een interne veiligheidsafstand kan ook voorkomen dat een incident leidt tot een domino-effect buiten deze begrenzing.

Vaste afstandenVeiligheidsafstanden

In afwijking op kan brandwerendheid ook worden behaald door middel van afstand:

Indien de afstand van het EOS tot de begrenzing van de locatie, een ander bouwwerk dat tot de locatie behoort, of andere brandbare objecten, ten minste 5 m en minder dan 10 m bedraagt, moet de brandwerendheid van het EOS ten minste 30 min bedragen.
Indien de afstand van het EOS tot de begrenzing van de locatie, een ander bouwwerk dat tot de locatie behoort, of andere brandbare objecten, ten minste 10 m bedraagt, is ten aanzien van de brandwerendheid geen eis van toepassing.

Binnen deze afstanden vinden geen opslag van brandbare stoffen dan wel brandgevaarlijke activiteiten (m.u.v. onderhoudswerkzaamheden) plaats die een brand kunnen veroorzaken of waarlangs een brand zich kan voortplanten naar het EOS.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOnderlinge veiligheidsafstanden – maximaal 6 EOS'en

Voor het opstellen van maximaal 6 EOS’en gelden de volgende eisen:

De kortste onderlinge afstand tussen zijdelings opgestelde EOS'en is ten minste 1,0 m.
Indien een niet-brandwerende (ventilatie)opening in de zijwand(en) van de containers is aangebracht, is deze afstand ten minste 2,5 m voor zover aan beide zijden van de ruimte tussen deze containers openingen aanwezig zijn.
De kortste onderlinge afstand tussen EOS'en die in elkaars verlengde zijn opgesteld, is ten minste 2,5 m.

Voor niet-betreedbare EOS'en die aantoonbaar voldoen aan IEC 62933-5-2 of UL 9540A, IEC 62619 en NFPA 68, bestaande uit maximaal één cluster, gelden de afstanden uit .

Toelichting 1: De minimale zijdelingse afstand tussen containers stelt de hulpdiensten in staat om een waterscherm aan te brengen wanneer in een EOS brand is ontstaan. Vanwege de aanwezigheid van deuren aan de kopse kant van de containers is het wenselijk om een grotere afstand in lengterichting aan te houden. Een uitwendig gemonteerde koelinstallatie aan de kopse zijde van een container telt bij de afstandsbepaling niet mee. De afstand van 2,5 m geldt vanaf de buitenwand van de container tot de buitenwand van de eerstvolgende container.

Toelichting 2: In verband met bereikbaarheid moet de ruimte tussen het EOS vlak en geheel vrij zijn van begroeiing, obstakels en andere materialen

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Onderlinge veiligheidsafstanden - groot EOS-park

Voor een groot EOS-park, meer dan 6 EOS’en, geldt dat de afstand tussen de EOS'en ten minste 2,5 m is, waarbij aan één zijde de afstand ten minste 4,5 m is in verband met bereikbaarheid voor hulpdiensten.

Voor niet-betreedbare EOS'en (typical 3) die aantoonbaar voldoen aan IEC62933-5-2 of UL 9540A, IEC 62619 en NFPA 68, geldt dat deze kunnen worden geclusterd, waarbij de afstanden uit aangehouden moeten worden. Waarbij voor de afstand tussen clusters geldt (afstanden aangeduid met een *):

Afstand tussen clusters = hoogte van de energiedragerbehuizingen t.o.v. het maaiveld x 1 met een minimale afstand van 1,5 m
Afstand tussen clusters bij gestapelde EOS'en van typical 3 = hoogte van de energiedragerbehuizingen t.o.v. het maaiveld x 1,5 met een minimale afstand van 1,5 m

In verband met bereikbaarheid moet de ruimte tussen de EOS'en vlak en geheel vrij zijn van begroeiing, obstakels en andere materialen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Veiligheidsafstanden – tussen EOS-parken

De kortste afstand tussen EOS-parken bedraagt ten minste 5 m.

Deze maatregel heeft tot doel het opknippen van grote EOS-parken in kleinere tegen elkaar geplaatste parken te voorkomen. De afstand wordt gemeten vanaf de buitenste begrenzing van het EOS-park.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOnderlinge veiligheidsafstanden – inpandige EOS'en

Bij plaatsing van meerdere EOS'en in dezelfde open ruimte moeten deze op afstand van minimaal 1 m van elkaar staan, zie ook , zodat bij een inwendige brand in een van de energieopslagsystemen er geen brandoverslag kan plaatsvinden (zie ook ).

Inpandige EOS'en mogen in elkaars directe nabijheid zijn geplaatst indien de omkasting van elk van de energieopslagsystemen, rekening houdend met aanwezige ventilatieopeningen, voldoende brandwerend is uitgevoerd om brandoverslag te voorkomen, zie .

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

BrandveiligheidVoorkomen van brandpropagatie

Het EOS is bij voorkeur aantoonbaar beveiligd tegen brandpropagatie (fire propagation) op basis van NEN-EN-IEC 62933-5-2 of UL9540A. Wanneer het EOS hier niet aan voldoet, zijn aanvullende maatregelen vereist zoals beschreven in en .

Voor inpandige EOS'en in een eigen ruimte (typical 5) is het voldoen aan bovengenoemde normen altijd vereist. Voor inpandige EOS'en in een zeer kwetsbaar gebouw moet de beveiliging tegen brandpropagatie op moduleniveau zijn.

Afhankelijk van de plaatsing van een EOS of EOS-subsysteem kunnen nadere eisen worden gesteld. Dit heeft met name te maken met effecten op de omgeving die een brandscenario kunnen veroorzaken, ook al blijft deze binnen een systeem conform NEN-EN-IEC 62933-5-2 of UL 9540A. Bijvoorbeeld het plaatsen van een EOS of EOS-subsysteem nabij zeer kwetsbare gebouwen (school, kinderdagverblijf, ziekenhuis, enz.) of dichtbevolkte gebieden. In dat geval kunnen eisen gesteld worden aan de brandpropagatie op cel- of moduleniveau.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBluswateraansluiting

Wanneer het EOS niet aantoonbaar beveiligd is tegen brandpropagatie (), moet het EOS voorzien zijn van een bluswateraansluiting met een capaciteit van minimaal 1 000 l/min. De bluswateraansluiting moet voldoen aan de eisen van de brandweer (storzkoppeling nok81 of een andere vorm van bluswatertoevoer zoals overeengekomen met de veiligheidsregio). Bij aanwezigheid van een bluswateraansluiting moet het energiedragercompartiment of het EOS als geheel:

bestand zijn tegen de hydrostatische druk van de maximaal te kunnen bereiken waterhoogte;
zodanig waterdicht zijn dat er voldoende water voor beheersing van een thermal runaway toegevoerd kan worden.

De bluswateraansluiting moet op een makkelijk toegankelijke plaats zijn gesitueerd tussen 0,50 m en 1 m boven maaiveld. Het water moet binnen de container boven de hoogste energiedrager worden ingebracht.

Indien een energiedragercompartiment onder water gezet kan worden, is een voorziening aanwezig om tijdens of na afloop het compartiment actief te kunnen koelen of te laten leeglopen, bijvoorbeeld d.m.v. een kogelkraan.

De bluswateraansluiting is aan de binnenzijde voorzien van een terugslagklep zodat wordt voorkomen dat vuur of rook in geval van brand via de bluswateraansluiting naar buiten kan komen.

Een brandblusinstallatie mag ook zo worden uitgevoerd dat deze brandpropagatie zoals bedoeld in de eerste alinea kan voorkomen. Dit moet door de leverancier van het systeem kunnen worden aangetoond d.m.v. certificatie. In dit geval gelden niet de eisen met betrekking tot bestand zijn tegen de hydrostatische druk en waterdichtheid.

Voor bestaande EOS'en mag als alternatief een voorziening voor een watersnijsysteem zoals beschreven in worden toegepast.

Doel is dat er in geval van een thermal runaway snel een beheersbare situatie ontstaat. Uitgangspunt hierbij is dat het EOS beveiligd is tegen propagatie tussen modules of binnen een module. De bluswateraansluiting is bedoeld om de brandweer handelingsperspectief te geven indien dit niet het geval is.

Bij toepassing van de bluswateraansluiting kan deze worden ingezet om een vergelijkbare werking als een sprinklerkop te verkrijgen om op die manier het energiedragercompartiment drastisch te kunnen koelen in geval van een incident. Alleen bij daarvoor geschikte systemen kan de brandweer er ook voor kiezen om het systeem vol te laten lopen met water. Omdat er dan water voor handen moet zijn, houdt dit alleen voor Typical 2 een bluswatervoorziening in. Deze bluswatervoorziening moet voldoen de eisen in de Handreiking Bluswatervoorziening en Bereikbaarheid.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBrandbeheerssysteem

Voor een inpandig EOS is in de ruimte waarin het EOS staat opgesteld, een gecertificeerd brandbeheerssysteem conform het CCV-certificatieschema Installeren VBB-installaties aanwezig.

Voor typical 5 is deze maatregel altijd van toepassing. Voor typical 6 geldt deze maatregel alleen wanneer niet voldaan wordt aan en wanneer deze >100 kWh is.

Het brandblussysteem:

is ontworpen, aangelegd, opgeleverd en onderhouden volgens een uitgangspuntendocument (UPD), .
wordt jaarlijks op functioneren en onderhoud beoordeeld door een inspectie-instelling met een accreditatie volgens NEN-EN-ISO/IEC 17020 als type A voor het uitvoeren van beoordelingen en inspecties van brandblussystemen.

De UPD-opsteller is gekwalificeerd voor het opstellen van uitgangspuntendocumenten en specificaties onder het nieuwe landelijke CCV-certificatieschema ‘Uitgangspuntendocumenten Brandbeveiliging Opslag Gevaarlijke Stoffen volgens PGS’.

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingEisen UPD

Het UPD is de grondslag voor ontwerp, uitvoering, beheer en inspectie van het brandbeheerssysteem en omvat de uitgangspunten daarvoor.

Het UPD bevat:

de doelstelling of doelstellingen van het brandbeheerssysteem;
de beschrijving van de situatie waarvoor het brandbeheerssysteem doeltreffend is ten aanzien van de doelstellingen. De beschrijving omvat:
1. de lijst van gevaarlijke stoffen en/of CMR-stoffen en/of groepen van gevaarlijke stoffen en/of ADR-gevarenklassen waarvoor een vergunning is verleend dan wel wordt aangevraagd en die van belang zijn voor de keuze en werking van het brandblussysteem;
2. de lijst van overige stoffen (aanverwante stoffen, koopmansgoederen en pallets) die kunnen worden opgeslagen en die van belang zijn voor de keuze en werking van het brandblussysteem;
3. de bouwkundige, installatietechnische en organisatorische voorzieningen die noodzakelijk zijn voor de goede werking van het brandblussysteem;
4. de brandscenario’s waarvoor het brandblussysteem doeltreffend moet zijn.
het gekozen brandbeheerssysteem met verantwoording;
de prestatie-eisen te stellen aan het brandbeheerssysteem om de doelstellingen te bereiken;
de voor ontwerp, uitvoering, beheer en inspectie toe te passen normen (de ontwerpnorm) met verantwoording van de keuze;
de afwijkingen ten opzichte van de ontwerpnorm en/of deze PGS, die het gevolg zijn van:
1. het toepassen van een gelijkwaardig alternatief met verantwoording;
2. het niet van toepassing verklaren van onderdelen van de ontwerpnorm met verantwoording.

Beoordeling en goedkeuring UPD:

Voordat het UPD ter goedkeuring wordt aangeboden aan het bevoegd gezag, moet het zijn beoordeeld door een inspectie-instelling met een accreditatie volgens NEN-EN-ISO/IEC 17020 als type A voor het uitvoeren van beoordelingen en inspecties van brandblussystemen;
Het UPD moet zijn goedgekeurd door het bevoegd gezag, voordat met de aanleg van het VBB-systeem wordt begonnen.

Een EOS mag niet in gebruik worden genomen voordat een initieel inspectierapport door een type A-inspectie-instelling is afgegeven. Uit het inspectierapport moet blijken of het VBB-systeem is aangelegd en opgeleverd volgens de door het bevoegd gezag goedgekeurde uitgangspunten.

Het UPD en de inspectierapporten moeten binnen de locatie aanwezig zijn.

Voor het opstellen van een uitgangspuntendocument kan worden gebruikgemaakt van de handreiking voor het opstellen van een uitgangspuntendocument (UPD) voor vastopgestelde brandbeheersings- en brandblussystemen (VBB-systemen).

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVijfjaarlijkse beoordeling UPD

Het uitgangspuntendocument wordt elke vijf jaar beoordeeld. Deze beoordeling:

wordt uitgevoerd door een inspectie-instelling met een accreditatie volgens NEN-EN-ISO/IEC 17020 als type A voor het uitvoeren van beoordelingen en inspecties van brandbeveiligingsystemen;
gaat over de gebruikte uitgangspunten en normen in relatie tot de beste beschikbare technieken;
gaat over wijzigingen in de activiteiten.

Bevindingen uit de beoordelingen moeten doorgevoerd worden.

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBewaren gegevens UPD

De volgende documenten of gegevens worden bewaard:

het uitgangspuntendocument;
de goedkeuring door het bevoegd gezag;
de beoordeling door een inspectie-instelling met een accreditatie volgens NEN-EN-ISO/IEC 17020 als type A voor het uitvoeren van beoordelingen en inspecties van brandbeveiligingsystemen;
de jaarlijkse beoordeling van het brandbestrijdingssysteem door die inspectie-instelling;
de vijfjaarlijkse beoordeling van het uitgangspuntendocument door die inspectie-instelling.

Deze documenten mogen ook in digitale vorm beschikbaar zijn.

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Noodplan, incidenten en calamiteiten

Binnen deze PGS wordt veel verwezen naar (inter)nationale normering. Internationale standaardisering van informatie bij incidenten met een EOS ten behoeve van de hulpdiensten is gewenst. Uit oogpunt van uniformiteit verdient het sterk aanbeveling om aan te sluiten bij de systematiek zoals vastgelegd in de ISO 17840-reeks voor gemotoriseerd wegverkeer.

Bereikbaarheid van het EOS

Het EOS moet altijd bereikbaar zijn voor hulpverlenende diensten in overeenstemming met hoofdstuk 4 van de Handreiking Bluswatervoorziening en bereikbaarheid.

De hulpdiensten moeten te allen tijde toegang kunnen krijgen tot het terrein en het EOS. Dit moet duidelijk beschreven zijn in het noodplan ().

Het (tijdelijk) plaatsen van objecten mag de toegang tot het EOS voor de hulpdiensten niet hinderen.

Voorbeeld van een object met een verhoogd risico is een propaantank op bijvoorbeeld een bouwplaats.

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBereikbaarheid – inpandig EOS

De opstellingsruimte van een op maaiveld gelegen EOS moet direct aan een buitengevel gesitueerd zijn, tenzij aangetoond kan worden dat in geval van een explosie de integriteit van het gebouw gewaarborgd blijft. Bij een kelderopstelling grenst het EOS direct aan een grondkerende wand met een directe toegang van buiten. Bij een kelderopstelling is de totale capaciteit van de lithiumhoudende energiedragers maximaal 1 MWh.

Bij een kelderopstelling is de toegang aan de buitenzijde begrensd door een plateau van ten minste 2 m². De trap naar de opstellingsruimte van het EOS is ten minste 1 m breed.

De trap vormt constructief één geheel met de rest van het gebouw (tegen zettingsverschillen om de toegang tot het inpandige EOS te waarborgen).

Er zijn maatregelen getroffen om ter hoogte van de toegangsdeur van het EOS hemelwater doelmatig af te voeren.

Deze maatregel is niet van toepassing op bestaande EOS'en.

De voorkeurslocatie van een inpandig EOS is, met het oog op de bereikbaarheid, de begane grond of eventueel een kelder. Voor een EOS op een hoger gelegen verdieping gelden aanvullende eisen.

Soms bestaat de grondkerende constructie uit een damwand. Bij het aanbrengen van de damwand is rekening gehouden met de constructie van de trap. Het plateau zorgt ervoor dat de toegangsdeur naar buiten kan draaien en er voldoende bewegingsruimte is om energiedragers doelmatig en veilig naar buiten af te voeren.

Indien het inregenen en naar binnen stromen van hemelwater redelijkerwijs niet mogelijk is, zijn maatregelen om hemelwater af te voeren niet noodzakelijk. Voorbeelden zijn de ligging van het EOS aan een overdekte straat (tunnelconstructie) of een volledige afscherming van de trapconstructie bij een kelderopstelling.

Bij een kelderopstelling verdient het aanbeveling om een verhoging bij de toegang op maaiveld aan te brengen die het naar binnen stromen van hemelwater tijdens een hevige regenbui voorkomt.

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingToegankelijkheid EOS-park

In verband met de bereikbaarheid van de EOS’en op een EOS-park moet het EOS-park via ten minste twee op voldoende uit elkaar gelegen ingangen toegankelijk zijn, conform de Handreiking Bluswatervoorziening en bereikbaarheid.

De externe toegangen moeten in open toestand onder toezicht staan.

Afhankelijk van de plaatselijke situatie kan worden afgeweken na toestemming van het bevoegd gezag.

Toezicht op toegangen in open toestand kan ook cameratoezicht zijn.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingNoodplan

Een actueel noodplan (zie voor een voorbeeld) hoe te handelen bij incidenten is opgesteld. Onder incident wordt in ieder geval het optreden van een thermal runaway en een lekkage van elektrolyt verstaan. De installatieverantwoordelijke is verantwoordelijk voor het actueel houden en verspreiden van het noodplan.

Het noodplan is gericht op het beperken en beheersen van calamiteiten, ongevallen en het beschermen van werknemers en de leefomgeving. Dit noodplan moet voorhanden zijn bij de installatieverantwoordelijke partij en beheerder van het EOS en de hulpdiensten.

Dit noodplan bevat ten minste:

contactinformatie van betrokken partijen;
een beschrijving van de monitoring;
hoe de alarmering geregeld is (24/7);
hoe er op de alarmering gereageerd moet worden;
scenariobeschrijvingen bij brandmelding;
plattegrond waarop bluswatervoorzieningen aangegeven zijn (niet noodzakelijk voor typical 4);
informatie over de toegang tot het terrein van het EOS ();
tekeningen en codering van het EOS;
technische informatie van het EOS (vermogen, capaciteit, enz.);
wat te doen na een incident (opruimen eventuele lekkages elektrolyt, opruimen bluswater, etc.)

In geval van bemande locaties is het de bedoeling om het noodplan af te stemmen op het interne noodplan (bedrijfshulpverlening, ontruiming, opleiding werknemers,enz.).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingNoodplan – beproeven

Het noodplan wordt ten minste elke drie jaar beproefd en zo nodig bijgewerkt. Als het noodplan wordt bijgewerkt, wordt rekening gehouden met:

de veranderingen van technische en organisatorische aard bij de hulpverleningsdiensten;
de veranderingen in het veiligheidsinzicht die belangrijke gevolgen kunnen hebben voor de risico’s van ongevallen;
resultaten beproevingen.

Onder beproeven wordt verstaan het testen van het noodplan op basis van incidentscenario’s. Dit kan bestaan uit het testen in de praktijk, administratief testen (desktopoefening) of een combinatie. Doel is om vast te stellen of het noodplan effectief is.

Voor de driejaarlijkse beoordeling en beproeving van het noodplan is aangesloten bij het Arbeidsomstandighedenbesluit. Dit bepaalt dat het noodplan ten minste eenmaal per drie jaar moet worden beproefd, geëvalueerd en indien nodig gewijzigd.

Meer informatie staat in .

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Pictogrammen en aanwijzingen Pictogrammen EOS

Aan de buitenzijde van een EOS moeten veiligheidstekens zijn aangebracht. In ieder geval betreft dit het openvuur- en rookverbod, zoals vastgelegd in NEN-EN-ISO 7010 onder nummer P003. Aanvullend moeten de volgende waarschuwingspictogrammen zijn aangebracht:

elektrocutiegevaar, NEN-EN-ISO 7010, onder nummer W012;
waarschuwing opladen batterijen, NEN-EN-ISO 7010, onder nummer W026.

De veiligheidstekens moeten altijd, op een goed zichtbare plaats, aan de buitenkant van het EOS zijn aangebracht.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidMarkering hybride EOS

Het moet duidelijk zichtbaar zijn dat het een hybride EOS betreft, waarbij met etiketten aan de buitenzijde wordt aangegeven waar het elektrische en het brandstof- of elektrolytcompartiment zich bevindt.

Indien geen etiketten voorhanden zijn, mag dit ook met tekst worden aangegeven.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheid

Gelijkwaardige maatregelen

Criteria voor het toepassen van gelijkwaardige maatregelen

Een gelijkwaardige maatregel is een alternatief voor een in een PGS-richtlijn beschreven maatregel. Als een bedrijf een alternatief wil toepassen voor een in genoemde maatregel, dan is het van belang vooraf de volgende aspecten na te gaan:

Mag een alternatieve maatregel worden toegepast?
Voldoet het alternatief aan de criteria waaraan het wordt getoetst?
Welke formele stappen zijn nodig om een alternatief toe te kunnen passen?

Ook is het van belang alle gegevens goed te documenteren, omdat het bevoegd gezag of de toezichthouder moet kunnen beoordelen of de alternatieve maatregel gelijkwaardig is. Deze aspecten zijn hieronder nader toegelicht.

Mag een alternatieve maatregel worden toegepast?

Dat hangt af van de wettelijke grondslag van de maatregel. Dit is per maatregel aangeduid met:

omgevingsveiligheid (Omgevingsveiligheid);
brandpreventie (Brandpreventie omgevingsveiligheid);
arbeidsveiligheid (Arbeidsveiligheid);
rampenbestrijding (Brand- en rampenbestrijding).

De wettelijke grondslag is Arbeidsveiligheid

Deze maatregel heeft betrekking op de veiligheid van werknemers. Een andere dan de beschreven maatregel is mogelijk zolang de wetgeving dit toelaat. De mogelijkheid tot het treffen van (alternatieve) gelijkwaardige maatregelen geldt alleen voor de maatregelen die een nadere uitwerking zijn van de doelvoorschriften in de arbeidsomstandighedenwetgeving. Die mogelijkheid is er in elk geval niet voor middelvoorschriften uit de arbeidsomstandighedenwetgeving en verplichtingen uit verordeningen, warenwetbesluiten en productrichtlijnen, zoals:

het verbod op het werken met bepaalde stoffen;
maatregelen in paragraaf 2a ‘Explosieve atmosferen’ van het Arbeidsomstandighedenbesluit;
maatregelen/verplichtingen uit de Verordening persoonlijke beschermingsmiddelen, de Warenwetbesluiten drukapparatuur 2016, explosieveilig materieel 2016, Warenwetbesluit machines, enz.

In de PGS-reeks worden de arbeidsveiligheidmaatregelen waarvan niet mag worden afgeweken, geplaatst in een oranje blok met oranje tekst (direct werkende wetgevingsmaatregel).

Gelijkwaardigheid wil zeggen dat de alternatieve maatregel de veiligheid van de werknemers op minimaal hetzelfde niveau beschermt. Zie hiervoor ook onderstaand kader met criteria voor de toetsing van de gelijkwaardigheid. De verantwoordelijkheid voor het onderbouwd aantonen van de gelijkwaardigheid van alternatieve maatregelen ligt bij het bedrijf. Dat vereist een zorgvuldige documentatie. Voorafgaande toestemming is niet nodig. Pas bij toezicht of ongevalsonderzoek wordt er door de Nederlandse Arbeidsinspectie getoetst.

Criteria Arbeidsveiligheid voor het toepassen van gelijkwaardige maatregelen

Bij de toetsing van gelijkwaardigheid hanteert de Nederlandse Arbeidsinspectie een aantal criteria:

Vanuit arbeidsomstandigheden gezien is een alternatieve maatregel gelijkwaardig aan de PGS-maatregel als deze voldoet aan:
1. de stand van de wetenschap en professionele dienstverlening, ook wel de stand der techniek genoemd;
2. een onveranderde trede in de arbeidshygiënische strategie;
3. het uitgangspunt dat organisatorische maatregelen geen alternatief zijn voor technische maatregelen.
Een alternatieve maatregel is gelijkwaardig als de veiligheid van de werknemers minimaal op hetzelfde niveau beschermd is. Het is aan de werkgever om te bepalen welke maatregelen hij moet treffen om de werknemers te beschermen.
Gelijkwaardige maatregelen zijn een nadere uitwerking van de doelvoorschriften in de wetgeving. Voor middelvoorschriften en productrichtlijnen is het gelijkwaardigheidsprincipe niet van kracht. De beoordeling van gelijkwaardigheid van maatregelen ten behoeve van de veiligheid van werknemers is een taak en verantwoordelijkheid die alleen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie ligt.
De Nederlandse Arbeidsinspectie beoordeelt de gelijkwaardigheid van maatregelen ten behoeve van en veiligheid van werknemers bij inspecties en ongevalsonderzoek in het kader van de naleving van de Arbeidsomstandighedenwet.

De wettelijke grondslag is Omgevingsveiligheid of Brandpreventie omgevingsveiligheid

Een maatregel met grondslag omgevingsveiligheid of brandpreventie omgevingsveiligheid is beschreven vanuit de doelen van de Omgevingswet. Een andere dan de beschreven maatregel is altijd mogelijk, mits deze alternatieve maatregel gelijkwaardig is. Bij de beoordeling geldt als criterium of er met het alternatief hetzelfde resultaat wordt bereikt. Dat resultaat is gekoppeld aan het doel uit deze PGS-richtlijn waarvoor de maatregel is beschreven. Het bedrijf moet de gelijkwaardigheid goed onderbouwd kunnen aantonen. Het bevoegd gezag heeft bij de toetsing een zekere beoordelingsvrijheid.

Wel moet het bedrijf de juiste procedure volgen. Dat betekent dat bij een vergunningsplichtige activiteit de gelijkwaardigheid bij het bevoegd gezag vooraf moet worden aangetoond. Het resultaat van de beoordeling wordt vastgelegd in een beschikking. Bij een niet-vergunningsplichtige activiteit moet het gebruiken van een gelijkwaardig alternatief vier weken vooraf worden gemeld bij het bevoegd gezag. Er volgt geen beoordeling vooraf, die komt pas bij het toezicht aan de orde. Het bedrijf moet op elk moment de gelijkwaardigheid goed onderbouwd kunnen aantonen met documentatie.

De wettelijke grondslag is zowel arbeidsveiligheid als omgevingsveiligheid / brandpreventie omgevingsveiligheid

Als de wettelijke grondslag voor een maatregel zowel arbeidsveiligheid als omgevingsveiligheid /brandpreventieis, dan gelden alle genoemde criteria en formele eisen. Elk bevoegd gezag beoordeelt alleen op grond van de doelen die voor zijn wetgevingsgebied gelden.

Het documenteren van de gelijkwaardigheid van een alternatieve maatregel

Het goed onderbouwen en documenteren van de gelijkwaardigheid van een alternatieve maatregel is van belang. De wijze waarop een bedrijf dat kan doen, is afhankelijk van de specifieke omstandigheden en de aard van de maatregel. Aandachtspunten zijn in elk geval de volgende vragen:

Voor welke maatregel uit deze PGS-richtlijn is de voorgestelde maatregel een alternatief?
Op welke scenario’s en doelen heeft de alternatieve maatregel betrekking?
Kan worden aangetoond dat de alternatieve maatregel in dezelfde mate de doelen uit deze PGS-richtlijn bereikt en het optreden van scenario’s voorkomt of beperkt?
Wat is de mogelijke samenhang en het effect daarvan tussen de alternatieve maatregel en andere maatregelen uit deze PGS-richtlijn?
Is er een zorgvuldige onderbouwing dat aan de criteria voor de arbeidsveiligheid is voldaan?
Zijn alle onderzoeksrapporten, bevindingen, installatiegegevens, enz. die betrekking hebben op de gelijkwaardige alternatieve maatregel, goed gedocumenteerd?

Afkortingen en begrippen

Deze bijlage bevat een lijst met afkortingen en begrippen die in deze PGS-richtlijn voorkomen. Deze PGS-richtlijn sluit zo veel mogelijk aan bij de begrippen uit het Besluit activiteiten leefomgeving en andere relevante wetten en regels. In de praktijk kunnen ook andere termen voorkomen. Daarom is in deze bijlage bij een aantal begrippen ook een alternatieve omschrijving gegeven, zodat duidelijk is wat met een bepaald begrip is bedoeld.

Afkortingen en begrippen
Begrip of afkorting	Betekenis	Alternatieve omschrijving
Accupakket	Een samenstelling van meerdere accu's bestaande uit meerdere accucellen
Arbeidshygiënische strategie	Zie artikel 3 van de Arbeidsomstandighedenwet en artikel 4.4 van het Arbeidsomstandigheden-besluit
Bal	Besluit activiteiten leefomgeving
Batterij	Elke bron van door rechtstreekse omzetting van chemische energie verkregen elektrische energie, bestaande uit een of meer niet-oplaadbare of oplaadbare batterijcellen of groepen daarvan	Accu
Batterijcel	De functionele basiseenheid in een batterij die wordt gevormd door elektroden, elektrolyt, een behuizing, aansluitingen en, indien van toepassing, separatoren, en die de actieve materialen bevat waarvan de reactie elektrische energie opwekt	Accucel
Batterijmanagementsysteem (BMS)	Een elektronisch apparaat dat de elektrische en thermische functies van de batterij regelt of beheert, inclusief (eventueel) koelsysteem, dat de gegevens over de parameters voor het bepalen van de conditie en de verwachte levensduur van de batterijen beheert en opslaat en dat communiceert met het voertuig of het apparaat waarin de batterij is ingebouwd
Batterijmodule	Een serie- en/of parallelschakeling van cellen verpakt in een behuizing voorzien van temperatuursensoren en meetdraden waarop een lokaal (slave) BMS gekoppeld is of kan worden
Batterijsysteem voor stationaire energieopslag	Een industriële batterij met interne opslag die speciaal is ontworpen om elektrische energie van het elektriciteitsnet op te slaan en aan het elektriciteitsnet te leveren, of om elektrische energie op te slaan en aan de eindgebruiker te leveren, ongeacht waar deze batterij wordt gebruikt of door wie zij wordt gebruikt	EOS
Bbl	Besluit bouwwerken leefomgeving
BBT	Beste beschikbare technieken. Dit zijn de meest doeltreffende methoden die technisch en economisch haalbaar zijn om emissies en andere nadelige gevolgen voor het milieu van een bedrijf te voorkomen of te beperken.
Begrenzing van de locatie waar de activiteit wordt verricht	Dit begrip komt uit het Besluit activiteiten leefomgeving. Dit is in de meeste gevallen de erfgrens van het terrein van het bedrijf. Maar kan ook beperkt zijn tot de grens van de plaats op het bedrijfsterrein waar de gevaarlijke stoffen aanwezig zijn.	Erfafscheiding Erfgrens Erfscheiding Kavelgrens Perceelgrens Terreingrens
Bevoegd gezag	Bestuursorgaan dat bevoegd is om toezicht te houden, een vergunning te verlenen of een ander besluit te nemen. Meestal is dit de gemeente of provincie.
Bkl	Besluit kwaliteit leefomgeving
BOb	Bestuurlijk Omgevingsberaad VTH
Bouwwerk	Bouwwerk volgens definitie Besluit bouwwerken leefomgeving
Bowtie	Visuele methode voor het uitvoeren van een risicoanalyse waarbij afzonderlijke oorzaak- en gevolgscenario’s worden geïdentificeerd	Vlinderdasmodel
Brandbare objecten	Onder brandbare objecten worden bijvoorbeeld verstaan woningen, brandbare opslagen en brandbare gebouwen. Bij objecten met een vuurbelasting kleiner dan 8 kg vurenhout-equivalent per m² gelden geen afstandseisen.
Brandblusmiddel	Brandblusser of brandslanghaspel
Brandblusser		Blustoestel Brandblustoestel Poederblusser Blusser Handblusser
Brandwerendheid	Brandwerendheid gaat over wanden of deuren of andere delen van een constructie. Het geeft aan hoelang een deel van een constructie een brand kan tegenhouden. De brandwerendheid wordt uitgedrukt in aantal minuten. NEN 6069 beschrijft hoe de brandwerendheid wordt bepaald.
Buitenlucht	Plaats in de openlucht met natuurlijke ventilatie. Zonder mechanische hulpmiddelen is de luchtsnelheid op die plaats meestal hoger dan 2 m/s en vrijwel nooit lager dan 0,5 m/s. Op die plaats zijn geen hinderende obstakels aanwezig. Een situatie met één wand en een dak geldt als buitenlucht.	Buitenluchtsituatie
Conformiteitsverklaring	Verklaring van een fabrikant waarin staat dat het apparaat of de installatie is gemaakt volgens code uit het ontwerp. Een onafhankelijke partij (Nobo) heeft toezicht uitgevoerd op de productie.
Conditie	Een maatstaf voor de algemene toestand van een oplaadbare batterij en het vermogen ervan om de gespecificeerde prestaties te leveren in vergelijking met de oorspronkelijke toestand
Degene die de activiteit verricht	Term afkomstig uit het Besluit activiteiten leefomgeving	Beheerder Exploitant Operator
EMS	Energiemanagementsysteem (Energy Management System) om het totale systeem aan te sturen, uit te lezen en te bewaken, inclusief BMS, omvormers, koelsysteem en elektrische infrastructuur	System controller
(Lithiumhoudende) energiedrager	Met de energiedrager wordt de daadwerkelijke batterijcel bedoeld, daar waar de energie wordt opgeslagen. Bij een parallelschakeling van cellen geldt deze parallelschakeling ook als energiedrager, omdat deze schakeling zich gedraagt als één cel. Een energiedrager in een EOS wordt doorgaans toegepast in de vorm van een module. Dit is een serieschakeling van cellen verpakt in een behuizing voorzien van temperatuursensoren en meetdraden waarop een lokaal (slave) BMS gekoppeld is of kan worden.	Samenstel van cellen
EN	Europese Norm. Een Europese norm is geldig voor alle Europese lidstaten. Voor de Nederlandse markt dragen Europese normen de codering NEN-EN. In Duitsland is dat DIN-EN. Er zijn drie organisaties die Europese normen vaststellen: Het Europees Comité voor Normalisatie (CEN) gaat over alle sectoren behalve elektrotechnologie en telecommunicatie. Het Europees Comité voor Elektrotechnische Normalisatie (CENELEC) gaat over elektrotechniek. Het Europees Normalisatie-instituut voor de Telecommunicatie (ETSI) gaat over telecommunicatie.
Energiedragercompartiment	Ruimte waar de Li-ion-energiedragers en (master-)BMS zich bevinden. Toelichting: Het energiedragercompartiment betreft dus uitsluitend het afgeschermde deel (in een container, een inpandige opstellingsruimte ofeigen behuizing) waarin de lithiumhoudende energiedragers zijn aangebracht, met inbegrip van het BMS.
Energiedragerruimte	Opstellingsruimte voor lithiumhoudende energiedragers
EOS	Energieopslagsysteem Een EOS is de samenstelling van de lithiumhoudende energiedragers, omvormers, eventueel transformatoren, datacommunicatie, (subsysteem) EMS (systeemcontroller), elektrische infrastructuur. Opmerking: Wanneer een EOS onderdeel is van een EOS-park, wordt dit ook wel een EOS-subsysteem genoemd.	BESS (Battery Energy Storage System)
EOS-park	Een compleet systeem bestaande uit meerdere EOS'en (subsystemen), datacommunicatie, energiehandelsoftware, EMS, elektrische infrastructuur en verbinding met het elektriciteitsnet	BESS (Battery Energy Storage System)
Explosieve atmosfeer	Mengsel van lucht en brandbare stoffen in de vorm van gassen, dampen, nevels of stof, onder atmosferische omstandigheden waarin de verbranding zich na ontsteking uitbreidt tot het gehele niet-verbrande mengsel
Fabrikant	Een natuurlijke of rechtspersoon die een batterij produceert of een batterij laat ontwerpen of produceren en deze onder zijn eigen naam of handelsmerk verhandelt
Flowbatterij	Batterij met externe opslag. Een batterij die zo is ontworpen dat de energie uitsluitend wordt opgeslagen in een of meer aangesloten externe voorzieningen
FM DS	Property Loss Prevention Data Sheet van FM Global
Gebouwdeel	Een opzichzelfstaand gebouw gekoppeld aan een ander gebouw door middel van een loopbrug of een deel van een hoofdgebouw dat over een eigen ingang beschikt, niet zijnde een noodtrappenhuis
Grenswaarde	Maximaal toegestane concentratie
HAZOP	HAZard and OPerability. De HAZOP-methode is een standaardmethode voor het identificeren en evalueren van procesafwijkingen en het identificeren van gevaren en ongewenste situaties.	Storingsanalyse
Hergebruik	Elke handeling waarbij producten of componenten die geen afvalstoffen zijn, opnieuw worden gebruikt voor hetzelfde doel als dat waarvoor zij waren bedoeld.
Hulpverleningsdiensten	Politie, ambulance, brandweer en andere organisaties van de overheid die hulp verlenen.	Hulpdiensten
IEC	International Electrotechnical Commission. Internationale commissie voor het ontwikkelen en publiceren van normen voor elektrische componenten en apparatuur.
In afwezigheid van personeel	Term afkomstig uit het Besluit activiteiten leefomgeving.	Onbemand Zonder aanwezigheid van personeel Zonder direct toezicht
Inherent veilig	(van systemen) Met een door certificatie/beproeving aantoonbaar minimaal risico op een thermal runaway Voor deze systemen geldt dat, voordat een thermal runaway optreedt, de temperatuur hoger moet zijn en dat de temperatuur als gevolg van een thermal runway lager ligt.
Installatieverantwoordelijke (IV’er)	Uit NEN 3140. Iemand die (schriftelijk) is aangewezen als direct verantwoordelijk persoon voor de bedrijfsvoering van de elektrische installatie. Voor zover noodzakelijk mogen delen van deze verantwoordelijkheid worden overgedragen aan anderen.
Intern noodplan	Een intern noodplan beschrijft maatregelen om bij incidenten en calamiteiten passend te reageren met als doel ongewenste gebeurtenissen en schadelijke gevolgen daarvan te voorkomen of te beperken. Het gaat om organisatorische en technische maatregelen binnen het bedrijf.	Calamiteitenplan Noodplan
Interne veiligheidsafstand	Een interne veiligheidsafstand is een minimumafstand bedoeld om escalatie van een voorzienbaar incident in of nabij een PGS voorziening naar een installatieonderdeel, bouwwerken, opslagen en mensen niet zijnde werkenden (domino-effect) te voorkomen of te beperken. Deze interne veiligheidsafstand heeft geen relatie met afstanden in verband met explosieveiligheid als bedoeld in het Arbeidsomstandighedenbesluit en is niet bedoeld om gebouwen en plekken te beschermen waar mensen werkzaam zijn.
ISO	International Organization for Standardization De Internationale Organisatie voor Standaardisatie ISO stelt normen vast. Het is een samenwerkingsverband van nationale normalisatieorganisaties in een groot aantal landen.
Laadniveau	De beschikbare capaciteit in een batterij, uitgedrukt als percentage van de nominale capaciteit	State of charge
Milieubelastende activiteit	In de Omgevingswet omschreven als een activiteit die nadelige gevolgen voor het milieu kan hebben. Het Besluit activiteiten leefomgeving wijst milieubelastende activiteiten aan. De activiteiten met gevaarlijke stoffen uit deze PGS-richtlijn zijn aangewezen als milieubelastende activiteit.
NEN	NEN staat voor Nederlandse norm. NEN staat ook voor Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie Instituut. Dat instituut geeft NEN-normen uit.
NEN-EN	Europese norm (EN) die door NEN is aanvaard en uitgegeven.
NEN-EN-IEC	Door IEC vastgestelde internationale norm De norm is als Europese norm aanvaard. De norm is ook door NEN aanvaard en uitgegeven.
NEN-EN-ISO	Door ISO vastgestelde internationale norm De norm is als Europese norm aanvaard. De norm is ook door NEN aanvaard en uitgegeven.
NEN-ISO	Door ISO vastgestelde internationale norm De norm is ook door NEN aanvaard en uitgegeven.
NLA	Nederlandse Arbeidsinspectie
Noodstopvoorziening	Voorziening die een apparaat, voertuig of installatie uitschakelt of stilzet of in een veilige toestand brengt. Deze is bedoeld om bij een incident of calamiteit verdere escalatie te voorkomen.	Noodstop
NPR	Nederlandse praktijkrichtlijn NEN geeft NPR-publicaties uit. Een NPR is een informatieve praktische uitwerking van de bepalingen in een norm. Bijvoorbeeld toelichtingen op normen, constructieve mogelijkheden, werkmethoden en fabricagegegevens.
NTA	Nederlandse technische afspraak. NEN geeft NTA-publicaties uit. Een NTA is een openbare afspraak tussen twee of meer belanghebbende partijen. Er is geen openbare commentaarronde en het is niet nodig dat er tussen partijen overeenstemming bestaat. Een NTA kan snel tot stand komen.
NVWA	Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit De NVWA bewaakt de veiligheid van voedsel en consumentenproducten, de gezondheid van dieren en planten, het dierenwelzijn en handhaaft de natuurwetgeving.
Omvormer	Een omvormer is een elektronisch apparaat dat de invoerspanning van een bepaalde spanning naar een andere spanning kan omvormen. Een omvormer kan een gelijkspanning naar een wisselspanning omvormen, of een wisselspanning naar een wisselspanning met een andere frequentie.
Onbrandbaar	Bijvoorbeeld onbrandbaar bouwmateriaal of onbrandbare stoffen, materialen of producten Het gaat bij onbrandbare bouwmaterialen om onbrandbaarheid volgens NEN 6064.	Onbrandbaar bepaald volgens NEN 6064
Opstellingsruimte	Een ruimte waarin EOS-en opgesteld staan.
Opvangvoorziening	Bak waarin een lekkende vloeistof wordt opgevangen.	Lekbak Opvangbak
Overkapping	Bijgebouw in de vorm van een overdekte ruimte, al dan niet omsloten door maximaal één wand
Propagatie	Warmtestraling van de ene cel/energiedrager naar de andere waarbij deze opwarmt boven de temperatuur waarop deze mee gaat doen aan een thermal runaway	Brandpropagatie
QRA	Quantitative Risk A-sessment/Analysis Kwantitatieve risicoanalyse QRA is een rekenmethode om de externe risico’s van het gebruiken, vervoeren en opslaan van gevaarlijke stoffen inzichtelijk te maken. Voor het bepalen van de risico’s voor de externe veiligheid worden in een QRA zowel de kansen op als de effecten van incidenten met gevaarlijke stoffen in de berekening opgenomen.	Kwantitatieve risicoanalyse
REACH	Registratie, Evaluatie, A-utorisatie en restrictie van CHemische stoffen REACH is een Europese verordening over de productie van en handel in chemische stoffen. Het beschrijft waar bedrijven en overheden zich aan moeten houden. Deze verordening geldt voor alle landen van de Europese Unie.
SAFETI-NL	Programma voor QRA-berekeningen Het rekenprogramma SAFETI-NL berekent de risico’s voor de veiligheid van de leefomgeving van bedrijven en transportleidingen met gevaarlijke stoffen. Meer informatie over SAFETI staat op de website van het RIVM.
Seveso-inrichting	Een of meer Seveso-installaties op een locatie die volledig wordt beheerd door diegene die de Seveso-inrichting exploiteert, met inbegrip van de gemeenschappelijke of bijbehorende infrastructuur of activiteiten, zie Bal
Seveso-installatie	Technische eenheid waarin een gevaarlijke stof als bedoeld in artikel 3, lid 10, van de Seveso-richtlijn wordt gemaakt, gebruikt, verwerkt of opgeslagen, met inbegrip van de uitrusting, leidingen, machines, gereedschappen, private spoorwegemplacementen, laadkades, aanlegsteigers, pieren, depots en andere constructies die nodig zijn voor de werking daarvan, zie Bal.
SIL	Safety integrity level is een indicator voor het kwantificeren van risicoverlaging van systemen of processen van een installatie. De vereiste SIL-klasse hangt af van het oorspronkelijke risico dat intrinsiek verbonden is met de systemen of processen van de installatie. Zie NEN-EN-IEC 61508 of NEN-EN-IEC 61511.
Smart grid	Slim elektriciteitssysteem dat de vraag naar elektriciteit beïnvloedt aan de hand van het momentane aanbod
State of health	Actuele energiedragercapaciteit als percentage van de initiële energiedragercapaciteit, waarbij de fabrikant aangeeft welke State of health nog veilig is
SWIFT	Structured What If Technique Methode voor het uitvoeren van een risicoanalyse.
Ten hoogste	Uit het Besluit activiteiten leefomgeving	Maximaal
Ten minste	Uit het Besluit activiteiten leefomgeving	Minimaal Minstens
Thermal runaway	Een ongecontroleerde toename in temperatuur als gevolg van een grotere warmteproductie dan warmteafvoer
UPD	Uitgangspuntendocument Het uitgangspuntendocument van een brandbeveiligingsinstallatie bevat alle bouwkundige, organisatorische en installatietechnische eisen voor de te beveiligen ruimten en locaties.
VIB	Veiligheidsinformatieblad Een veiligheidsinformatieblad is een gestructureerd document met informatie over de risico's van een gevaarlijk(e) stof of preparaat en aanbevelingen voor het veilig gebruik ervan. Het beschrijft alle eigenschappen van het product: van de gevaren en de chemische samenstelling tot informatie over beschermingsmiddelen, veilig gebruik, transport en afvoer.	MSDS Safety data sheet SDS
VNG	Vereniging van Nederlandse Gemeenten
VNO-NCW	Vereniging VNO-NCW is een organisatie van werkgevers. VNO-NCW is ontstaan uit een fusie van het Verbond van Nederlandse Ondernemingen (VNO) en het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond (NCW).
Voldoet aan / Volgens / Zoals dat staat in		Overeenkomstig
VTH	Vergunningverlening, toezicht en handhaving
Wabo	Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
Warmtestraling		Stralingsbelasting Warmtestralingsbelasting Warmtebelasting
Wbda 2016	Warenwetbesluit drukapparatuur 2016
Wbdbo	Weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag Wbdbo gaat over een gebouw of scheidingsconstructie. Wbdbo is een eis voor de hoeveelheid tijd waarin het gebouw of de scheidingsconstructie weerstand kan bieden tegen het doorslaan of overslaan van een brand. Dit kan gaan om van binnen naar buiten, en om van buiten naar binnen. De brandwerendheid van scheidingsconstructies bepaalt de weerstand tegen branddoorslag. Wbdbo kan worden bereikt met brandwerende constructies of met afstanden, of met een combinatie daarvan. Bij brandoverslag moet een berekening volgens NEN 6068 worden uitgevoerd.
Wvr	Wet veiligheidsregio's
Zeer kwetsbaar gebouw	Zeer kwetsbaar gebouw als gedefinieerd in bijlage VI van het Besluit kwaliteit leefomgeving

Normen en bronnen

Normatieve documenten en normen

Deze bijlage bevat normen en andere documenten die zijn genoemd in de maatregelen. Voor zover een norm (zoals NEN of ISO) of een ander normdocument of een andere specificatie waarnaar in een voorschrift in deze richtlijn wordt verwezen, betrekking heeft op de uitvoering van constructies, toestellen en apparaten, wordt bedoeld de publicatie inclusief wijzigings- of correctiebladen met het normnummer of de titel zoals die op het moment van de publicatie van deze richtlijn luidde.

Normatieve documenten en normen
Norm met editie	Titel
NEN 1010:2015	Elektrische installaties voor laagspanning – Nederlandse implementatie van de HD-IEC 60364-reeks
NEN-EN 1363-1:2012	Fire resistance tests – Part 1: General Requirements
NEN 2535:2017	Brandveiligheid van gebouwen – Brandmeldinstallaties – Systeem- en kwaliteitseisen en projectierichtlijnen
NEN 2559:2001	Onderhoud van draagbare blustoestellen
NEN 2654-1+C1:2018	Beheer, controle en onderhoud van brandbeveiligingsinstallaties – Deel 1: Brandmeldinstallaties
NEN 3011:2015	Veiligheidskleuren en -tekens in de werkomgeving en in de openbare ruimte
NEN 3140:2011+A3:2019	Bedrijfsvoering van elektrische installaties – Laagspanning
NEN 4288:2020	Bedrijfsvoering van batterij-energieopslagsystemen – Aanvullende eisen op NEN 3140
NEN 5056:2011	Niet-verrijdbare stalen opslagsystemen – Verstelbare palletstellingsystemen – Technische grondslagen voor het ontwerp – Afwijkingen van en aanvullingen op NEN-EN 15512:2009
NEN 6060:2015	Brandveiligheid van grote brandcompartimenten
NEN 6063:2008	Bepaling van het brandgevaarlijk zijn van daken
NEN 6064:1991	Bepaling van de onbrandbaarheid van bouwmaterialen
NEN 6068:2020	Bepaling van de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag tussen ruimten
NEN 6069:2022	Bepaling en classificatievan de brandwerendheid van bouwdelen en bouwproducten
NEN 6079:2016	Brandveiligheid van grote brandcompartimenten – Risicobenadering
NEN-EN 2:1994	Brandklassen
NEN-EN 3-7:2004+A1:2007	Draagbare blustoestellen – Deel 7: Eigenschappen, prestatie-eisen en beproevingsmethoden
NEN-EN 13501-1:2019	Brandclassificatie van bouwproducten en bouwdelen - Deel 1: Classificatie op grond van resultaten van beproeving van het brandgedrag
NEN-EN 45544-1:2015	Workplace atmospheres – Electrical apparatus used for the direct detection and direct concentration measurement of toxic gases and vapours – Part 1: General requirements and test methods
NEN-EN 45544-4:2016	Workplace atmospheres – Electrical apparatus used for the direct detection and direct concentration measurement of toxic gases and vapours – Part 4: Guide for selection, installation, use and maintenance
NEN-EN 50402:2017	Electrical apparatus for the detection and measurement of combustible or toxic gases or vapours or of oxygen – Requirements on the functional safety of gas detection systems
NEN-EN-IEC 60079-10-1: 2021	Explosive atmospheres – Part 10-1: Classification of areas – Explosive gas atmospheres
NEN-EN-IEC 60079-14:2014	Explosieve atmosferen – Deel 14: Ontwerp, keuze en opstelling van elektrische installaties
NEN-EN-IEC 60079-29-2:2015	Explosive atmospheres – Part 29-2: Gas detectors – Selection, installation, use and maintenance of detectors for flammable gases and oxygen
NEN-EN-IEC 60947-5-5:1998	Low-voltage switchgear and controlgear – Part 5-5: Control circuit devices and switching elements – Electrical emergency stop device with mechanical latching function
NEN-EN-IEC 61508:reeks	Functional safety of electrical/electronic/programmable electronic safety-related systems
NEN-EN-IEC 61511:reeks	Functional safety – Safety instrumented systems for the process industry sector – Part 2: Guidelines for the application of IEC 61511-1
NEN-EN-IEC 62305-1:2011	Bliksembeveiliging – Deel 1: Algemene principes
NEN-EN-IEC 62305-2:2012	Bliksembeveiliging – Deel 2: Risicomanagement
NEN-EN-IEC 62305-3:2011	Bliksembeveiliging – Deel 3: Fysieke schade aan objecten en letsel aan mens en dier
NEN-EN-IEC 62305-4:2011	Bliksembeveiliging – Deel 4: Elektrische en elektronische systemen in objecten
NEN-EN-IEC 62619:2022	Secondary cells and batteries containing alkaline or other non-acid electrolytes – Safety requirements for secondary lithium cells and batteries, for use in industrial applications
NEN-EN-IEC 62933-5-2:2020	Electrical energy storage (EES) systems – Part 5-2: Safety requirements for grid-integrated EES systems – Electrochemical-based systems
NEN-EN-ISO 13850:2015	Safety of machinery – Emergency stop function – Principles for design
NEN-EN-ISO 14001:2015	Milieumanagementsystemen – Eisen met richtlijnen voor gebruik
NEN-EN-ISO 4126-1:2013	Safety devices for protection against excessive pressure – Part 1: Safety valves
NEN-EN-ISO 7010:2012	Graphical symbols – Safety colours and safety signs – Registered safety signs
NEN-EN-ISO/IEC 17020:2012	Conformity assessment – General criteria for the operation of various types of bodies performing inspection
NEN-EN-ISO 17840:reeks	Road vehicles – Information for first and second responders
NFPA 855:2023	Standard for the Installation of Stationary Energy Storage Systems
NPR 1014:2009	Bliksembeveiliging – Leidraad bij de NEN-EN-IEC 62305 reeks
NPR 2578:2013	Beheer en onderhoud van LPG-, propaan- en butaaninstallaties
NPR 7910-1:2020+C1:2021	Gevarenzone-indeling met betrekking tot explosiegevaar – Deel 1: Gasexplosiegevaar, gebaseerd op NEN-EN-IEC 60079-10-1:2015
NPR-CLC-IEC/TR 60079-32-1:2015	Explosieve atmosferen – Deel 32-1: Richtlijnen voor elektrostatische risico's
NTA 8620:2016	Specificatie van een veiligheidsmanagement-systeem voor risico's van zware ongevallen
UL 9540A:2019 edition 4	Standard for Test Method for Evaluating Thermal Runaway Fire Propagation in Battery Energy Storage Systems

Informatieve documenten en bronnen

Informatieve documenten en bronnen
Nummer	Titel	Vindplaats
[ 1 ]	Arbeidsomstandighedenwet	wetten.overheid.nl
[ 2 ]	Arbeidsomstandighedenbesluit	wetten.overheid.nl
[ 3 ]	Arbeidsomstandighedenregeling	wetten.overheid.nl
[ 4 ]	Warenwetbesluit drukapparatuur 2016	wetten.overheid.nl
[ 5 ]	Warenwetregeling drukapparatuur 2016	wetten.overheid.nl
[ 6 ]	Warenwetbesluit drukvaten van eenvoudige vorm 2016	wetten.overheid.nl
[ 7 ]	Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016	wetten.overheid.nl
[ 8 ]	Warenwetbesluit machines	wetten.overheid.nl
[ 9 ]	Wet veiligheidsregio's	wetten.overheid.nl
[ 10 ]	Besluit veiligheidsregio's	wetten.overheid.nl
[ 11 ]	Omgevingswet	overheid.nl
[ 12 ]	Omgevingsbesluit	overheid.nl
[ 13 ]	Besluit activiteiten leefomgeving	overheid.nl
[ 14 ]	Besluit bouwwerken leefomgeving	overheid.nl
[ 15 ]	Besluit kwaliteit leefomgeving	overheid.nl
[ 16 ]	Wet vervoer gevaarlijke stoffen	wetten.overheid.nl
[ 17 ]	Regeling vervoer over land van gevaarlijke stoffen	wetten.overheid.nl
[ 18 ]	Handreiking Generieke Risicobenadering PGS Nieuwe stijl, Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen, versie 1.1 (maart 2017)	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[ 19 ]	Handreiking bluswatervoorziening en bereikbaarheid 2019, Brandweer Nederland, januari 2020	Brandweer Nederland
[ 20 ]	Vastopgestelde Brandbeheersings- en Brandblussystemen (VBB-systemen) – Handreiking voor het opstellen van een Uitgangspunten Document (UPD), Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen: UPD 2017 versie 1.0 (juni 2017)	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[ 21 ]	PGS 14: Vastopgestelde Brandbeheersings- en Brandblussystemen – Handreiking bij de toepassing van opslag van gevaarlijke stoffen volgens PGS 15, Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen 14 – versie 1.0 (oktober 2017)	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[ 22 ]	PGS 15: Opslag van verpakte gevaarlijke stoffen, Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen, PGS 15: 2016 versie 1.0 (september 2016)	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[ 23 ]	Beoordelingsrichtlijn BRL- K901/03 2011-10-15 voor het Kiwa-procescertificaat voor ‘Regeling Erkenning Installateurs tanks en leidingen voor drukhoudende opslag van LPG, propaan, butaan, DME en aardgas (REIP)’	KIWA
[ 24 ]	ISO 45001:2018, Managementsystemen voor gezond en veilig werken – Eisen met richtlijnen voor gebruik	NEN
[ 25 ]	Verordening persoonlijke beschermingsmiddelen Verordening (EU) 2016/425 van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2016 betreffende persoonlijke beschermingsmiddelen	Europese Unie

Relevante wet- en regelgeving

Een groot deel van de regels voor gevaarlijke stoffen staat in nationale wetgeving, al dan niet gebaseerd op Europese richtlijnen, of volgt rechtstreeks uit Europese verordeningen.

Op de website van de Rijksoverheid staat de meest actuele versie van de nationale wet- en regelgeving. Op de website van de Europese Unie staat de meest actuele versie van Europese regelgeving.

Omgevingswet

De Omgevingswet bevat regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water en regelt daarmee het benutten en beschermen van de leefomgeving. Onder de Omgevingswet hangen vier algemene maatregelen van bestuur en een ministeriële regeling met de regels voor het praktisch uitvoeren van de wet. De algemene maatregelen van bestuur zijn het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl), het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en het Omgevingsbesluit. De ministeriële regeling is de Omgevingsregeling.

Algemene informatie over de Omgevingswet staat op Informatiepunt Leefomgeving. Daar staat ook meer informatie over de vier besluiten.

Omgevingsbesluit

Het Omgevingsbesluit richt zich tot burgers, bedrijven en de overheid. Het Omgevingsbesluit regelt in aanvulling op de Omgevingswet onder meer welk bestuursorgaan het bevoegd gezag is om een omgevingsvergunning te verlenen en welke procedures gelden. Ook regelt dit besluit wat de betrokkenheid is van andere bestuursorganen, adviesorganen en adviseurs bij de besluitvorming, en een aantal op zichzelf staande onderwerpen, zoals de milieueffectrapportage.

Besluit activiteiten leefomgeving

In het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) staan, samen met het Besluit bouwwerken leefomgeving, de algemene regels waaraan burgers en bedrijven zich moeten houden als ze bepaalde activiteiten uitvoeren in de fysieke leefomgeving. Ook bepaalt het besluit voor welke activiteiten een omgevingsvergunning nodig is. Dit besluit bevat regels om het milieu, de waterstaatswerken, de wegen en spoorwegen, de zwemmers en het cultureel erfgoed te beschermen. Het Bal verwijst voor verschillende activiteiten naar de PGS-richtlijnen.

Besluit bouwwerken leefomgeving

In het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) staan regels waaraan burgers en bedrijven zich moeten houden als ze bepaalde activiteiten uitvoeren in de fysieke leefomgeving. Daaronder vallen bouwen, verbouwen, gebruiken, in stand houden en slopen van bouwwerken. Het gaat om regels over veiligheid, gezondheid, duurzaamheid en bruikbaarheid.

Een belangrijke doelstelling van het Bbl is het kunnen beheersen van een brand zodat mensen veilig kunnen vluchten en de brand zich niet uitbreidt naar andere gebouwen. Nieuwe gebouwen moeten zijn ingedeeld in brandcompartimenten.

In het Bbl staan regels voor de aanwezigheid en beschikbaarheid van voorzieningen voor incidentbestrijding, zoals bluswatervoorzieningen op eigen terrein, de bereikbaarheid van bouwwerken voor hulpdiensten en de beschikbaarheid van opstelplaatsen voor brandweervoertuigen.

Besluit kwaliteit leefomgeving

In het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) staan de inhoudelijke normen voor gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk met het oog op het realiseren van de nationale doelstellingen en het voldoen aan internationale verplichtingen.

In het Bkl staan instructieregels voor het omgevingsplan over bijvoorbeeld rampenbestrijding en externe veiligheid. Voor veelvoorkomende en meer uniforme activiteiten bevat het Bkl vaste risicoafstanden. Ook staan in het Bkl beoordelingsregels voor omgevingsvergunningen met als doel de bescherming van de fysieke leefomgeving tegen externe veiligheidsrisico’s.

Omgevingsregeling

In de Omgevingsregeling zijn onder andere de gegevens en bescheiden benoemd die bij een aanvraag om een omgevingsvergunning moeten worden verstrekt, zijn technische uitvoeringsvoorschriften gegeven voor milieubelastende activiteiten en zijn de rekenmethoden aangegeven die moeten worden toegepast bij het berekenen van het plaatsgebonden risico en de afstanden van de aandachtsgebieden. Ook zijn in de Omgevingsregeling deeditiesaangegeven van de normdocumenten waarnaar in de besluiten en in de Omgevingsregeling wordt verwezen.

Seveso

De Seveso III-richtlijn (2012/18/EU) is op grond van de Omgevingswet, de Arbeidsomstandighedenwet en de Wet veiligheidsregio’s voor een groot deel geïmplementeerd in het Besluit activiteiten leefomgeving. van dat besluit bevat eisen voor bedrijven die werken met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen (voorheen Brzo-bedrijven). Deze eisen hebben zowel betrekking op de technische kant van veiligheid, als op aspecten voor de bedrijfsvoering, zoals veiligheidsbeleid, procedures en communicatie.

Chemische stoffenCLP

CLP is een Europese verordening (1272/2008/EG) over de indeling en etikettering van chemische stoffen. CLP staat voor Classification, Labelling and Packaging (indeling, etikettering en verpakking). Om veilig om te gaan met chemische stoffen moeten deze worden voorzien van etiketten volgens een gestandaardiseerd systeem. Op deze etiketten staat naast de werking ook welke beschermmaatregelen nodig zijn.

Meer informatie staat op Chemische stoffen goed geregeld!

REACH

REACH is een Europese verordening (EG 1907/2006) over de productie van en handel in chemische stoffen. REACH staat voor Registratie, Evaluatie, Autorisatie en restrictie van CHemische stoffen. De leverancier moet zorgen voor een veiligheidsinformatieblad bij elke chemische stof. De eindgebruiker moet zich houden aan de maatregelen in dit veiligheidsinformatieblad.

Meer informatie staat op Chemische stoffen goed geregeld!

ArbeidsomstandighedenwetgevingArbeidsomstandighedenwet

In de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) staan rechten en plichten voor zowel werkgever als werknemer op het gebied van arbeidsomstandigheden. De Arbowet bevat met name doelvoorschriften. Het Arbeidsomstandighedenbesluit geeft een uitwerking van de Arbowet. De Arbeidsomstandighedenregeling geeft op haar beurt een uitwerking van regels in het Arbeidsomstandighedenbesluit.

Meer informatie staat op het Arboportaal.

Arbeidsomstandighedenbesluit

In het Arbeidsomstandighedenbesluit staan regels over bijvoorbeeld arbozorg, organisatie van het werk, inrichting van arbeidsplaatsen, gevaarlijke stoffen en persoonlijke beschermingsmiddelen.

De Europese richtlijn die betrekking heeft op arbeidsplaatsen waar explosieve atmosferen kunnen voorkomen (1999/92/EG), is geïmplementeerd in het Arbeidsomstandighedenbesluit. Deze richtlijn wordt ook ATEX 153 genoemd.

Arbeidsomstandighedenregeling

In de Arbeidsomstandighedenregeling (arboregeling) staan bijvoorbeeld regels over de taken van de arbodienst en nadere eisen voor onder andere veiligheid van tankschepen en gevaarlijke stoffen, beeldschermarbeid, arbeid onder overdruk, arbeidsmiddelen, veiligheids- en gezondheidssignalering.

Verordening persoonlijk beschermingsmiddelen

Deze Europese verordening bevat eisen voor het ontwerp en de productie van persoonlijke beschermingsmiddelen (2016/425/EU). Het doel van de verordening is om de gezondheid en de veiligheid van gebruikers te waarborgen. De verordeing maakt het ook mogelijk dat beschermingsmiddelen binnen de hele Europese Unie worden verkocht en gebruikt.

WarenwetWarenwet

De Warenwet bevat regels met het oog op productveiligheid om de gezondheid en veiligheid van de gebruiker te beschermen. Dit kan een werknemer of een consument zijn. In de onderliggende Warenwetbesluiten staan regels voor de fabrikant, leverancier en andere marktpartijen. Die regels zorgen ervoor dat een product voldoet aan gezondheids- en veiligheidseisen uit Europese richtlijnen.

Warenwetbesluit drukapparatuur 2016

In het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016 (Wbda 2016) staan eisen voor drukapparatuur. In het Wbda 2016 is de Europese richtlijn voor drukapparatuur (2014/68/EU) geïmplementeerd. In de Warenwetregeling drukapparatuur 2016 staat onder andere wanneer keuring moet plaatsvinden.

Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016

In het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016 staan regels over het op de markt brengen van onder andere apparaten en beveiligingssystemen bestemd voor plaatsen met explosieve atmosferen. In dit besluit is de Productrichtlijn explosieve atmosferen (2014/34/EU) geïmplementeerd. Deze richtlijn wordt ook ATEX 114 genoemd.

Warenwetbesluit drukvaten van eenvoudige vorm

In het Warenwetbesluit drukvaten van eenvoudige vorm staan regels over het op de markt brengen van drukvaten van eenvoudige vorm. In dit besluit is de Europese richtlijn (2014/29/EU) voor drukvaten van eenvoudige vorm geïmplementeerd.

Warenwetbesluit machines

In het Warenwetbesluit machines staan regels over machines, waaronder veiligheid, keuring en certificering. In de Warenwetregeling machines staan nadere eisen.

Wet veiligheidsregio's

De Wet veiligheidsregio’s heeft als doel een efficiënte en kwalitatief hoogwaardige organisatie te bereiken van de brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening en crisisbeheersing. Dit gebeurt onder één regionale bestuurlijke regie. Op grond van deze wet kan het bestuur van een veiligheidsregio bepalen dat een bedrijf een bedrijfsbrandweer moet hebben.

Meer informatie staat op de website van het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Besluit veiligheidsregio's

In het Besluit veiligheidsregio’s staat een beschrijving van de procedure die het bestuur van de veiligheidsregio moet volgen om te bepalen of een bedrijf een bedrijfsbrandweer moet hebben. Ook is in dit besluit geregeld welke eisen aan een bedrijfsbrandweeraanwijzing kunnen worden verbonden.

Vervoer

Het vervoer van gevaarlijke stoffen valt onder diverse internationale verdragen, overeenkomsten en richtlijnen. De internationale regels zijn onder andere geïmplementeerd in de Wet vervoer gevaarlijke stoffen.

Wet vervoer gevaarlijke stoffen en de ADR

De regels die gelden voor het vervoer van gevaarlijke stoffen, staan in de Wet vervoer gevaarlijke stoffen. Het gaat onder meer om regels over:

vervoermiddelen (zoals tankwagens, schepen, reservoirwagens);
chauffeurs (opleiding en training);
vervoersdocumenten;
verpakkingen en etikettering;
laden en lossen.

Voor de activiteiten in de PGS-richtlijnen zijn de regels voor vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg het meest relevant. De Regeling vervoer over land van gevaarlijke stoffen bevat specifieke voorschriften voor het vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg. Als bijlage bij deze regeling zijn de internationale regels voor het vervoer van gevaarlijke stoffen opgenomen, afkomstig uit de ADR.

De ADR is een Europese overeenkomst voor het internationale vervoer van gevaarlijke goederen over de weg. De Europese Richtlijn 94/55/EG schrijft voor dat de lidstaten de ADR in eigen wetgeving implementeren.

De ADR stelt niet alleen regels voor het vervoer over de weg, maar ook voor het laden en lossen van gevaarlijke goederen.

Meer informatie staat op de website van de Rijksoverheid. Daar staat ook informatie over de ADR.

Arbeidsomstandighedenwetgeving

De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) bevat rechten en plichten voor werkgevers en werknemers op het gebied van arbeidsomstandigheden. De Arbowet bevat met name doelvoorschriften. Het Arbeidsomstandighedenbesluit geeft een uitwerking van de Arbowet. De Arbeidsomstandighedenregeling geeft weer een uitwerking van regels in het Arbeidsomstandighedenbesluit. In de Verordening persoonlijke beschermingsmiddelen staan eisen voor persoonlijke beschermingsmiddelen.

Meer informatie staat op het Arboportaal.

Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E)

Elk bedrijf met personeel moet (laten) onderzoeken of het werk gevaar kan opleveren of schade kan veroorzaken aan de gezondheid van de werknemers. Dit onderzoek heet een RI&E. Dit staat in artikel 5 van de Arbeidsomstandighedenwet. De RI&E moet schriftelijk worden vastgelegd. Hoofdstuk 4 van het Arbeidsomstandighedenbesluit bevat aanvullende verplichtingen voor de RI&E voor gevaarlijke stoffen.

Aanvullende risico-inventarisatie en -evaluatie-regeling (ARIE-regeling)

Bedrijven waar een bepaalde hoeveelheid gevaarlijke stoffen in installaties aanwezig is of kan worden gevormd (ongeacht beoogde handelingen), moeten een ARIE uitvoeren. De ARIE is gericht op het voorkomen van zware ongevallen. Een bedrijf moet op basis van de ARIE maatregelen treffen. DeARIE-regelingstaat in het Arbeidsomstandighedenbesluit.

Voorkomen van blootstelling aan gevaarlijke stoffen

In de arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving is meer informatie te vinden over het voorkomen van blootstelling aan gevaarlijke stoffen bij werknemers. Dit is de minimalisatieplicht van de werkgever. Voor het nemen van beschermende maatregelen geldt een vastgestelde volgorde, de arbeidshygiënische strategie. Deze strategie beschrijft dat maatregelen op het niveau van de bron als eerste overwogen moeten worden, daarna collectieve maatregelen en pas als laatste individuele maatregelen als persoonlijke beschermingsmiddelen.

Meer informatie staat op het Arboportaal.

Gevarenzone-indeling

De werkgever is op grond van de Arbowet verplicht een beleid te voeren dat erop gericht is de werknemers te beschermen tegen explosiegevaar. Het Arbeidsomstandighedenbesluit (paragraaf 2a) bevat de bepalingen van de Europese richtlijn 1999/92/EG (ook wel bekend als ATEX 153). Hierin staan de verplichtingen rondom explosiegevaar. De risico’s voor de werknemer moeten schriftelijk worden vastgelegd in een explosieveiligheidsdocument. Dit document bevat in elk geval:

een nadere risicoanalyse;
een gevarenzone-indeling;
passende technische en organisatorische maatregelen;
voorlichting van de werknemers.

Voor de gevarenzones verwijst artikel 3.5d, lid 5 van het Arbeidsomstandighedenbesluit naar bijlage I van 1999/92/EG. Gevarenzones moeten zijn gemarkeerd. Dit staat in artikel 3.5d, lid 6 van het Arbeidsomstandighedenbesluit.

Explosieveilig materiaal en materieel

De eisen voor explosieveilig materiaal en materieel staan in artikel 3.5 onder e van het Arbeidsomstandighedenbesluit. Hier wordt verwezen naar het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016. In het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016 staan regels over het op de markt brengen van onder andere apparaten en beveiligingssystemen bestemd voor plaatsen met explosieve atmosferen. In dit besluit is de Productrichtlijn explosieve atmosferen (2014/34/EU) geïmplementeerd. Deze richtlijn wordt ook ATEX 114 genoemd.

Elektrische en elektronische apparatuur in een gezoneerd gebied moeten explosieveilig zijn uitgevoerd. Deze apparatuur is voorzien van een EG-conformiteitsverklaring en een voorschrift waaruit blijkt dat het toegepaste materieel geschikt is voor toepassing in ruimten waar explosiegevaar kan heersen.

Elektrisch materieel dat aan de normen voor explosieveiligheid voldoet, is herkenbaar aan het ‘Ex’-teken in een regelmatige zeshoek. Mocht dit niet zichtbaar zijn, dan moet in het logboek een document aanwezig zijn waarin de leverancier verklaart dat het elektrisch materieel voldoet aan de gebruikelijke normen voor explosieveiligheid. Het gaat dan om een zogenoemde EG-verklaring van overeenstemming die vergezeld gaat van een CE-markering.

Bekabeling wordt gezien als een vaste elektrische verbinding, vrij van vonkvorming, en is daarmee vrijgesteld van explosieveiligheidscriteria.

Intern noodplan

Een intern noodplan is een draaiboek waarin systematisch is aangegeven wat de organisatie moet doen bij een incident of calamiteit. Een goed voorbereide hulpverlening draagt bij aan het zo veel mogelijk beperken van de gevolgen ervan voor mensen en omgeving. Elke werkgever van een bedrijf met bepaalde hoeveelheden gevaarlijke stoffen moet zorgen dat er een intern noodplan is. Dat staat in artikel 2.5c van het Arbeidsomstandighedenbesluit. In artikel 2.4 van het Arbeidsomstandighedenbesluit staan de grenzen voor de hoeveelheden gevaarlijke stoffen. Boven die grenzen vallen bedrijven onder de ARIE-regeling en is een intern noodplan verplicht.

Een intern noodplan bevat in elk geval de onderwerpen die staan in bijlage II van de Arbeidsomstandighedenregeling.

Meer informatie over interne noodplannen staat op het Arboportaal.

Borden en veiligheidssymbolen

De werkgever is verplicht veiligheidssignalering te gebruiken op plaatsen en bij installaties die gevaar voor de gezondheid of de veiligheid kunnen opleveren.Artikel 8.2 van de Arbeidsomstandighedenregeling schrijft voor waar veiligheidssignalering verplicht is. De eisen voor borden en pictogrammen staan in de artikelen 8.9, 8.10 en 8.11 van de Arbeidsomstandighedenregeling. Hier staan onder andere eisen over de uitvoering, de begrijpelijkheid en de plaatsing van borden. Veiligheidsborden moeten in één oogopslag duidelijk maken welk gevaar dreigt, wat verboden is of juist verplicht. In bijlage XVIII van de Arbeidsomstandighedenregeling staat welke borden in welke situatie moeten worden gebruikt.

Om misverstanden te voorkomen gelden er normen voor het ontwerp, het beeld (symbool), de tekst en het kleurgebruik. In Nederland beschrijft NEN 3011 welke veiligheidstekens in welke situatie in de werkomgeving en in de openbare ruimte moeten worden gebruikt. Voor de meeste borden wordt verwezen naar NEN-EN-ISO 7010, waarvan het actuele totaaloverzicht is te zien op Online Browsing Platform (OBP) (iso.org).

De wetgever schrijft voor gevaarlijke stoffen voor dat bij opslag en in leidingen en tanks de GHS-pictogrammen aangeduid moeten worden. Dit mag ook door de ISO-waarschuwingssymbolen worden vervangen of aangevuld. In de CLP-verordening staan de GHS-pictogrammen voor de aanduiding van statische gevaarseigenschappen van chemische stoffen. Deze verordening is beoogd voor etikettering en verpakking en voorziet niet in alle risico’s met stoffen in een proces, en voldoet daarom niet volledig aan het doel van de Arbeidsomstandighedenregeling.

In NEN-EN-ISO 20560-1 en NEN-ISO 20560-2 is de veiligheidssignalering van leidingen en tanks uitgewerkt. NEN-ISO 20560-2 beschrijft voor opslagtanks de veiligheidsinformatie (symbolen/pictogrammen, tekstinformatie, NFPA-diamant en UN-nummer).

Voorbeeld noodplan

Contactgegevens

Contactgegevens IV'er
Installatieverantwoordelijke EOS / Netbeheerder
Bedrijfsnaam
Straat en huisnummer
Postcode en plaatsnaam
Afdeling
Bereikbaarheid overdag
Mobiel # contactpersoon
Mobiel # sleutelbeheerder
24/7 noodnummer

Contactgegevens fabrikant EOS
Fabrikant EOS
Bedrijfsnaam
Straat en huisnummer
Postcode en plaatsnaam
Afdeling
Mobiel # contactpersoon

Contactgegevens onderhoudsbedrijf EOS
Onderhoudsbedrijf EOS
Bedrijfsnaam
Straat en huisnummer
Postcode en plaatsnaam
Afdeling
Mobiel # contactpersoon

Contactgegevens onderhoudsbedrijf klimaatinstallatie
Onderhoudsbedrijf klimaatinstallatie
Bedrijfsnaam
Straat en huisnummer
Postcode en plaatsnaam
Afdeling
Mobiel # contactpersoon

Algemeen

Het EOS is ontworpen om volledig zelfstandig te functioneren. Enkel getrainde en gekwalificeerde personen mogen het EOS betreden. Hoe te handelen in geval van een calamiteit is onderdeel van hun training.

De goede werking van het EOS wordt op afstand continu gemonitord. Temperatuurbewaking zorgt ervoor dat een onvoorziene stijging van de temperatuur in het EOS direct wordt gesignaleerd en gemeld. Adequaat handelen van de installatieverantwoordelijke partij zorgt ervoor dat de kans op een thermal-runawayreactie tot een minimum wordt beperkt. Indien dit onverhoopt toch plaatsvindt, of in geval van een externe brand, treedt het noodplan in werking. De toegang tot het EOS vereist het gebruik van een sleutel. Deze is beschikbaar bij de installatieverantwoordelijke of bijvoorbeeld in de sleutelbuis bij de ingang tot het EOS. In geval van meerdere EOS'en zijn deze aan alle buitenzijden duidelijk zichtbaar genummerd.

Aanwezige compartimenten binnen een EOS (energiedragers, inverters, transformatoren) zijn aangeduid met respectievelijk de letters B, I en T. Deze markering aan de langszijde van het EOS is duidelijk zichtbaar. Bij het combineren van nummering en belettering moet een koppelteken zijn aangebracht (bijvoorbeeld 1-B, 1-I en 1-T).

Alarmering

Dit protocol geldt voor alle EOS'en, ongeacht de locatie waar het EOS is geplaatst.

Brandalarm

In geval van brandsignalering wordt automatisch de installatieverantwoordelijke van het EOS via het monitoringssysteem gewaarschuwd. De installatieverantwoordelijke (kan ook een PAC zijn) controleert via het monitoringssysteem of de brandmelding bevestigd wordt door andere waarnemingen: foutmeldingen, temperatuur (temperatuursensoren) enz. Indien dit het geval is, wordt het protocol voor 'brand' gevolgd. De hulpdiensten worden gewaarschuwd (112).

Zodra de brandweer op locatie is, treden partijen (brandweer, installatieverantwoordelijke, fabrikant) in overleg met elkaar (al dan niet telefonisch) om de ernst van de situatie in te schatten en passende maatregelen te treffen. Daarbij wordt de volgende fasering aangehouden:

Urgent: onmiddellijk elektriciteit afschakelen via netbeheerder (door installatieverantwoordelijke of brandweer).
Minder urgent: gecontroleerd handmatig elektriciteit afschakelen via de noodstop aan de buitenzijde van het EOS (door installatieverantwoordelijke of brandweer).
Waakzaamheid: situatie verder bewaken, elektriciteit nog niet afschakelen (wachten op installatieverantwoordelijke of fabrikant) Noot: Zowel het BMS als de system controller moet bij signalering van te hoge temperatuur het systeem spanningsloos kunnen maken, om in ieder geval elektriciteit als mogelijke energiebron van de brand zo veel mogelijk weg te halen. Bij het spanningsloos maken van het systeem moet zowel de AC-voeding als de DC-voeding van de energiedragers worden afgeschakeld.

Bedrijfslocatie

Wanneer het EOS op een bedrijfslocatie is geplaatst, moet iedereen werkzaam op deze locatie die een bijzonder voorval opmerkt (brand, vrijkomen gaswolk) dit onmiddellijk doorgeven aan de alarmlijn (112) en vervolgens de beveiliging hiervan in kennis te stellen. Indien de betreffende bedrijfsvestiging niet over een beveiliging beschikt, wordt een medewerker van de bhv dan wel de direct leidinggevende geïnformeerd. Deze zorgt voor de opschaling volgens het calamiteitenplan.

Noot: Tot bedrijfslocaties worden ook kantoren en andere instellingen gerekend waar mensen werkzaam zijn.

Onderhoud

Indien zich een ongewoon voorval (brand, vrijkomen van een gaswolk) voordoet tijdens het verrichten van onderhouds-, inspectie- of reparatiewerkzaamheden, brengt het aanwezige personeel binnen het hekwerk zich onmiddellijk in veiligheid. Het ongewoon voorval wordt vervolgens onmiddellijk aan de alarmlijn (112) gemeld. Vervolgens wordt de installatieverantwoordelijke van het voorval in kennis gesteld.

Procedure ongewoon voorval

Dit noodplan maakt deel uit van het calamiteitenplan van de bedrijfsvestiging. In geval van ontruiming worden de aanwijzingen strikt gevolgd. De verantwoordelijke voor het uitvoeren van het calamiteitenplan schakelt de installatieverantwoordelijke van het EOS in.

Aanpassing calamiteitenplan (indien van toepassing)

Dit noodplan maakt deel uit van het calamiteitenplan. Voorafgaand aan plaatsing van het EOS wordt beoordeeld of het calamiteitenplan nog voldoet. Daarbij moet bijzondere aandacht worden besteed aan de verzamelplaats van het personeel in geval van ontruiming. De verzamelplaats moet op een veilige afstand van het EOS zijn gelegen, rekening houdend met het (eventueel) vrijkomen van giftige stoffen.

Een verzamelpunt wordt gemarkeerd met het hieronder afgebeelde bord, volgens de norm NEN-EN-ISO 7010. Het bord heeft als referentienummer ISO 7010-E007. Het verzamelpunt moet dan wel op eigen terrein ingericht kunnen worden. Wanneer het verzamelpunt in de openbare ruimte is voorzien, geldt dit bord niet.

Het symbool is niet voor iedereen bekend. Aanbevolen wordt om het bord te voorzien van een onderbord met een nadere toelichting. Dit moet ook in het noodplan worden toegelicht. Het bord is op ooghoogte geplaatst en moet, vanaf de plek waar het gebouw wordt verlaten, duidelijk zichtbaar en herkenbaar zijn.

Vrijkomende pyrolyseproducten (onder andere) bij Li-ion-thermal-runawayreactie

Genoemde waarden zijn gemiddelden en afhankelijk van het type energiedrager dat is betrokken (uit verschillende studies tot 2020).

NB Als elementen (zoals fluoride) voorkomen in verschillende verbindingen, moet uitgegaan worden van de maximale waarde.

Bovengenoemde stoffen kunnen in vochtige condities reageren tot:

Waterstoffluoride -> Fluorwaterstofzuur
Lithiumoxide -> Lithiumhydroxide
Zwaarmetaaloxiden -> Zwaarmetaalhydroxides
Waterstofchloride -> Zoutzuur
Zwaveldioxide -> Zwavel(ig)zuur
Fosfortrioxide -> Fosforzuur

Ook andere verbindingen en reacties zijn mogelijk.

Gasdetectie in EOS

Inleiding

De samenstelling uit lucht op zeeniveau bij een temperatuur van 15 °C bestaat voornamelijk uit stikstof (78 % N2) en zuurstof (21 % O2). Er zijn ook sporen van waterstof aanwezig (0,000 05 % H2).

Het elektrolyt van lithiumhoudende energiedragers bevat organische oplosmiddelen zoals dimethylcarbonaat. Bij ontleding zoals bij een thermal runaway of verbranding komen er grote hoeveelheden CO (koolstofmonoxide) en CO2 vrij. De concentraties CO en CO2 blijken bij brandproeven vele malen hoger te zijn dan HF en HCl. De gassen CO en CO2 kunnen daarom worden toegepast als tracer voor andere gevaarlijke stoffen. Uit proefnemingen is tevens naar voren gekomen dat bij de start van een thermal runaway ook aanzienlijke hoeveelheden waterstofgas kunnen vrijkomen (tot 20 vol%).

Typen gasdetectoren

Er zijn verschillende typen gasdetectiesensoren op de markt. Voor het meten van toxische gassen wordt voornamelijk gebruikgemaakt van elektrochemische gassensoren. Dit type sensor is redelijk selectief en is opgebouwd uit een meetelektrode en elektrolyt. Indien de meetelektrode in aanraking komt met het gas, zal een elektrisch signaal worden opgewekt dat evenredig is met de hoeveelheid gas.

Een infraroodsensor kan veel gassen detecteren voor zover het gas een koolwaterstofmolecuul bevat. Bij dit type sensor wordt gebruikgemaakt van een lichtbundel met een golflengte van ongeveer 3,3 µm (4,25 µm voor het detecteren van gassoorten die koolstofdioxide bevatten) en een referentiebundel van 3,0 µm. Een infraroodsensor is dus ongeschikt voor het detecteren van niet-gebonden waterstof.

Bij het toepassen van elektrochemische en katalytische sensoren is het van belang het juiste meetbereik te kiezen, gelet op het vroegtijdig detecteren van waterstof waar CO-detectoren vaak kruisgevoelig voor zijn.

De noodzakelijke onderhoudsfrequentie van gasdetectoren is afhankelijk van de atmosferische condities. In het EOS zullen de condities in het algemeen goed zijn zodat het ijken eenmaal in de 6 maanden zal volstaan, e.e.a. afhankelijk van de leverancier.

Specificaties CO-detectie

Voor industriële toepassingen wordt een meetbereik tussen detectoren van 5 m aangehouden. Per 21 augustus 2018 is de wettelijke grenswaarde van een aantal gassen in Bijlage XIII van de Arbeidsomstandighedenregeling aangepast in verband met de implementatie van de Europese Richtlijn 2017/164/EU (Stcrt. 2018, 41167).

De grenswaarde van koolstofmonoxide (CO) is aangepast van 28 mg/m3 naar 23 mg/m3. Omgerekend, van 25 ppm naar 20 ppm. De verscherping geldt met ingang van 2021. Deze grenswaarde is een tijdgewogen gemiddelde over 8 h, zijnde de maximale gemiddelde concentratie gedurende 8 h waaraan een werknemer mag worden blootgesteld. Deze grenswaarde heeft geen relatie met een thermal runaway of beginnende brand, maar geldt voor chronische blootstelling voor werknemers.

De monitoring in een EOS is gericht op het tijdig detecteren van een situatie waarbij de lithiumhoudende energiedrager faalt. Tijdige detectie van het vrijkomen van giftige gassen, alvorens een thermal runaway kan optreden, is het doel.

Om dit doel te bereiken moet de alarmering bij zeer lage concentraties CO in werking treden. De sensor moet concentraties vanaf 10 ppm kunnen waarnemen. De tijd tot alarm van het gehele systeem moet hierbij in acht worden genomen. Een tijd tot alarm van < 20 s is wenselijk.

Specificaties HF-detectie

Waterstofdetectie is niet zonder uitdagingen. Het meetbereik van sensoren voor de detectie van waterstoffluoride (HF) ligt doorgaans tussen 0 en 30 ppm. De laagste concentratie HF waarbij de sensor reageert, is circa 0,5 ppm (LDL = Lowest Detection Limit).

Uit proeven door het RIVM blijkt dat de gemeten concentratie HF in een ruimte veel lager is dan men zou verwachten op basis van de verwachte emissies uit de lithiumhoudende energiedragers. HF is een reactief gas dat reageert met de omgeving waar het mee in aanraking komt. Het bindt zich onder andere aan de rookgassen waardoor het minder makkelijk wordt gedetecteerd.

Er zijn echter grote verschillen tussen de verschillende lithiumhoudende energiedragers. Dit laat onverlet dat er wel relatief hoge concentraties fluorwaterstofzuur (HF) en andere fluorhoudende gasvormige verbindingen (radicalen) vrij kunnen komen.

Kruisgevoeligheid

Sensoren zijn altijd kruisgevoelig voor andere gassen. De mate van kruisgevoeligheid is afhankelijk van het type sensor en de fabrikant. Elke fabrikant stelt daarom specifieke kruisgevoeligheidstabellen beschikbaar. Het is daarom essentieel dat de juiste tabel wordt gehanteerd.

Kruisgevoeligheidstabellen zijn indicatief en kunnen per sensor (van hetzelfde type) verschillen. Ook kan door veroudering van een en dezelfde sensor de kruisgevoeligheid op een bepaald type gas gedurende de levensduur gaan verschuiven.

Bij aanwezigheid van 0,1 vol% (= 1 000 ppm) waterstof kan een CO-sensor een reactie geven tussen 90 ppm en 600 ppm, afhankelijk van de gehanteerde sensor. De resultaten zijn bovendien zelden lineair. Het is niet omdat een CO-sensor 90 ppm geeft, bij een concentratie van 1 000 ppm waterstof, dat bij een 50% lagere concentratie waterstof de weergegeven CO-concentratie ook gehalveerd is.

Er zijn CO-sensoren op de markt die geoptimaliseerd zijn ten opzichte van de kruisgevoeligheid voor waterstof. Deze sensoren zijn minder kruisgevoelig op waterstof dan standaard CO-sensoren. De keuze van de sensor is dus zeer bepalend voor de verwachte uitkomsten. Dit moet in nauw overleg met de leverancier worden bepaald. Voor het detecteren van een aanstaande thermal runaway, voor zover deze nog niet door elektronische systeemdetectie is waargenomen, hoeft kruisgevoeligheid geen probleem te betekenen aangezien er in aanvang van een thermal runaway ook aanzienlijke hoeveelheden waterstofgas vrijkomen.

Het aantal gassen waarbij de kruisgevoeligheid is getest, verschilt per fabrikant. Een sensor kan dus zeer wel kruisgevoelig zijn voor een gas dat niet in de tabel staat. Een uitgebreide tabel geeft in ieder geval aan dat de fabrikant een grote reeks testen in het laboratorium heeft verricht.

Sommige fabrikanten bieden de mogelijkheid om de sensoren van een selectief filter te voorzien. Hiermee wordt de kruisgevoeligheid aanzienlijk teruggebracht. Het filter heeft geen effect op de kruisgevoeligheid van waterstof. Het filter reageert met de omgevingslucht en verliest daardoor geleidelijk aan gevoeligheid.

Of het filter voor de kruisgevoeligheid van waterstof effect heeft, moet per type CO-sensor worden geverifieerd. In een selectief filter zijn chemicaliën aanwezig die reageren met een bepaald (kruisgevoelig) gas. Wanneer dit gas aanwezig is, zal de chemische component in het filter reageren met dit gas en daardoor dus afnemen. Het juiste interval van vervanging van een selectief filter is applicatieafhankelijk.

Eisen gasdetectie

Sensoren en overige meet- en regelapparatuur voor de detectie van koolstofmonoxide voldoen aan NEN-EN 45544-1 ofaan NEN-EN 50402.

Deze norm is gericht aan de fabrikant van de apparatuur.

Ten aanzien van de elektromagnetische compatibiliteit gelden de volgende normen: NEN-EN 50270, Elektromagnetische compatibiliteit - Elektrisch materieel voor de detectie en meting van brandbare gassen, giftige gassen of zuurstof (Electromagnetic compatibility - Electrical apparatus for the detection and measurement of combustible gases, toxic gases or oxygen). Er is een nieuwe editie in voorbereiding.

NEN-EN 50271, Elektrisch materieel voor de detectie en meting van brandbare gassen, giftige gassen of zuurstof - Eisen voor en beproevingen van toestellen die gebruikmaken van programmatuur en digitale technieken (Electrical apparatus for the detection and measurement of combustible gases, toxic gases or oxygen - Requirements and tests for apparatus using software and/or digital technologies)

Stroom- en signaleringskabels tussen de verschillende onderdelen van de beveiligingsketen moeten voldoen aan NEN 8012 voor zover deze onderdelen (sensoren en de centrale) in gescheiden ruimten zijn opgesteld. Uitgangspunt is het functioneel behoud van de veiligheidsketen in geval van een brand in de opslagvoorziening.

Bij een gemeten CO-concentratie van meer dan 20 ppm treedt een akoestische signalering in de opslagvoorziening in werking.

Watersnijsysteem

Het toepassen van het watersnijsysteem als 'last line of defense' is een tijdelijke maatregel tot de overgangstermijn van een bluswateraansluiting () zoals genoemd in van kracht is. Dit geldt alleen voor bestaande EOS’en die op de markt zijn gekomen voordat deze PGS definitief is vastgesteld, waarbij geen bluswateraansluiting (storzkoppeling) gemonteerd is. Omdat de brandweer een handelingsperspectief als 'last line of defense' voor nieuwe EOS’en heeft, moet dit daarom ook zo veel mogelijk worden nagestreefd bij bestaande EOS’en.

Wanneer een aansluiting met een storzkoppeling niet mogelijk is conform maatregel , kan gekeken worden naar mogelijke andere alternatieven met een gelijkwaardig doel.

Een mogelijk alternatief handelingsperspectief voor deze EOS’en zou kunnen zijn dat het EOS op een veilige plaats gepenetreerd kan worden met een watersnijsysteem of andere alternatieve brandbeheerssystemen. Voor bestaande vast opgestelde systemen die worden voorzien van een plaats waar een watersnijsysteem kan worden toegepast, moet dit vooraf worden getoetst door de plaatselijke veiligheidsregio (brandweer). Voor mobiele (en vast opgestelde) systemen zal een landelijk afwegingskader door de brandweer worden opgesteld, omdat de handelwijze veilig moet kunnen worden toegepast.

Als een watersnijsysteem kan worden toegepast, moet dit op ten minste twee tegenover elkaar liggende zijden van het EOS worden aangegeven d.m.v. bordjes met een afmeting van 15 bij 20 cm, zie . Het penetratiepunt moet zich binnen de contouren van de onderbroken lijn van de rechthoek op het bordje bevinden. Het bordje moet brandvast aan het EOS zijn bevestigd.

Voor het toepassen van dit tijdelijk toegestane handelingsperspectief gelden dezelfde randvoorwaarden als bij toepassing van de storzkoppeling (contact beheerder, noodstop/ afschakeling, bericht veiliggesteld).

Dit is slechts één voorbeeld van een mogelijk tijdelijk alternatief. Indien in overleg met de veiligheidsregio andere 'last lines of defense' mogen worden toegepast, is dit ook toegestaan in het kader van gelijkwaardigheid, waarvoor van toepassing is.

Bowties voor risicobenadering

Per typical zijn de relaties tussen scenario's, doelen en maatregelen grafisch weergegeven middels een bowtie.

Opmerking: Om in te zoomen, klik rechtermuisknop en selecteer afbeelding openen in apart tabblad.

Implementatietermijnen in bestaande situatiesInleiding

Deze bijlage bevat implementatietermijnen voor bestaande situaties. Het Bestuurlijk Omgevingsberaad VTH (BOb) heeft deze termijnen vastgesteld. De implementatietermijnen zijn ingegaan op de datum van vaststelling in de Omgevingsregeling van de 1.0 versie. De 1.1 versie heeft hier geen invloed op.

Deze PGS-richtlijn beschrijft de stand van de techniek. Het kan dus voorkomen dat een nieuwe editie van een PGS-richtlijn nieuwe of aangescherpte maatregelen bevat. Deze maatregelen moeten worden getroffen door degene die de activiteit verricht. Het kan voor bestaande situaties onredelijk zijn om te eisen dat deze nieuwe maatregelen onmiddellijk worden getroffen. Daarom bevat deze PGS-richtlijn voor bestaande situaties een implementatietermijn. Een EOS wordt in ieder geval beschouwd als nieuw wanneer het EOS op een tijdstip vanaf 12 maanden na de datum waarop deze richtlijn wettelijk als BBT is aangewezen, is geplaatst of geproduceerd.

Is er voor de activiteit uit deze PGS-richtlijn een omgevingsvergunning? Dan bepaalt het bevoegd gezag vanaf welk moment de maatregelen worden overgenomen in de vergunning. Het bevoegd gezag kan de implementatietermijn in deze PGS-richtlijn gebruiken als richtsnoer.

Voor maatregelen voor de veiligheid van werknemers is het aan de werkgever om te bepalen welke maatregelen hij moet treffen om de werknemers te beschermen volgens de stand van de wetenschap en techniek. Het toezicht op de naleving en juiste invulling van de doelvoorschriften in de arbeidsomstandighedenwetgeving voor de veiligheid van werknemers is een taak en verantwoordelijkheid van de Nederlandse Arbeidsinspectie. De Nederlandse Arbeidsinspectie gebruikt daarbij de implementatietermijnen uit deze PGS-richtlijn als richtlijn.

In is aangegeven op welke wijze de in opgenomen termijnen tot stand zijn gekomen. kan worden gebruikt bij het vaststellen van implementatietermijnen in individuele gevallen.

Standaard implementatietermijnen
Aard van de maatregel	Veiligheidsurgentieniveau	Standaardtermijn
Operationeel/organisatorisch Dit zijn bijvoorbeeld administratieve veranderingen of aanpassingen in procedures en werkwijzen. Denk bijvoorbeeld aan het bijhouden van voorraadlijsten, veiligheidsstudies en noodplannen.	Normaal	0-1 jaar
	Hoog	0-3 maanden
Onderhoud Hieronder vallen procedures en termijnen van onderhoud.	-	0-1 jaar
Randapparatuur Het gaat hier om wijzigingen aan of toevoegingen van apparatuur/installatieonderdelen die niet nodig is/zijn voor het primaire proces, zoals meetapparatuur of een brandbeheerssysteem.	Normaal	0-2 jaar A
	Hoog	0-3 maanden A
(Proces)installatie Het gaat hier om wijzigingen aan de installatie zelf of een onderdeel daarvan. Hierbij moet bijvoorbeeld rekening worden gehouden met de reguliere onderhoudstops.	Normaal	0-5 jaar A
	Hoog	0-2 jaar A
Bouwkundig Bouwkundige aanpassingen kunnen heel ingrijpend zijn, maar zijn soms ook heel eenvoudig. Voorbeelden zijn het plaatsen van een brandmuur of compartimentering. Per geval moet goed worden beoordeeld wat de consequentie daarvan is.	Normaal	0-10 jaarB
	Hoog	0-2 jaar C
In beginsel wordt zo veel mogelijk rekening gehouden met de reguliere onderhoudstops, waardoor verlenging van de maximumtermijn kan worden overwogen. 10 jaar is alleen van toepassing in bijzondere situaties. Bij hoge urgentie is de implementatietermijn maximaal 2 jaar, tenzij het bedrijf kan aantonen dat de aanpassing niet binnen 2 jaar mogelijk is.

Implementatietermijnen door het BOb vastgesteld

In deze bijlage zijn implementatietermijnen opgenomen voor bestaande EOS'en.

De implementatietermijnen zijn richtinggevend en moeten per individueel geval worden afgestemd op de tijd die nodig is om een maatregel te treffen, (bouw)vergund te krijgen en te financieren. Zo zal een hoge urgentie voor het verbeteren van de veiligheid en/of een hoge veiligheidswinst vragen om een kortere implementatietermijn.

Implementatietermijnen in bestaande situaties
Maatregelnummer	Onderwerp	Implementatietermijn
	Minimale veiligheidseisen EOS en energiedrager	10 jaar
	Traceerbaarheid	3 maanden
	Procedure omgang met mogelijk beschadigde energiedragers	3 maanden
	Bescherming tegen omgevingsinvloeden	2 jaar
	Plaatsing EOS	Geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel.
	Koppelen EOS'en met energiedragers van verschillende soort	1 jaar
	Klimaatbeheersing	1 jaar
	Brandwerendheid	10 jaar Voor de brandklasse van de behuizing geldt geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel.
	Brandwerendheid - doorvoeringen	2 jaar
	Gestapelde EOS'en	2 jaar
	Overkapping EOS	2 jaar
	Brandwerendheid - aanvullende eis inpandig EOS	1 jaar
	Compartimentering energiedragers	1 jaar
	Brandwerendheid energiedragercompartiment - hybride EOS	Geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel.
	Compartimentering EOS	Geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel.
	Verbod op leidingen door EOS-ruimte	Geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel.
	Integriteit EOS	10 jaar
	Ventilatiesysteem	5 jaar
	Ventilatiesysteem - inpandig EOS	2 jaar
	Noodventilatie	5 jaar
	Locatiekeuze en aanrijdbeveiliging	1 jaar
	Locatiekeuze en aanrijdbeveiliging - mobiel EOS	3 maanden
	Locatiekeuze en aanrijdbeveiliging - inpandig EOS	1 jaar
	Locatiekeuze - vluchtweg verblijfsgebouw	10 jaar
	Locatiekeuze - bedrijfsterrein	3 maanden
	Locatiekeuze - windturbine	5 jaar
	Beveiliging tegen onbevoegden	1 jaar
	Fysieke afscherming - meerdere EOS'en	1 jaar
	Eisen aan camerasysteem	1 jaar
	Ingebruiknamekeuring	N.v.t.
	Gasdetectie (koolstofmonoxide (CO) en waterstof (H2)	5 jaar
	Monitoring EOS	5 jaar
	Preventief afschakelen op basis van alarmeringen	1 jaar
	Afschakelen op basis van detectie	1 jaar
	Noodstopvoorziening	3 maanden
	Verwijderen energiedrager na thermal runaway of brand	Direct, geen overgangstermijn
	Toegang tot het EOS	3 maanden
	Vervanging energiedrager	3 maanden
	Actuele handleiding	3 maanden
	Ventilatiesysteem - controle en onderhoud	3 maanden
	Periodieke controle	3 maanden
	Controle mobiel EOS na plaatsing	Direct, geen overgangstermijn
	Algemene documentatie-eisen - registratiesysteem	1 jaar
	Algemene documentatie-eisen - bewaartermijn	3 maanden
	Competentie-eisen conform NEN 3140	3 maanden
	Instructie personeel	3 maanden
	Bliksembeveiliging en beveiliging elektrotechnische installaties	2 jaar
	Onderdelen bliksembeveiligingssysteem	2 jaar
	Veiligheidsafstanden	Geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel. In afwijking van wat is gesteld in de inleiding van deze bijlage, geldt dat hier wordt bedoeld het moment van plaatsing in relatie tot de datum van publicatie van deze PGS voor de bepaling of een EOS beschouwd moet worden als nieuw.
	Onderlinge veiligheidsafstanden - maximaal 6 EOS'en	Geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel. In afwijking van wat is gesteld in de inleiding van deze bijlage geldt dat hier wordt bedoeld het moment van plaatsing in relatie tot de datum van publicatie van deze PGS voor de bepaling of een EOS beschouwd moet worden als nieuw.
	Onderlinge veiligheidsafstanden - groot EOS-park	Geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel. In afwijking van wat is gesteld in de inleiding van deze bijlage geldt dat hier wordt bedoeld het moment van plaatsing in relatie tot de datum van publicatie van deze PGS voor de bepaling of een EOS beschouwd moet worden als nieuw.
	Veiligheidsafstanden - tussen EOS-parken	Geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel. In afwijking van wat is gesteld in de inleiding van deze bijlage geldt dat hier wordt bedoeld het moment van plaatsing in relatie tot de datum van publicatie van deze PGS voor de bepaling of een EOS beschouwd moet worden als nieuw.
	Onderlinge veiligheidsafstanden - inpandige EOS'en	Geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel. In afwijking van wat is gesteld in de inleiding van deze bijlage geldt dat hier wordt bedoeld het moment van plaatsing in relatie tot de datum van publicatie van deze PGS voor de bepaling of een EOS beschouwd moet worden als nieuw.
	Voorkomen van brandpropagatie	Geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel.
	Bluswateraansluiting	2 jaar
	Brandbeheerssysteem	2 jaar
	Eisen UPD	2 jaar
	Vijfjaarlijkse beoordeling UPD	2 jaar
	Bewaren gegevens UPD	2 jaar
	Bereikbaarheid van het EOS	Geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel. In afwijking van wat is gesteld in de inleiding van deze bijlage geldt dat hier wordt bedoeld het moment van plaatsing in relatie tot de datum van publicatie van deze PGS voor de bepaling of een EOS beschouwd moet worden als nieuw.
	Bereikbaarheid - inpandig EOS	Geen overgangstermijn voor bestaande installaties, deze hoeven niet te voldoen aan deze maatregel.
	Toegankelijkheid EOS-park	1 jaar
	Noodplan	1 jaar
	Noodplan - beproeven	1 jaar
	Pictogrammen EOS	1 jaar
	Pictogrammen hybride EOS	1 jaar

Samenstelling PGS 37-1-team

Naam	Organisatie	Rol
Elske van de Fliert	Zero-e	Voorzitter PGS-team
Evert Raaijen	Alfen	Lid namens bedrijfsleven (VNO-NCW/MKB-Nederland)
Koen Broess	Energy Storage DNV	Lid namens bedrijfsleven (VNO-NCW/MKB-Nederland)
Casper Scheltinga	Timeshift Storage	Lid namens bedrijfsleven (VNO-NCW/MKB-Nederland)
Maarten Mooij	Mlab Testing	Lid namens bedrijfsleven (VNO-NCW/MKB-Nederland)
Martin Meijer	Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond	Lid namens Brandweer Nederland / veiligheidsregio's
Sander Lepelaar	Veiligheidsregio Haaglanden	Lid namens Brandweer Nederland / veiligheidsregio's
Felix van der Meijden	OD Haaglanden	Lid namens toezicht/handhaving
Ronald van de Kasteele	DCMR	Lid namens vergunningverlening
Kees de Kraker	Nederlandse Arbeidsinspectie	Lid namens Nederlandse Arbeidsinspectie
Leon Hermans	Infomil	Waarnemer namens helpdesk InfoMil
Alwin van Aggelen	A-RisC	Facilitator risicobenadering / Tekstschrijver
Peter Welleman	NEN	Projectleider