Het doel van deze PGS-richtlijn is om vast te leggen met welke maatregelen de risico's van het bedrijfsmatig stallen, onderhouden en repareren van motorvoertuigen (en werktuigen) voorzien van een gasvormige-waterstof (H₂)-installatie en/of vloeibare-waterstof (LH₂)-installatie te beheersen zijn.

Dit wordt in samengevat. Bij het begrip motorvoertuigen behoort ook te worden gedacht aan voertuigen die niet aan het wegverkeer deelnemen, zoals heftrucks, tractoren en andere werktuigen mits er sprake is van voortbewegen.

Werkzaamheden kunnen worden uitgevoerd aan het gassysteem zelf of aan motorvoertuigen die weliswaar een gassysteem hebben maar waar geen werkzaamheden aan het gassysteem worden uitgevoerd.

Veel informatie over H₂-installaties van motorvoertuigen en de veiligheidsaspecten hiervan is te vinden in de publicatie Waterstof als brandstof voor voertuigen: aandachtspunten voor incidentbestrijding van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV, 2018).

Afbakening PGS 36

Deze maatregelen zijn gebaseerd op een risicobenadering die uitgaat van de scenario's die zich voor kunnen doen. Op basis van de scenario's zijn doelen geformuleerd waarmee wordt beoogd een aanvaardbaar veiligheidsniveau te creëren. Uit de doelen zijn vervolgens de maatregelen afgeleid. Deze maatregelen verkleinen de kans op een incident, of voorkomen of beperken de nadelige gevolgen van een incident. Informatie over de risicobenadering staat in van deze richtlijn.

PGS 36 is van toepassing op het bedrijfsmatig stallen, onderhouden en repareren van motorvoertuigen en werktuigen voorzien van een gasvormige-waterstof (H₂)-installatie en/of vloeibare-waterstof (LH₂)-installatie.

Internationaal worden de termen CGH2 en CCH2 soms gebruikt om gasvormige waterstof en vloeibare / cryo-compressed waterstof aan te duiden. In deze richtlijn is ervoor gekozen om de termen H₂ en LH₂ te gebruiken. Daar waar in deze richtlijn wordt gesproken over LH₂, kan tevens CCH2 worden gelezen.

Deze richtlijn is van toepassing op motorvoertuigen en werktuigen die worden aangedreven door waterstof. Daar waar in deze richtlijn wordt gesproken over motorvoertuigen, worden ook steeds werktuigen bedoeld.

Deze richtlijn gaat over waterstof. Een waterstofvoertuig heeft doorgaans ook een hoogvoltagesysteem aan boord. Wanneer dit het geval is, is ook NEN 9140, veilig werken aan e-voertuigen, van toepassing.

Het stallen van een motorvoertuig bestaat volgens deze richtlijn uit het in voorraad hebben (nieuw en occasions) of buiten dienst hebben (bijvoorbeeld bij bussen, vrachtwagens of taxi’s) van motorvoertuigen. Dit kan zowel in een stallingsgarage of showroom als op een afgeschermd parkeerdek of parkeerterrein behorende bij een bedrijf. Ook het in bewaring hebben van een motorvoertuig van derden dat voor onderhoud of reparatie is aangeboden maar nog niet in de waterstofwerkplaats aanwezig is, of wel in de waterstofwerkplaats aanwezig is maar nog niet dezelfde werkdag door de chauffeur is opgehaald (in de stalling of waterstofwerkplaats buiten werktijden aanwezig), valt hieronder. De richtlijn geldt ook voor het stallen van H₂- en LH₂-vrachtwagens op een afgeschermd parkeerterrein behorende tot een distributiecentrum, bouwplaats of daarmee vergelijkbaar bedrijf.

Het bevoorraden van ladingtanks van vrachtauto’s of het vullen van brandstoftanks (na onderhoud) valt niet onder het toepassingsgebied van deze PGS. Hierop is PGS 35 van toepassing.

Het toepassingsgebied van deze richtlijn beperkt zich expliciet tot het stallen en omvat niet het parkeren. Het verschil tussen parkeren en stallen is gelegen in de groep van gebruikers. Bij stallen gaat het om een vaste groep bedrijfsmatige gebruikers, ter plaatse bekend en (vaak) met een vaste parkeerplaats. Bij parkeren gaat het daarentegen om niet-regelmatige gebruikers die elkaar afwisselen.

Het stallen en parkeren van personenauto’s door particulieren is geregeld in NEN 2443 en valt niet onder de reikwijdte van PGS 36.

Uitsluitend bedrijfsmatige activiteiten vallen binnen de reikwijdte van PGS 36. Het niet-bedrijfsmatig stallen van motorvoertuigen met een H₂- of LH₂-installatie behoort te worden geregeld in een herziene versie van NEN 2443.

Tot het repareren en onderhouden van een motorvoertuig behoort ook het proefdraaien en reviseren van de motor, het verrichten van plaat- en spuitwerkzaamheden alsmede het (de)monteren van een H₂- en/of LH₂-installatie en het onderhoud daaraan.

Deze richtlijn is niet van toepassing op het stallen / tijdelijk aanwezig hebben van een of twee motorvoertuigen met een H₂-installatie (niet LH₂ dus) onder de volgende voorwaarden:

• Het ledig gewicht, vermeerderd met het laadvermogen, van de twee motorvoertuigen bedraagt per voertuig minder dan 3 500 kg, én
• er worden geen werkzaamheden verricht aan de voertuigen.

Deze richtlijn gaat niet in op de emissies naar bodem, water en lucht. Eisen over emissies naar bodem, water en lucht staan in de regels op grond van de Omgevingswet. Wel zijn bodem-, water- en luchtaspecten genoemd als deze consequenties hebben voor de veiligheid van werknemers en voor de veiligheid van de omgeving. Een voorbeeld is een plas met gevaarlijke stoffen. Dit houdt niet alleen risico’s in voor de bodem. De gevaarlijke stof kan namelijk ook uitdampen of in brand raken en schadelijke effecten hebben op de veiligheid van werknemers of de omgeving. De maatregel van een lekbak heeft dan meerdere doelen. De richtlijn gaat ook niet in op de aanpak die nodig is om tot beheersing van de gevaren voor de gezondheid op de lange termijn te komen.

In zijn de typerende fysische eigenschappen en gevaren van H₂- en LH₂-installaties van motorvoertuigen opgenomen ter referentie.

Deze PGS-richtlijn geeft een nadere uitwerking van wettelijke voorschriften op grond van de Omgevingswet, de Arbeidsomstandighedenwet en de Wet veiligheidsregio’s.

In staat een toelichting op de relatie met deze wetgeving.

Naast de eisen in deze PGS-richtlijn zijn er ook andere wetten en regels waaraan een activiteit moet voldoen. Een voorbeeld daarvan is de Warenwet met bijbehorende Warenwetbesluiten. bij deze PGS-richtlijn bevat meer informatie over de wet- en regelgeving die van toepassing kan zijn op de activiteit uit deze PGS-richtlijn.

Deze PGS-richtlijn bevat naast de PGS-eisen (in blauwe kaders) ook een aantal maatregelen (in oranje kaders) waaraan een bedrijf op grond van andere wetten en regels al moet voldoen. Dit is om de PGS-richtlijn beter leesbaar en toepasbaar te maken. Dit geeft voor een bepaald onderwerp een vollediger beeld van maatregelen die invulling geven aan de doelen.

Deze maatregelen die al zijn verankerd in direct werkende wetten en regels, hebben een aparte status binnen deze PGS-richtlijn. Een bedrijf moet op grond van deze andere wetten en regels al aan deze maatregelen voldoen.

In staan maatregelen. Deze maatregelen geven een invulling aan de stand van de techniek en de stand van de wetenschap en professionele dienstverlening.

Nieuwe activiteiten moeten direct voldoen. In staat voor bestaande activiteiten binnen welke termijn de activiteiten moeten voldoen aan de nieuwe maatregelen.

Als deze PGS-richtlijn verwijst naar een norm (zoals NEN, EN of ISO) of een ander normdocument of een andere specificatie, gaat het om de publicatie, inclusief wijzigings- of correctiebladen, zoals die op het moment van de publicatie van deze PGS-richtlijn luidde. De normdocumenten staan in van deze PGS-richtlijn.

Normen, zoals NEN, EN of ISO of andere normdocumenten of specificaties, worden periodiek opnieuw beoordeeld en zo nodig herzien. De veranderingen zijn vaak beperkt. Wanneer alle bestaande bedrijven toch direct aan de nieuwste editie moeten voldoen, kan dat grote (financiële) gevolgen hebben.

In staat daarom bij de normen waar deze PGS-richtlijn naar verwijst, ook een jaartal. Het gaat om de versie van de norm met dat jaartal, inclusief wijzigings- of correctiebladen. Dat betekent dat deze editie blijft gelden zolang de PGS-richtlijn op dit punt niet is gewijzigd.

Soms zijn normen rechtstreeks van toepassing. Bijvoorbeeld omdat andere wetten en regels naar een norm verwijzen. Dat geldt bijvoorbeeld voor normen die horen bij bindende Europese regels. Voor deze normen geldt dat de editie die in die wetten en regels staat, bepalend is.

PGS 36 is van toepassing op het bedrijfsmatig stallen, onderhouden en repareren van motorvoertuigen voorzien van een gasvormige-waterstof (H₂)-installatie en/of vloeibare-waterstof (LH₂)-installatie. Bij het beoordelen van de risico's, het beschrijven van de scenario's en het formuleren van doelen en maatregelen is uitgegaan van de volgende 6 typicals:

• Typical 1: Waterstofwerkplaats voor motorvoertuigen met een H₂-installatie;
• Typical 2: Waterstofwerkplaats voor motorvoertuigen met een LH₂-installatie;
• Typical 3: Waterstofwerkplaats light voor motorvoertuigen met een H₂-installatie;
• Typical 4: Stalling voor motorvoertuigen met een H₂-installatie;
• Typical 5: Stalling voor motorvoertuigen met een LH₂-installatie;
• Typical 6: Showroom voor motorvoertuigen met een H₂-installatie.

Deze typicals worden hierna kort toegelicht.

Bij het uitvoeren van de activiteiten die vallen onder het toepassingsbereik van deze PGS-richtlijn wordt ervan uitgegaan dat een basisveiligheidsniveau aanwezig is. Dit is op te delen in vier soorten maatregelen:

• beschermende maatregelen die volgens wet- en regelgeving standaard bij de activiteiten nodig zijn;
• maatregelen die volgens bewezen en geaccepteerde goede praktijken niet weg te denken zijn. Dit zijn maatregelen voor ontwerp, constructie, in bedrijf nemen, gebruik, onderhoud of modificatie, inspectie en uit bedrijf nemen;
• 'good housekeeping', dit is een begrip dat staat voor de algemene zorg bij, netheid en orde van een activiteit of een bedrijfsonderdeel. 'Good housekeeping' is een belangrijke factor bij het voorkomen van gevaarlijke situaties. Er wordt vanuit gegaan dat een bedrijf deze zaken op orde heeft, zoals ook is beschreven in de zorgplichtartikelen van de Omgevingswet en de Arbeidsomstandighedenwet;
• maatregelen voor goed vakmanschap. Dit staat voor vaardigheden van werknemers om kwalitatief goed werk te leveren, en daarbij veilig en gezond te werken.

Het uitgangspunt is dus dat een bedrijf met bovenstaande maatregelen werkt.

Installaties of activiteiten die onder deze PGS-richtlijn vallen, kunnen zo complex zijn, dat hiervoor een veiligheidsbeheerssysteem nodig is. Dat is in ieder geval nodig als een activiteit plaatsvindt bij een Seveso-inrichting. Vaak gelden dan eisen voor de opzet en inhoud van dat systeem volgens NEN-EN-ISO 14001, ISO 45001, NTA 8620 of het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal).

Deze PGS-richtlijn is gebaseerd op een risicobenadering waarbij op een systematische manier doelen en maatregelen zijn geformuleerd. Op basis van kennis en kunde van deskundigen van bedrijfsleven en overheid zijn verschillende scenario's geïdentificeerd. Een scenario is een reeks opeenvolgende gebeurtenissen die leiden tot een ongewenste (gevaarlijke) gebeurtenis.

Het risico is altijd een combinatie van de ernst van de gevolgen (effect) van een (ongewenste) gebeurtenis en de waarschijnlijkheid (kans) dat de gebeurtenis zich voordoet: risico = kans × effect.

Scenario's met de kleinste kans of met het kleinste effect worden beschouwd als scenario's met een laag risico. Deze staan niet in deze PGS-richtlijn. De scenario's met een middelhoog tot hoog risico zijn in deze PGS-richtlijn beschreven.

Op basis van een scenario is een doel beschreven om ervoor te zorgen dat:

• de kans op de ongewenste gebeurtenis zo veel mogelijk wordt beperkt; en
• de nadelige gevolgen van de ongewenste gebeurtenis worden voorkomen of zo veel mogelijk worden beperkt.

Soms kunnen meerdere scenario's met hetzelfde doel worden gedekt. Per doel zijn er een of meer maatregelen uitgewerkt die er samen voor moeten zorgen dat aan het doel wordt voldaan. Een maatregel kan gelden voor meerdere doelen. De risicobenadering geeft de gebruiker van de PGS-richtlijn meer inzicht in het 'waarom' van de opgenomen maatregelen.

Voor de risicobenadering zijn verschillende methodes mogelijk. Vaak is de SWIFT-methode gebruikt. SWIFT staat voor Structured What If Technique. Deze methode is gebruikt in combinatie met scenario-identificatie op basis van verschillende bronoorzaken afkomstig uit de HAZOP-methode. HAZOP staat voor Hazard and Operability.

Meer informatie over de gebruikte methodes staat in de Handreiking generieke risicobenadering. Deze is terug te vinden op de PGS-website: https://publicatiereeksgevaarlijkestoffen.nl/.

Scenario's met een laag risico worden niet in deze PGS-richtlijn behandeld. Dit betekent niet dat een bedrijf daar geen aandacht aan hoeft te besteden. Zo is een bedrijf onder andere op grond van de Arbeidsomstandighedenwet gehouden om een risico-inventarisatie en -evaluatie uit te voeren en hier een passend plan van aanpak voor te maken. Maatregelen voor scenario's met een laag risico kunnen ook door andere wetten, regels, richtlijnen of afspraken worden geborgd.

De scenario's in deze PGS-richtlijn horen bij de risicoanalyse die het PGS-team heeft uitgevoerd. Voor sommige activiteiten geldt ook een wettelijke plicht om een risicoanalyse uit te voeren. Naast de eerder genoemde RIE-plicht vanuit de Arbeidsomstandighedenwet zijn bedrijven bijvoorbeeld op grond van het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016 (Wbda 2016) verplicht om voor installaties die hieronder vallen een risicoanalyse uit te voeren. De risicoanalyse van het PGS-team komt niet in de plaats van deze verplichte risicoanalyse.

Scenario's gaan uit van ongewenste gebeurtenissen. Bij het identificeren van scenario's zijn niet alle ongewenste gebeurtenissen meegenomen. Terrorisme en neerstortende vliegtuigen zijn daar voorbeelden van. Scenario's die voortkomen uit natuurgeweld, zijn indien relevant wel benoemd, maar niet verder uitgewerkt in doelen en maatregelen. De enige uitzondering is blikseminslag. Voor natuurgeweld zoals overstromingen en aardbevingen geldt dat de kans hierop afhangt van de locatie van de activiteit. Bedrijven moeten zelf beoordelen of er een verhoogde kans is op aardbevingen of overstromingen en ook wat de gevolgen van zo'n gebeurtenis kunnen zijn voor de veiligheid. Aan de hand daarvan kan een bedrijf in overleg met het bevoegd gezag vaststellen welke maatregelen nodig zijn om de gevolgen te beperken.

Bedrijven die onder de Seveso-richtlijn vallen en worden beschouwd als hogedrempelinrichting, moeten in het veiligheidsrapport wél ingaan op natuurlijke oorzaken van zware ongevallen, zoals aardbevingen of overstromingen.

Een toelichting op de PGS-risicobenadering en hoe de PGS-teams deze hebben aangepakt, staat in de Handreiking generieke risicobenadering.

De risicobenadering is uitgevoerd in sessies met het PGS 36-team, onder begeleiding van een externe deskundige, en is gebaseerd op representatieve gangbare H₂- en LH₂-installaties bij motorvoertuigen en heeft tot een aantal nader te onderzoeken scenario’s geleid. Deze vormen de basis van de PGS en zijn vastgelegd in . In staan de ongewenste gebeurtenissen gedefinieerd voor deze PGS-richtlijn. Deze ongewenste gebeurtenissen zijn het middelpunt van de vlinderdas in de gebruikte BowTie-methode. Zie ook het risicodiagram.

De risicobenadering is niet uitputtend. Het is altijd mogelijk dat zich scenario's voordoen die niet zijn beschreven.

De risicoanalyse geeft een kwalitatief inzicht in de kans en gevolgen van een scenario. Het PGS-team heeft de risico’s van de scenario’s geëvalueerd, geclassificeerd en gerangschikt. Daarbij is gebruikgemaakt van de kwalitatieve risicomatrix van de generieke risicobenadering. Hiermee is bepaald of het scenario relevant is voor de PGS. Als het scenario relevant is voor de PGS, identificeert het team maatregelen op basis van de huidige stand der techniek (bijvoorbeeld uit bestaande PGS'en, gehanteerde normen en andere referentiedocumenten). Als het om nieuwe activiteiten gaat, zal in overleg met betrokken experts worden bekeken welke maatregelen toegepast worden en/of toepasbaar zijn.

De risicomatrix is vervolgens gebruikt om te beoordelen of de maatregel:

• het risico vermindert;
• de kans op optreden van de ongewenste gebeurtenis verkleint, of
• de omvang of ernst van de gevolgen vermindert.

Voor de geïdentificeerde maatregelen is vervolgens getoetst of ze als maatregel in de PGS moeten worden opgenomen. Dit gebeurt op basis van de gezamenlijke kennis en inzichten van deskundigen in het PGS-team.

In dit deskundig oordeel worden dus meerdere aspecten meegewogen. In elk geval zijn dit wettelijke randvoorwaarden, zoals de best beschikbare techniek, de stand van de wetenschap en de arbeidshygiënische strategie. De positie van het scenario in de matrix is daarbij een hulpmiddel dat inzicht geeft. De risicomatrix kan niet worden gezien als normatief kader.

Deze paragraaf beschrijft de ongewenste gebeurtenissen die tijdens de risicobeoordeling zijn bepaald voor deze PGS-richtlijn. De ongewenste gebeurtenissen geven voor een gedefinieerde situatie (activiteit, type opslagvoorziening of deel van een installatie) de structuur weer van de scenario’s. Het risicodiagram is een visuele weergave van de ongewenste gebeurtenis en de gerelateerde scenario’s, doelen.

Dit hoofdstuk beschrijft de scenario's die realistisch en relevant zijn voor het bedrijfsmatig stallen, onderhouden en repareren van motorvoertuigen voorzien van een gasvormige-waterstof (H₂)-installatie en/of vloeibare-waterstof (LH₂)-installatie.

De scenario's worden beschreven aan de hand van de 6 typicals zoals genoemd in en zijn steeds onderverdeeld in: oorzaakscenario's en gevolgscenario's. Voor elke typical is bepaald welke scenario's relevant zijn. Dit is steeds per typical aangegeven. Scenario's die niet relevant zijn voor een typical, zijn niet genoemd. Elk scenario wordt maar één keer helemaal uitgewerkt, namelijk bij de typical waar het scenario als eerste voorkomt. Indien relevant wordt hierna steeds naar dit scenario terugverwezen.

Elk scenario staat in een groen kader en heeft een nummer. Het is weergegeven als S1, S2 en verder. Bij elk scenario horen doelen. Deze doelen zijn weergegeven als D1, D2 en verder. De beschrijvingen van de doelen staan in . Bij de maatregelen in is steeds aangegeven welke scenario's en doelen daar een rol bij spelen.

Bij het beschrijven en beoordelen van de scenario's is veelal uitgegaan van twee typen lekkages, te weten:

• een kleine lekkage van < 1 g/s;
• een grote lekkage van ≥ 1 g/s.

Deze indeling is gebaseerd op NPR 7910-1. Bij een kleine lekkage is verondersteld dat het scenario zich niet zodanig zal ontwikkelen dat dit zal escaleren met effecten tot buiten de erfgrens van de bedrijfslocatie tot gevolg. Bij grote lekkages is escalatie met effecten tot buiten de erfgrens wel als uitgangspunt genomen.

Deze PGS-richtlijn beschrijft doelen en maatregelen die kunnen worden getroffen om de veiligheid te waarborgen.

Elke maatregel beoogt een risico te verminderen. Dit gaat om hoge en middelhoge risico's voor:

• Omgevingsveiligheid: het voorkomen van ongewone voorvallen en het beperken van de gevolgen daarvan voor de omgeving met het oog op het waarborgen van de veiligheid voor de omgeving;

• Arbeidsveiligheid: het voorkomen van ongevallen met gevaarlijke stoffen, dan wel het beperken van de gevolgen daarvan en het voorkomen van acute blootstelling van werknemers aan gevaarlijke stoffen;

• Brand- en rampenbestrijding: het beperken van de gevolgen van een brand, incident met gevaarlijke stoffen of ramp en het borgen van een doelmatige rampenbestrijding en het borgen van de veiligheid van de incidentbestrijders.

Er wordt zo zorgvuldig mogelijk gezorgd in een PGS dat bij navolging van de maatregelen niet in strijd wordt gehandeld met wet- en regelgeving. Het is echter niet zo dat een PGS uitputtend is in het opnemen van wettelijke verplichtingen. Het is altijd van belang de van toepassing zijnde wetgeving voor de desbetreffende activiteit te controleren.

De meeste maatregelen hebben grondslagen in meerdere wetten. Bij elke maatregel is deze grondslag vermeld. Daarmee wordt duidelijk dat:

• maatregelen die zijn gesteld voor de omgevingsveiligheid, moeten worden nageleefd op grond van de Omgevingswet. In zijn deze maatregelen aangeduid met omgevingsveiligheid en met brandpreventie (Brandpreventie en -bestrijding Omgevingsveiligheid);
• maatregelen die zijn gesteld in het belang van de arbeidsveiligheid, moeten worden nageleefd op grond van de Arbeidsomstandighedenwet en de Warenwet. In zijn deze maatregelen aangeduid met arbeidsveiligheid;
• maatregelen die zijn gesteld in het belang van brand- en rampenbestrijding, moeten worden nageleefd op grond van de Wet veiligheidsregio's. In zijn deze maatregelen aangeduid met rampenbestrijding (Brand- en rampenbestrijding).

In de Arbeidsomstandighedenwet staan verplichtingen met het oog op de veiligheid en gezondheid van werknemers. Voor bedrijven waar wordt gewerkt met gevaarlijke stoffen, zijn het voorkomen van ongevallen met die stoffen en het beperken van de gevolgen daarvan voor werknemers belangrijke doelen. Een ander belangrijk doel is het voorkomen van acute blootstelling aan gevaarlijke stoffen bij werknemers.

In het Arbeidsomstandighedenbesluit, een verdere uitwerking van de doelvoorschriften in de Arbeidsomstandighedenwet, staan nadere regels waaraan zowel werkgever als werknemer zich moet houden om arbeidsrisico's tegen te gaan. De Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit geven in sommige artikelen de minister van SZW de bevoegdheid om nadere regels te stellen. Deze zijn uitgewerkt in de Arbeidsomstandighedenregeling. Deze regeling geeft dus nadere uitleg voor bepaalde onderwerpen uit de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit, maar behoort ook tot de reguliere wetgeving. Een bedrijf kan dus te maken hebben met de Arbeidsomstandighedenwet, het Arbeidsomstandighedenbesluit en de Arbeidsomstandighedenregeling.

De overheid geeft via de Arbeidsomstandighedenwet een wettelijk kader met zo min mogelijk regels en administratieve lasten. Werkgevers en werknemers kunnen samen afspraken maken over hoe zij kunnen voldoen aan de voorschriften die de overheid stelt. Deze afspraken kunnen worden vastgelegd in een arbocatalogus. Een arbocatalogus is van kracht voor een bedrijfstak. Deze catalogus beschrijft technieken en manieren, goede praktijken, normen en praktische handleidingen voor veilig en gezond werken.

Daarnaast spelen de PGS-richtlijnen een belangrijke rol bij het bepalen of werkgevers aan hun wettelijke verplichtingen voldoen. De Nederlandse Arbeidsinspectie betrekt de PGS-richtlijnen bij het toezicht op de naleving van de wettelijke voorschriften en de handhaving daarvan.

De maatregelen met het oog op arbeidsveiligheid zijn te herkennen aan arbeidsveiligheid.

Een vanuit arbeidsomstandigheden gezien gelijkwaardige maatregel kan eveneens worden toegepast indien deze voldoet aan de criteria uit . Eventueel kan de Nederlandse Arbeidsinspcetie maatregelen uit een PGS-richtlijn via een eis tot naleving verplicht stellen. Deze bevoegdheid staat in artikel 27 van de Arbeidsomstandighedenwet.

De veiligheidsregio's hebben de taak om gemeenten te adviseren over branden, rampen en crises. Dit staat in artikel 10 van de Wet veiligheidsregio's (Wvr).

De brandweer is een onderdeel van de veiligheidsregio. De taken van de brandweer staan in artikel 25 van de Wvr. Dit zijn:

• het voorkomen, beperken en bestrijden van brand;
• het beperken van brandgevaar;
• het voorkomen, beperken en bestrijden van ongevallen anders dan bij brand.

Daarnaast dragen de veiligheidsregio's zorg voor:

• de voorbereiding op de bestrijding van branden, rampen en crises;
• het organiseren van de rampenbestrijding;
• het adviseren van andere overheden en organisaties op het gebied van brandpreventie, brandbestrijding en het voorkomen, beperken en bestrijden van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Hiertoe hoort ook het adviseren van het bevoegd gezag Omgevingswet over voorschriften voor brand- en rampenbestrijding in omgevingsvergunningen.

Tot slot hebben de veiligheidsregio's een wettelijke taak tot het uitvoeren van inspecties bij Seveso-inrichtingen (artikel 13.17 van het Omgevingsbesluit en artikel 61 van de Wvr) en het opleggen van een bedrijfsbrandweeraanwijzing (artikel 31 van de Wvr).

Bij het uitvoeren van deze taken gebruiken de veiligheidsregio's PGS-richtlijnen. Brand- en rampenbestrijding omvat brandveiligheid, maar ook het ongecontroleerd vrijkomen van gevaarlijke stoffen die een bedreiging vormen voor de omgeving.

Algemene (brand)veiligheidseisen voor bouwwerken zijn geen onderdeel van PGS-richtlijnen maar volgen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). De maatregelen die zijn gericht op brandpreventie en brandbestrijding op grond van de Omgevingswet, zijn aangeduid met brandpreventie.

De maatregelen die zijn gesteld in het belang van de brand- en rampenbestrijding op grond van de Wvr, zijn aangeduid met rampenbestrijding.

In dit hoofdstuk zijn de doelen beschreven die relevant zijn voor het veilig bedrijfsmatig stallen, onderhouden en repareren van motorvoertuigen voorzien van een gasvormige-waterstof (H₂)-installatie en/of een vloeibare-waterstof (LH₂)-installatie. Met deze doelen is beoogd het risico zo veel mogelijk te beperken.

Bij elk doel staat met welke maatregelen aan het doel kan worden voldaan. Hierbij is het onderwerp van de maatregel vermeld. De volledige maatregel is beschreven in .

Elk doel is herkenbaar aan een paars kader en heeft een uniek nummer. Bij de maatregelen in is steeds vermeld aan welke doelen de maatregel invulling geeft.

Dit hoofdstuk bevat de verschillende preventieve en repressieve maatregelen die invulling geven aan de doelen zoals opgenomen in . Dit kunnen bouwkundige, (installatie)technische en organisatorische maatregelen zijn. Als deze maatregelen zijn getroffen, wordt in elk geval aan de gestelde doelen voldaan.

Elke maatregel heeft een nummer en een onderwerp. Het nummer en onderwerp komen overeen met de aanduiding van de maatregel bij de doelen in .

Bij elke maatregel is met de markeringen omgevingsveiligheid, brandpreventie, arbeidsveiligheid of rampenbestrijding aangegeven wat de wettelijke basis is.

omgevingsveiligheid: maatregel gericht op omgevingsveiligheid met een grondslag in de Omgevingswet.

brandpreventie: maatregel gericht op brandpreventie en -bestrijding met een grondslag in de Omgevingswet (adviesrol Veiligheidsregio/brandweer).

arbeidsveiligheid: maatregel gericht op arbeidsveiligheid met een grondslag in de Arbeidsomstandighedenwet.

rampenbestrijding: maatregel gericht op brand- of rampenbestrijding met een grondslag in de Wet veiligheidsregio's.

De maatregelen staan in een blauw kader, tenzij een maatregel vergelijkbaar is met direct geldende eisen uit andere wetgeving, deze zijn herkenbaar aan een oranje kader. Deze maatregelen hebben de letters 'MW' voor het nummer. Onder deze maatregelen staat een referentie naar de wettelijke bepaling bij de desbetreffende maatregel.

In de PGS-richtlijnen kunnen minimumafstanden opgenomen zijn bedoeld om escalatie van een voorzienbaar incident in of nabij een PGS-voorziening naar een ander installatieonderdeel, bouwwerken, opslagen en mensen niet zijnde werkenden (domino-effect) te voorkomen of te beperken. Deze minimumafstanden zijn niet hetzelfde als de afstanden die betrekking hebben op de gezondheid en veiligheid van werkenden in het kader van brand- en explosieveiligheid als bepaald in onder meer paragraaf 2a van het Arbeidsomstandighedenbesluit (ATEX). Die afstanden zijn onderdeel van het explosieveiligheidsdocument en zijn bijvoorbeeld afhankelijk van de zonering en mogelijke andere aanwezige stoffen. De arbeidsomstandighedenwetgeving gaat bij de berekening van de afstanden uit van een worstcasescenario en -situatie waardoor de interne veiligheidsafstanden groter kunnen zijn dan diegene in de PGS-richtlijn.

Een gelijkwaardige maatregel is een alternatief voor een in een PGS-richtlijn beschreven maatregel. Als een bedrijf een alternatief wil toepassen voor een in genoemde maatregel, dan is het van belang vooraf de volgende aspecten na te gaan:

• Mag een alternatieve maatregel worden toegepast?
• Voldoet het alternatief aan de criteria waaraan het wordt getoetst?
• Welke formele stappen zijn nodig om een alternatief toe te kunnen passen?

Ook is het van belang alle gegevens goed te documenteren, omdat het bevoegd gezag of de toezichthouder moet kunnen beoordelen of de alternatieve maatregel gelijkwaardig is. Deze aspecten zijn hieronder nader toegelicht.

Dat hangt af van de wettelijke grondslag van de maatregel. Dit is per maatregel aangeduid met:

• omgevingsveiligheid (Omgevingsveiligheid);
• brandpreventie (Brandpreventie omgevingsveiligheid);
• arbeidsveiligheid (Arbeidsveiligheid);
• rampenbestrijding (Brand- en rampenbestrijding).

Deze maatregel heeft betrekking op de veiligheid van werknemers. Een andere dan de beschreven maatregel is mogelijk zolang de wetgeving dit toelaat. De mogelijkheid tot het treffen van (alternatieve) gelijkwaardige maatregelen geldt alleen voor de maatregelen die een nadere uitwerking zijn van de doelvoorschriften in de arbeidsomstandighedenwetgeving. Die mogelijkheid is er in elk geval niet voor middelvoorschriften uit de arbeidsomstandighedenwetgeving en verplichtingen uit verordeningen, warenwetbesluiten en productrichtlijnen, zoals:

• het verbod op het werken met bepaalde stoffen;
• maatregelen in paragraaf 2a, 'Explosieve atmosferen', van het Arbeidsomstandighedenbesluit;
• maatregelen/verplichtingen uit de Verordening persoonlijke beschermingsmiddelen, de Warenwetbesluiten drukapparatuur 2016, explosieveilig materieel 2016, Warenwetbesluit machines, enz.

In de PGS-reeks worden de arbeidsveiligheid-maatregelen waarvan niet mag worden afgeweken, geplaatst in een oranje blok (directwerkende wetgevingsmaatregel).

Gelijkwaardigheid wil zeggen dat de alternatieve maatregel de veiligheid van de werknemers op minimaal hetzelfde niveau beschermt. Zie hiervoor ook onderstaand kader met criteria voor de toetsing van de gelijkwaardigheid. De verantwoordelijkheid voor het onderbouwd aantonen van de gelijkwaardigheid van alternatieve maatregelen ligt bij het bedrijf. Dat vereist een zorgvuldige documentatie. Voorafgaande toestemming is niet nodig. Pas bij toezicht of ongevalsonderzoek wordt er door de Nederlandse Arbeidsinspectie getoetst.

Bij de toetsing van gelijkwaardigheid hanteert de Nederlandse Arbeidsinspectie een aantal criteria:

• Vanuit arbeidsomstandigheden gezien is een alternatieve maatregel gelijkwaardig aan de PGS-maatregel als deze voldoet aan:

1. de stand van de wetenschap en professionele dienstverlening, ook wel de stand der techniek genoemd;
2. een onveranderde trede in de arbeidshygiënische strategie;
3. het uitgangspunt dat organisatorische maatregelen geen alternatief zijn voor technische maatregelen.

• Een alternatieve maatregel is gelijkwaardig als de veiligheid van de werknemers minimaal op hetzelfde niveau beschermd zijn. Het is aan de werkgever om te bepalen welke maatregelen hij moet treffen om de werknemers te beschermen.
• Gelijkwaardige maatregelen zijn een nadere uitwerking van de doelvoorschriften in de wetgeving. Voor middelvoorschriften en productrichtlijnen is het gelijkwaardigheidsprincipe niet van kracht. De beoordeling van gelijkwaardigheid van maatregelen ten behoeve van de veiligheid van werknemers is een taak en verantwoordelijkheid die alleen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie ligt.
• De Nederlandse Arbeidsinspectie beoordeelt de gelijkwaardigheid van maatregelen ten behoeve van de veiligheid van werknemers bij inspecties en ongevalsonderzoek in het kader van de naleving van de Arbeidsomstandighedenwet.

Een maatregel met grondslag omgevingsveiligheid of brandpreventie omgevingsveiligheid is beschreven vanuit de doelen van de Omgevingswet. Een andere dan de beschreven maatregel is altijd mogelijk, mits deze alternatieve maatregel gelijkwaardig is. Bij de beoordeling geldt als criterium of er met het alternatief hetzelfde resultaat wordt bereikt. Dat resultaat is gekoppeld aan het doel uit deze PGS-richtlijn waarvoor de maatregel is beschreven. Het bedrijf moet de gelijkwaardigheid goed onderbouwd kunnen aantonen. Het bevoegd gezag heeft bij de toetsing een zekere beoordelingsvrijheid.

Wel moet het bedrijf de juiste procedure volgen. Dat betekent dat bij een vergunningplichtige activiteit de gelijkwaardigheid bij het bevoegd gezag vooraf moet worden aangetoond. Het resultaat van de beoordeling wordt vastgelegd in een beschikking. Bij een niet-vergunningplichtige activiteit moet het gebruiken van een gelijkwaardig alternatief vier weken vooraf worden gemeld bij het bevoegd gezag. Er volgt geen beoordeling vooraf, die komt pas bij het toezicht aan de orde. Het bedrijf moet op elk moment de gelijkwaardigheid goed onderbouwd kunnen aantonen met documentatie.

Als de wettelijke grondslag voor een maatregel zowel arbeidsveiligheid als omgevingsveiligheid / brandpreventie is, dan gelden alle genoemde criteria en formele eisen. Elk bevoegd gezag beoordeelt alleen op grond van de doelen die voor zijn wetgevingsgebied gelden.

Het goed onderbouwen en documenteren van de gelijkwaardigheid van een alternatieve maatregel is van belang. De wijze waarop een bedrijf dat kan doen, is afhankelijk van de specifieke omstandigheden en de aard van de maatregel. Aandachtspunten zijn in elk geval de volgende vragen:

• Voor welke maatregel uit deze PGS-richtlijn is de voorgestelde maatregel een alternatief?
• Op welke scenario’s en doelen heeft de alternatieve maatregel betrekking?
• Kan worden aangetoond dat de alternatieve maatregel in dezelfde mate de doelen uit deze PGS-richtlijn bereikt en het optreden van scenario’s voorkomt of beperkt?
• Wat is de mogelijke samenhang en het effect daarvan tussen de alternatieve maatregel en andere maatregelen uit deze PGS-richtlijn?
• Is er een zorgvuldige onderbouwing dat aan de criteria voor de arbeidsveiligheid (zie kader) is voldaan?
• Zijn alle onderzoeksrapporten, bevindingen, installatiegegevens, enz. die betrekking hebben op de gelijkwaardige alternatieve maatregel, goed gedocumenteerd?

Waterstof is 14 keer lichter dan lucht en is het kleinste molecuul, daardoor kan het ook makkelijk voor lekkages zorgen. Waterstof verspreidt zich ook nog eens gemakkelijk (3,8 keer sneller dan aardgas), waardoor het zich snel verdunt. Ook heeft het een snelle stijgsnelheid (20 m/s, 6 keer sneller dan aardgas). Wanneer waterstofgas geen belemmeringen tegenkomt, zoals bijvoorbeeld een dak, zal het gas niet blijven hangen en zich ophopen rond een lek. Dit is wel afhankelijk van hoe het gas opgeslagen is, als gas of als vloeistof. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat bij een lekkage of leidingbreuk van ongeveer 2,5 cm vloeibare waterstof een plas vormt en dat het gas zich dan over de grond kan verspreiden en dus niet meteen vervliegt (1.). Maar ook lekkages van leidingen in gasvorm zijn een gevaar; er zijn incidenten bekend waar gaslekkages van enkele mm tot een flinke brand hebben geleid.

In gesloten ruimten verspreidt waterstof snel, het gas zal stijgen en zich boven in de ruimte ophopen. Aangezien waterstof een klein molecuul is, kan het zich ook makkelijker verplaatsen naar andere ruimten (2.). Ook kan waterstof door gipswanden heen gaan (3.).

Gasdetectie kan helpen om mensen en omgeving te alarmeren. Het dragen van een persoonlijke gasdetector wordt niet gezien als PBM, maar als arbeidsmiddel.

Waterstofgas is zeer licht ontvlambaar en is explosief vanaf 4 vol% (LEL) tot 75 vol% (UEL) in de lucht. Voor de ontsteking is maar weinig energie nodig (0,02 mJ). Bij concentraties lager dan 10 vol% is echter de benodigde energie voor ontsteking ongeveer gelijk aan de minimaal benodigde ontstekingsenergie voor aardgas en benzine bij hun stoichiometrische punt. Bij 29 vol% waterstof (in lucht) is de ideale samenstelling bereikt (stoichiometrisch mengsel), waarbij de laagste hoeveelheid energie nodig is om te ontsteken.

Dit hoofdstuk bevat een overzicht van de gangbare sensoren voor het detecteren van waterstofgas. Omdat de ontwikkeling op het gebied van gasdetectie voor waterstof snel gaat, kan het zijn dat er nieuwere technieken op de markt zijn die hier nog niet genoemd zijn. De sensoren hebben elk hun specifieke eigenschappen. Gelet op de uitgangspunten en maatregelen in deze PGS is het van groot belang om de juiste sensor toe te passen. De specifieke eigenschappen van de verschillende gangbare sensoren zijn in dit hoofdstuk beschreven:

• thermisch geleidende sensor;
• katalytische sensor;
• elektrochemische sensor;
• optische sensor;
• palladiumfilmsensor;
• Molecular Property Spectrometer (MPS);
• ultrasoonsensor;
• vlamdetectie.

Thermisch geleidende sensor

Thermisch geleidende sensoren zijn alleen toepasbaar voor gassen waarvan de thermische geleiding sterk afwijkt van lucht. Lichter ontvlambare gassen (met een relatief lage moleculaire massa) kunnen redelijk goed worden gedetecteerd. Waterstof kan over een groot bereik worden gemeten, sommige fabrikanten claimen een bereik van 0-100 vol%. Recentelijk zijn er ook sensoren op de markt bestemd voor het meten van lage concentraties waterstof. Thermisch geleidende sensoren zijn stabiel, (meestal) niet stofspecifiek, kunnen functioneren onder zuurstofloze omstandigheden, hebben een groot meetbereik (tot 100 vol% waterstof) en zijn weinig vatbaar voor sensorvergiftiging. De sensor wordt wel beïnvloed door omgevingsparameters zoals temperatuur, druk en luchtvochtigheid. Hiervoor kan dan weer gecorrigeerd worden.

Katalytische sensor

Katalytische sensoren zijn geschikt voor het detecteren van brandbare gassen (maar niet stofspecifiek). De sensor bestaat uit twee dunne platina draden die in een keramische pellistor (bolletje) met elkaar in een (elektrische) brug van Wheatstone verbonden zijn. Één pellistor is gecoat met een katalysator die de oxidatie mogelijk maakt van een brandbaar gas, de andere pellistor is dicht. De pellistors zijn verwarmd tot 500 °C-550 °C. Wanneer een brandbaar gasmengsel in contact komt met de verwarmde pellistor, verbrandt het gas en komt warmte vrij. Hierdoor stijgt de temperatuur van de pellistor, met als gevolg dat de weerstand van de draadspoel verandert. Deze waarde wordt uitgedrukt in een LEL-waarde van het gekalibreerde gas. De meetgevoeligheid van de sensor vertoont een sterk verval in de tijd. Bij hogere concentraties van een brandbaar gas in de lucht kan de sensor onjuiste waarden vaststellen. Ook moet er altijd minimaal 10 vol% zuurstof aanwezig zijn voor een goede werking van de sensor. Een ander nadeel is dat een katalytische sensor minder gevoelig is voor het meten van een concentratie waterstof.

Elektrochemische sensor

Elektrochemische sensoren zijn sensoren die stofspecifiek meten. Het is mogelijk waterstof te meten met een elektrochemische sensor. Tijdens de meting vindt er een chemische (redox)reactie plaats tussen een kathode en een anode. Waterstof wordt geoxideerd op het oppervlak van de elektrode waar een dun laagje katalysator op is aangebracht (zoals palladium). Door dit oxidatieproces ontstaat er een elektrisch signaal dat gecorreleerd kan worden aan een concentratie waterstof. Om dit chemisch proces goed te laten lopen is er zuurstof nodig (kleine hoeveelheden).

Deze sensoren zijn commercieel goed verkrijgbaar bij verschillende fabrikanten. De sensoren zijn klein, hebben een goede gevoeligheid (van ppm tot vol%) en een groot lineair bereik. De sensoren zijn stabiel en hebben een gemiddelde levensduur van 1,5-2 jaar. De sensor heeft wel een beperking in temperatuur en kan kruisgevoelig zijn voor andere gassen (bijvoorbeeld CO).

Optische sensor

Waterstof kan niet direct met een optische sensor gemeten worden omdat waterstof geen licht absorbeert uit het ultraviolette, zichtbare en infrarode spectrum. Er zijn wel systemen op de markt die gebruikmaken van mediators die waterstof opnemen en van kleur veranderen, wat optisch waargenomen kan worden. Hierbij is de sensorpunt gecoat met waterstofgevoelige chemicaliën zoals wolfraam of molybdenumoxide. Deze sensoren hebben een goede gevoeligheid voor waterstof en een simpel mechanisme, zijn stabiel en (sommige) reversibel (in combinatie met zuurstof). De reactietijd van deze sensoren echter is relatief hoog en de nauwkeurigheid is relatief laag. Een voorbeeld hiervan zijn meetbuisjes (om zelf af te lezen) of het toepassen van deze techniek in cartridges waarbij een lens de kleurverandering afleest. Tevens is het mogelijk om dit actieve materiaal in verf te verwerken die dan van kleur verandert wanneer deze in contact komt met waterstof.

Palladiumfilmsensor

Palladiumfilmsensor maakt gebruik van de verandering van elektrische lading wanneer waterstof geabsorbeerd wordt door palladium. Deze techniek is nog niet grootschalig commercieel toegepast omdat palladium erg snel vergiftigd wordt door zwavelhoudende componenten. Vooral de langeduurstabiliteit is nog niet bewezen van deze techniek. Een ander groot nadeel is de lange reactietijd (30 s).

Molecular Property Spectrometer (MPS)

Deze sensor meet meerdere thermodynamische en elektrostatische molecuuleigenschappen van het te analyseren gas of de te analyseren damp. Dit gebeurt binnen enkele seconden, waarna de software identificeert welke stoffen aanwezig zijn in het gas. Deze sensor kan meerdere (15 soorten) ontvlambare stoffen tegelijkertijd accuraat detecteren. Doordat de sensoren individuele moleculen detecteert, kan deze de waarde aangeven van die specifieke stof waardoor de onderste explosiegrens (LEL) ook echt die van de stof is. De sensor heeft weinig last van verval, vergiftigingen of afwijkingen. Daarnaast is het een zelfmonitorende sensor, wat betekent dat de detector constant zijn eigen werking controleert en automatisch een melding geeft bij problemen. De sensor heeft daarom ook geen kalibratie in het veld nodig gedurende de levensduur. Deze techniek is nog vrij nieuw (5-10 jaar in ontwikkeling), waardoor misschien nog niet alle kinderziektes ontdekt zijn en deze wellicht een hogere aanschafprijs heeft dan de andere typen sensoren.

Ultrasoonsensor

Een ultrasoonsensor werkt op een totaal ander principe dan bovenstaande sensoren. In plaats van verbranding of reactie 'luistert' deze sensor naar hogedruklekkages. Hiermee kunnen heel kleine lekkages al gedetecteerd worden. Deze sensoren dienen als gebiedsbewakingssysteem en werken in een vroeg stadium van een lekkage. Met deze sensor moet goed gekeken worden of er niet vaak valspositieve alarmeringen komen voor handelingen waarop de sensor reageert.

Vlamdetectie

Bij vlamdetectie wordt er pas actie ondernomen als er een vlam gedetecteerd wordt. Dit kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door toepassing van een multikanaal-infrarooddetector. Deze detector kan over een grote afstand (tientallen meters) binnen enkele seconden waarnemen dat er een gas ontstoken wordt. Vlamdetectie alarmeert echter niet bij lekkages wanneer deze (nog) niet zijn ontstoken.

Overige technieken

Overige technieken om waterstof te detecteren, maar geen gangbare technieken voor gebiedsbewaking of als draagbaar meetmiddel, zijn:

• katalytisch bed;
• GC-MS;
• dauwpuntsensor.

Dauwpuntsensor

Wanneer waterstof sterk gekoeld is, verandert de toestand van het gas naar een vloeistof. Wanneer er een lek is bij dit soort installaties, kan de waterstof reageren met zuurstof (uit de lucht) en wordt water gevormd. Dit zal meteen condenseren en daardoor meetbaar zijn met een dauwpuntsensor. Met behulp van een dauwpuntmeter met een laag meetbereik van -60 °C of een meetbereik van -100 °C kan de geringste aanwezigheid van water (en dus een lek) gedetecteerd worden. Dauwpuntmeters maken gebruik van Hyper Thin film Al₂O₃-sensoren. Het principe van deze HTF-aluminiumoxidesensoren is dat de hygroscopische aluminiumoxideporiën water op een reversibele manier kunnen adsorberen. De elektrische capaciteit gemeten tussen het aluminiumoxide en een gouden poreuze toplaag verandert lineair met de waterdampspanning van de lucht en kan op deze manier makkelijk lage dauwpunten tot -100 °C meten. Aangezien deze sensor ook zal reageren op waterdamp in de lucht, kan deze sensor alleen op specifieke installaties toegepast worden.

Ongeschikte sensoren

Niet te gebruiken sensoren zijn:

• Photoionization Detector (PID);
• infraroodsensor (ir-sensor).

Photoionization Detector (PID-sensor)

Photo-ionisatiesensoren maken gebruik van een uv-lamp waarbij het te meten gas aan hoogenergetische fotonen worden blootgesteld. De moleculen in het gas verliezen door deze aanstraling tijdelijk een elektron, waardoor positief geladen ionen worden gevormd. De ionisatie-energie wordt uitgedrukt in elektronvolt (eV) en geeft aan hoeveel energie er nodig is om een molecuul in geïoniseerde (geladen) toestand te brengen. Deze ionisatie-energieën zijn stofspecifiek, net zoals bijvoorbeeld het kookpunt of de dampdruk. Om een gas te ioniseren moet de ionisatie-energie van het te meten gas kleiner zijn dan de fotonenenergie van de in de PID-sensor gebruikte lamp. Gassen met een ionisatiepotentieel hoger dan 11,7 eV, zoals zuurstof (12,1 eV), methaan (12,51 eV) en waterstof (13,60 eV), kunnen met een PID-sensor niet worden gemeten. Een PID-sensor is niet geschikt voor het detecteren van waterstof, ongeacht de gebruikte uv-lamp.

Infraroodsensor (ir-sensor)

De infraroodsensor kan gebruikt worden om het % LEL van koolwaterstoffen te meten. Bevat het gasmengsel een aandeel van koolwaterstoffen, dan wordt een deel van de straling geabsorbeerd. Met een fotogevoelig element wordt een elektrisch signaal verkregen proportioneel aan de lichtintensiteit. Sommige covalente bindingen, waaronder de verbinding tussen het koolstofatoom en een waterstofatoom, absorberen infraroodlicht. De covalente waterstof-waterstofbinding absorbeert echter geen infraroodlicht. Hierdoor is de infraroodsensor niet geschikt voor het meten van waterstof.

Conclusie

De beste sensor voor alle situaties bestaat niet, dit hangt volledig af van de situatie en het doel van de toepassing (lek-, gebieds- of persoonsbewaking). Elektrochemische sensoren zijn erg geschikt voor het meten van concentraties in het ppm-bereik, terwijl de Molecular Property Spectrometer-sensor geschikt is voor concentraties in het vol%-bereik.

Voor het tijdig detecteren van waterstof behoren voldoende sensoren in de ruimte te zijn aangebracht. Door de eigenschappen van waterstof en omgevingsfactoren is het niet mogelijk om in algemene zin aan te geven wat de minimale hoeveelheid sensoren per oppervlakte moet zijn voor tijdige detectie. Hiervoor zijn gespecialiseerde bedrijven die hierover kunnen adviseren. Wat erg belangrijk is, is dat gasdetectie ingezet moet worden om in te laten grijpen in een zo vroeg mogelijk stadium van een lekkage. Wanneer er bijvoorbeeld een lek is van enkele liters per uur, heeft het schakelen van een klep om dit lek te stoppen niet veel zin om de waterstofwolk die ontstaan is te voorkomen, wel om de wolk niet verder in grootte toe te laten nemen. Naast het plaatsen van gasdetectoren is het dus ook erg belangrijk dat er geen ontstekingsbronnen aanwezig zijn.

Ongeacht het oppervlak van de ruimte behoren er ten minste twee sensoren hoog in de ruimte te worden toegepast. Dit onder meer vanuit het oogpunt van redundantie. Er behoort rekening te worden gehouden met de vorm van het dak en de aanwezigheid van rookschotten, dichte spanten en lichtstraten. Een dergelijke vorm van compartimentering aan plafondzijde kan leiden tot een hogere benodigde sensordichtheid.

Sensoren en overige meet- en regelapparatuur voor de detectie behoren te voldoen aan NEN-EN 50402. Deze norm is bedoeld voor de fabrikant van de apparatuur. Stroom- en signaleringskabels tussen de verschillende onderdelen van de beveiligingsketen behoren te voldoen aan NEN 8012, voor zover deze onderdelen (sensoren en de centrale) in gescheiden ruimten zijn opgesteld. Uitgangspunt is het functioneel behoud van de veiligheidsketen in het geval van een brand in de inrichting. Het onderhoud en de kalibratie van de sensoren en draagbare meetapparatuur behoren plaats te vinden volgens NEN-EN-IEC 60079-29-2. Een vast bevestigd gasdetectiesysteem behoort te bestaan uit detectoren aangesloten op een centrale en moet voldoen aan de minimumeisen van NEN-EN-IEC 60079 29-2.

Toelichting: NEN-EN-IEC 60079-29-2 is van toepassing op zowel vaste installaties als mobiele meetapparatuur.

1. The safety of the future hydrogen economy. Willoughby, D., Royle, M., 2011, Process Safety and Environmental Protection 89, pp. 452-262.

2. Nederland, Netbeheer. Gedrag van waterstof bij lekkages in gasdistributienet. 2020.

3. Measurements of effective diffusion coefficient of helium and hydrogen through gypsum. Yang, J.C., Pitts, W.M, Fernandez, M. and Prasad, K. 2013.

Dit achtergronddocument beschrijft een nadere toelichting op (Voorkomen escalatie bij fakkelbrand). Het doel van deze maatregel is dat de omgeving rondom een motorvoertuig met een H₂- of LH₂-installatie wordt beschermd bij het afblazen van de tanks als gevolg van in werking getreden veiligheidsvoorzieningen (smeltveiligheden of overdrukbeveiliging). Dit kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van aanstraling van een H₂-tank bij een omgevingsbrand of het afblazen van waterstof na het langdurig stilstaan van een motorvoertuig met een LH₂-installatie. Bij het afblazen van waterstof gevolgd door ontsteking ontstaat een fakkelbrand waardoor brandoverslag kan plaatsvinden. Gebouwen binnen de erfgrens behoren buiten een stralingscontour van 10 kW/m² te zijn gesitueerd om brandoverslag te voorkomen. Ditzelfde geldt voor de erfgrens zelf (zodat ook objecten daarbuiten voldoende zijn beschermd), tenzij zich aan de andere zijde een openbaar water of een terrein met een agrarische of vergelijkbare bestemming bevindt. In dat geval mag de erfgrens binnen de stralingscontour van 10 kW/m² liggen.

In PGS 6 wordt uitgegaan van 10 kW/m². Voor gebouwen wordt 10 kW/m² op de gevel genomen om als grens te dienen voor het bepalen van schade. Hiervan kan worden afgeweken indien de bestaande bouwwijze van de aanwezige bebouwing een hogere hittestralingsbelasting aankan.

In het Bouwbesluit 2012 wordt in het kader van brandoverslag uitgegaan van 15 kW/m². Hier wordt echter ook uitgegaan van een normale brandkromme in plaats van een koolwaterstofbrandkromme, waarbij de hittebelasting sneller toeneemt ten opzichte van een normale brandkromme. Door Brandweer Nederland wordt om die reden dan ook een stralingscontour van 10 kW/m² geadviseerd. Dit standpunt is overgenomen in de werkgroep PGS 36.