Overige gevaarlijke vloeistoffen: Opslag in ondergrondse en bovengrondse tankinstallaties

312024Overige gevaarlijke vloeistoffen: Opslag in ondergrondse en bovengrondse tankinstallatiesRichtlijn voor de veilige opslag van overige gevaarlijke vloeistoffen in ondergrondse en bovengrondse tankinstallaties FiltercategorieGenerieke maatregelDeze maatregel is altijd van toepassing, voor alle installatiedelen en vloeistoffenAlle tank typicalsAlle vloeistoffenBovengrondse tankOndergrondse tankIngeterpte tankWisselvatLaden en lossenLeidingenVerwarmde vloeistoffen(Acuut) Toxische vloeistoffenADR-Klasse 3ADR-Klasse 3 VGIADR-Klasse 3 VGIIADR-klasse 3 VGIIIADR-Klasse 4.1ADR-Klasse 5.1/5.2ADR-Klasse 6.1ADR-klasse 6.1 VGIADR-Klasse 8H300H310 H330H331H340H350CMRVersie

Deze PGS 31:2024 versie 1.1 (april 2026) is inhoudelijk gelijk aan de door het Bestuurlijk Omgevingsberaad vastgestelde PGS 31:2024 versie 1.0 (januari 2024). Het interactieve risicodiagram is toegevoegd. Daarvoor zijn een aantal koppelingen in de scenario’s, doelen en maatregelen hersteld.

Een PGS-richtlijn

Een PGS-richtlijn is een document over de veilige opslag en de bijbehorende activiteiten met gevaarlijke stoffen. In de PGS-richtlijn staan de belangrijkste risico's van die activiteiten voor de veiligheid van werknemers, de veiligheid van de omgeving en de brandveiligheid. Ook staan in een PGS-richtlijn de mogelijke gevolgen van die risico's voor het bestrijden van een ramp. Om de risico's te beheersen en de negatieve effecten voor mens en milieu te beperken zijn doelen geformuleerd. Aan deze doelen zijn maatregelen gekoppeld. Met deze maatregelen kan aan de doelen worden voldaan. Naast de in deze PGS-richtlijn genoemde maatregelen is het mogelijk om gelijkwaardige maatregelen te treffen voor zover de wetgeving dit toelaat.

Meer informatie over de PGS-organisatie is te vinden op: publicatiereeksgevaarlijkestoffen.nl. Daar staan ook de actuele publicaties.

PGS Nieuwe Stijl – risicobenadering als basis

In 2015 is gestart met een nieuwe opzet van de PGS-richtlijnen: de PGS Nieuwe Stijl. Een PGS Nieuwe Stijl betekent dat maatregelen tot stand zijn gekomen met een risicobenadering. Dit houdt in dat is geanalyseerd welke risico's er zijn bij activiteiten met de gevaarlijke stof. De situaties waarbij het mis kan gaan en die leiden tot ongewenste, gevaarlijke gevolgen, zijn beschreven in scenario´s. Voor deze scenario's zijn doelen geformuleerd gericht op het beheersen van de risico's. Met maatregelen kan een bedrijf aan een doel voldoen.

De PGS Nieuwe Stijl kent de volgende hoofdelementen:

de wettelijke kaders;
de risicobenadering met de scenario's;
de doelen;
maatregelen om aan de doelen te voldoen.

Onderwerpen en doelstellingen PGS-richtlijn

Een PGS-richtlijn geeft invulling aan:

Omgevingsveiligheid (omgevingsveiligheid) of Brandbestrijding Omgevingsveiligheid (brandpreventie);
Arbeidsveiligheid (arbeidsveiligheid);
Brand- en rampenbestrijding (rampenbestrijding).

Voor deze onderwerpen zijn de doelstellingen:

Omgevingsveiligheid: Het voorkomen van ongewone voorvallen en het beperken van de gevolgen daarvan voor de omgeving met het oog op het waarborgen van de veiligheid voor de omgeving

Arbeidsveiligheid: Het voorkomen van ongevallen met gevaarlijke stoffen en het beperken van de gevolgen daarvan en het voorkomen van acute blootstelling van werknemers aan gevaarlijke stoffen

Brand- en rampenbestrijding: Het beperken van de gevolgen van een brand of ramp en het borgen van een doelmatige rampenbestrijding

Organisatie bij het tot stand komen van deze PGS-richtlijn

Deze PGS-richtlijn is opgesteld door een team van vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en de overheid. In staan de gegevens van de leden van het team dat deze PGS-richtlijn heeft opgesteld.

Het PGS-team is onderdeel van de PGS-Beheerorganisatie. Daaronder vallen alle PGS-teams, het PGS-progammabureau en de PGS-adviescommissie. De PGS-stuurgroep stuurt de PGS-beheerorganisatie aan. In de PGS-stuurgroep zijn vertegenwoordigd: IPO, VNG, Brandweer Nederland, Nederlandse Arbeidsinspectie, VNO-NCW en MKB-Nederland.

De Nederlandse Arbeidsinspectie maakt onderdeel uit van de PGS-stuurgroep, maar heeft in verband met hun rol in de uitvoeringspraktijk, bij de totstandkoming in het PGS-team en bij vaststelling van de PGS-richtlijnen in de PGS-stuurgroep een consulterende rol. Zij nemen op die punten geen deel aan de bijbehorende besluitvorming.

Het Bestuurlijk Omgevingsberaad vergunningverlening, toezicht en handhaving (BOb) heeft deze richtlijn vastgesteld. Het BOb is de opdrachtgever van de PGS-beheerorganisatie.

Status van PGS-richtlijnen

De partijen van het BOb hebben afgesproken om op de volgende manier om te gaan met de PGS-richtlijnen:

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bepaalt in overleg met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)dat moet worden voldaan aan een PGS-richtlijn, voor zover gericht op het waarborgen van de veiligheid voor de omgeving. Dit zijn direct werkende regels.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wijst deze PGS-richtlijnen in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) aan als informatiedocumenten over de beste beschikbare technieken (BBT). Dit betekent dat het bevoegd gezag verplicht is om bij het verlenen van een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit rekening te houden met PGS-richtlijnen bij het bepalen van BBT.
Omdat de PGS-richtlijnen de stand der wetenschap en professionele dienstverlening beschrijven, vormen zij voor de Nederlandse Arbeidsinspectie een goed uitgangspunt voor toezicht en handhaving.
De veiligheidsregio's gebruiken de PGS-richtlijnen als richtlijn bij het adviseren over brandveiligheid in omgevingsvergunningen en bij het voorbereiden van de brand- en rampenbestrijding.
De toezichthouders van het bevoegd gezag, de Nederlandse Arbeidsinspectie en de veiligheidsregio's beschouwen de PGS-richtlijnen als een belangrijk referentiekader bij het toezicht op de naleving van wettelijke verplichtingen, zoals de Seveso-richtlijn.

Deze PGS-richtlijn is door de PGS-stuurgroep goedgekeurd op: 15 februari 2024.

Het BOb heeft deze PGS-richtlijn vastgesteld op: 31 januari 2024.

De voorzitter van de PGS-stuurgroep,

P. Heij

LeeswijzerIndeling

De PGS-richtlijn heeft hoofdstukken en een aantal bijlagen. Bij elk hoofdstuk en bij elke bijlage staat of de inhoud informatief of normatief is. Alleen de normatieve delen zijn bindend en gelden als eis of voorschrift. Met het voldoen aan de maatregelen in deze PGS-richtlijn wordt voldaan aan de in deze PGS-richtlijn opgenomen doelen.

Inleidende onderwerpen

De eerste vier hoofdstukken bevatten informatie over de veilige opslag van overige gevaarlijke vloeistoffen in ondergrondse en bovengrondse tankinstallaties, het toepassingsbereik en de risicobenadering met de scenario's. Alleen , met het toepassingsbereik van deze PGS-richtlijn, is normatief.

bevat een algemene inleiding op deze PGS-richtlijn.
beschrijft de reikwijdte en het toepassingsbereik. Dit is normatief.
bevat algemene informatie over de opslag van overige gevaarlijke vloeistoffen in ondergrondse en bovengrondse tankinstallaties.
beschrijft het basisveiligheidsniveau en geeft algemene informatie over de risicobenadering.
bevat een beschrijving van de scenario's. Bij elk scenario is aangegeven met welke doelen het scenario voorkomen of beperkt kan worden en welke maatregelen daarvoor nodig zijn.

Doelen en maatregelen

Hoofdstukken 5 t.m. 7 zijn normatief. Daarin staat het wettelijk kader, de doelen en maatregelen om hoog en middelhoog risico-scenario’s te voorkomen en beperken.

bevat een richtingaanwijzer wet- en regelgeving. Deze richtingaanwijzer maakt duidelijk op grond van welke wetgeving aan welke maatregelen in deze PGS-richtlijn moet worden voldaan.
beschrijft de doelen en geeft aan welke maatregelen invulling geven aan het doel en voor welke scenario's ze bedoeld zijn.
bevat maatregelen. Daarnaast staat bij elke maatregel voor welk scenario de maatregel relevant is en aan welke doelen de maatregel invulling geeft. In paragraaf 7.1 staat de leeswijzer voor de maatregelen.

Informatie bij implementatie

De overige hoofdstukken informatief. Deze hoofdstukken geven extra informatie over het onderwerp van deze PGS-richtlijn. Het gaat om informatie die niet in de normatieve hoofdstukken thuishoort, maar die wel helpt bij het omgaan met deze PGS-richtlijn.

Dit informatieve deel van deze richtlijn bevat aanvullende informatie over:

bevat informatie over gelijkwaardige maatregelen

Bijlagen

Deze PGS-richtlijn bevat bijlagen. De teksten in de hoofdstukken kunnen naar die bijlagen verwijzen. Een bijlage is informatief of normatief. Als een hoofdstuk normatief is, staat dat aangegeven.

De volgende bijlagen zijn normatief:

: Afkortingen en begrippen;
: Normatieve documenten en normen. Deze bijlage bevat documenten en normen waar de maatregelen in deze PGS-richtlijn naar verwijzen. Daar staat ook de huidige editie van de norm bij;
: Keuringstermijnen voor tanks;
: Implementatietermijnen in bestaande situaties.

Informatiebronnen

In deze PGS-richtlijn worden wetten en andere informatiebronnen genoemd. Een overzicht hiervan staat in . Daar staat ook waar deze wetten en informatiebronnen te vinden of te verkrijgen zijn.

Inleiding

Doel van de richtlijn

Het doel van deze PGS-richtlijn is om vast te leggen met welke maatregelen de risico's van de opslag van overige gevaarlijke vloeistoffen in ondergrondse en bovengrondse tankinstallaties te beheersen zijn. Deze maatregelen zijn gebaseerd op een risicobenadering die uitgaat van de scenario's die zich voor kunnen doen. Op basis van de scenario's zijn doelen geformuleerd waarmee wordt beoogd een aanvaardbaar veiligheidsniveau te creëren. Uit de doelen zijn vervolgens de maatregelen afgeleid. Deze maatregelen verkleinen de kans op een incident, of voorkomen of beperken de nadelige gevolgen van een incident. Informatie over de risicobenadering staat in van deze richtlijn.

In deze richtlijn staan de opgenomen regels voor het ontwerpen, bouwen, gebruiken (in werking hebben), onderhouden, inspecteren/herklassificeren (in stand houden) van installaties voor opslag van gevaarlijke vloeistoffen (anders dan verpakte gevaarlijke vloeistoffen en brandstoffen) waarmee een aanvaardbaar beschermingsniveau voor mens en milieu wordt gerealiseerd. Voor de bepaling van het vereiste beschermingsniveau is uitgegaan van de stand der techniek die geldt voor de bouwkundige uitvoering van opslagvoorzieningen, brandbestrijdingssystemen (dit betreft een samenstel van preventieve, preparatieve, en repressieve voorzieningen) en arbeidsmiddelen.

Hierbij zijn enerzijds de risico's van de gevaarlijke stoffen binnen het PGS 31-toepassingsgebied van belang en moeten anderzijds de installatiecomponenten en werkwijzen worden belicht. Hieronder vallen onder andere de ontwerpeisen die worden gesteld aan de installatie, de toegepaste componenten en de gebruiksomstandigheden. Daarbij wordt voor de constructie uitgegaan van bestaande technieken, zoals bijvoorbeeld vastgelegd in beoordelingsrichtlijn BRL SIKB 7800 ( voorheen BRL-K903). Daarnaast zijn interne en externe risico's en veiligheidsafstanden belangrijk. Ook het onderhoud van de tankinstallatie en de daarbij behorende procedures zijn beschreven.

In deze PGS wordt meerdere malen aangegeven dat een PRI&E moet worden uitgevoerd. De maatregelen die volgen uit een PRI&E moeten worden toegepast.

Toepassingsbereik van de richtlijn

Algemeen

Deze PGS-richtlijn is van toepassing op de drukloze opslag in tankinstallaties met een inhoud van 0,250 m³ t/m 150 m³ van de volgens het ADR gedefinieerde gevaarlijke vloeibare stoffen en mengsels en tevens die vloeibare stoffen en mengsels die vanuit CLP-verordening als CMR zijn gekenmerkt of van de gevarenklasse acute toxiciteit, categorie 1, 2 of 3 zijn. Voor de definitie van drukloze opslag wordt verwezen naar .

Vloeistoffen die vanuit de CLP-verordening onder de reikwijdte van deze richtlijn vallen (naast de gevaarlijke vloeistoffen en mengsels vanuit de ADR), zijn:

stoffen die in bijlage VI, tabel 3.1 van verordening 1272/2008 zijn vermeld als kankerverwekkend, mutageen of ‘voor de voortplanting giftig’, categorie 1A of 1B;

stoffen die volgens bijlage I, sectie 3.5, sectie 3.6 en sectie 3.7 van verordening 1272/2008 zijn geclassificeerd als kankerverwekkend, mutageen of ‘voor de voortplanting giftig’, categorie 1A of 1B;

stoffen die in bijlage VI, tabel 3.2 van verordening 1272/2008 zijn vermeld als kankerverwekkend, mutageen of ‘voor de voortplanting giftig’, categorie 1A of 1B;

mengsels die volgens Europese Richtlijn 1999/45/EG zijn geclassificeerd als kankerverwekkend, mutageen of ‘voor de voortplanting giftig’, categorie 1 of 2;

mengsels die volgens bijlage I, sectie 3.5, sectie 3.6, sectie 3.7 van verordening 1272/2008 zijn geclassificeerd als kankerverwekkend, mutageen of ‘voor de voortplanting giftig’, categorie 1A of 1B.

Toelichting: Bijlage VI van verordening 1272/2008 bevat de geharmoniseerde indeling van CMR-stoffen. Dat wil zeggen dat deze indeling op Europees niveau is vastgesteld en moet worden gebruikt. De H-zinnen die van toepassing zijn op categorie 1A en 1B, zijn:

voor C-stoffen (kankerverwekkend): H350 ‘Kan kanker veroorzaken’;
voor M-stoffen (mutageen): H340 ‘Kan genetische schade veroorzaken’;
voor R-stoffen (voor de voorplanting giftig): H360 ‘Kan de vruchtbaarheid of het ongeboren kind schaden’.

Voor deze PGS wordt voor ‘stof’ de volgende definitie gehanteerd: chemisch element en de verbindingen ervan zoals zij voorkomen in natuurlijke toestand of bij de vervaardiging ontstaan, met inbegrip van alle additieven die nodig zijn voor het behoud van de stabiliteit ervan en alle onzuiverheden ten gevolge van het toegepaste procedé, doch met uitzondering van elk oplosmiddel dat kan worden afgescheiden zonder aantasting van de stabiliteit van de stof of wijziging van de samenstelling. Een mengsel is een oplossing bestaande uit twee of meer stoffen.

Een aantal gevaarlijke vloeistoffen vraagt extra toelichting voor wat betreft hun classificatie. Het betreft de zogenoemde watergedragen mengsels. Onder chemische vloeistoffen die worden opgeslagen in opslagtanks, zijn ruim de helft watergedragen mengsels. Dit zijn mengsels waarbij het oplosmiddel voor meer dan 50 % uit water bestaat en waarbij eventuele andere gebruikte oplosmiddelen volledig in water oplosbaar zijn. Voorbeelden hiervan zijn reinigingsmiddelen, verdunde zuren, logen en watergedragen bindmiddelen.

Watergedragen mengsels die een vlampunt >35 ˚C hebben en voor meer dan 50 % uit water bestaan, onderhouden de verbranding niet. De begrippen brandbare vloeistoffen, brandonderhoudende vloeistoffen en niet-brandonderhoudende vloeistoffen zijn door het RIVM nader toegelicht in de notitie: Brandbare vaste stoffen, onbrandbare stoffen en niet-brandonderhoudende stoffen in het kader van de richtlijn PGS 15 van 21 maart 2015. Bij de opslag van niet-brandonderhoudende vloeistoffen zijn geen aanvullende brand-mitigerende maatregelen nodig.

Als een wisselvat (zoals een IBC-container of een transporttank) wordt vastgekoppeld aan een installatie waarbij wordt gebruikgemaakt van vaste verbindingen, met de bedoeling deze voor langere tijd aan de installatie te verbinden, dan valt dit wisselvat onder het toepassingsgebied van PGS 31.

Deze PGS-richtlijn is niet van toepassing op:

vloeibare brandstoffen voor zover die onder het toepassingsgebied vallen van PGS 28 en PGS 30, brandbare vloeistoffen die vallen onder het toepassingsgebied van PGS 29 en vloeistoffen die vallen onder het toepassingsgebied van PGS 8 of PGS 32,
opslag van verpakte gevaarlijke stoffen voor zover die onder het toepassingsgebied vallen van PGS 15,
procestanks,
opslag van infectueuze stoffen.

Onderscheid opslagtanks, vallend onder PGS 31, en procestanks, niet vallend onder PGS 31

Wanneer een tank opgesteld staat in een opslagomgeving, is het uitgangspunt dat deze beschouwd wordt als een opslagtank, tenzij er duidelijk procesmatige handelingen in de tank plaatsvinden.

Wanneer een tank onderdeel is van een procesomgeving, is het uitgangspunt dat deze beschouwd wordt als een procestank. Ook moet opgemerkt worden dat op kleine(re) productielocaties de proces- en opslagtanks in veel gevallen in dezelfde omgeving staan. Dit vanwege ontwerptechnische overwegingen en het nemen van risicobeheersmaatregelen die voor beide soorten tanks nodig zijn. Denk bijvoorbeeld aan een opvangvoorziening en brandbeheersing. De veiligheid en risicobeheersmaatregelen voor procestanks moeten bepaald worden door een systematiek voor identificatie van de gevaren en beoordeling van de risico’s. De opslagtanks blijven in deze gemengde situatie opslagtanks. Het toevoegen van inhibitors of additieven wordt gezien als een activiteit die bij opslagtanks kan worden uitgevoerd:

Het toevoegen en mengen van een inhibitor om een ongewenste reactie van de stof/het mengsel bij opslag (na het (meng)proces) te voorkomen, is geen proceshandeling.
Als er sprake is van duidelijk gescheiden opslag- en procesomgevingen: het toevoegen van additieven in de opslagomgeving is geen proceshandeling en tanks in opslagomgevingen met louter deze handeling blijven daarmee in het toepassingsgebied van PGS 31.

Een opslagomgeving heeft de volgende kenmerken:

De opstelling van tank(s) vindt plaats op een apart deel van het terrein buiten de procesinstallatie.
Een opslagomgeving komt over het algemeen voor in opvangvoorzieningen, alleen of met meerdere opslagtanks.
Wanneer de opslagomgeving verbonden is met de procesinstallatie, is dit middels toevoer- of afvoerleidingen tussen de verschillende delen van het terrein gebeurd. Over het algemeen is dit over een langere afstand over meerdere delen van het terrein.

Een procesomgeving heeft de volgende kenmerken:

De opstelling van tank(s) vindt plaats samen met andere procesinstallaties, zoals reactorvaten, warmtewisselaars, heaters, buffertanks.
Een procesomgeving is zowel aan de toevoer- als aan de afvoerzijde direct verbonden met andere delen van de procesinstallatie. Over het algemeen over kortere afstanden binnen de betreffende procesinstallatie. • Een procesomgeving bestaat uit losse mengtanks zonder aansluitingen waarbij de te mengen stoffen van boven worden toegevoegd.
Een procesomgeving heeft gedeelde voorzieningen met de procesinstallatie, zoals detectiesystemen, blus- en koelvoorzieningen, productopvang.

Met procesmatige handelingen wordt bedoeld:

Veranderingen van (chemische) samenstelling.
Handelingen of bewerkingen waardoor een hoger risico ontstaat, zoals druk- of temperatuurverhoging, die andere maatregelen vereisen dan beschreven in deze PGS.

Handelingen die niet worden beschouwd als procesmatig zijn:

Roeren/rondpompen in dezelfde tank (homogeniseren) om een product gemengd te houden. Hier kan ook het op temperatuur houden van een vloeistof bij horen om een product gemengd/vloeibaar te houden.

Emissies naar bodem, water en lucht

Deze richtlijn gaat niet in op de emissies naar bodem, water en lucht. Eisen over emissies naar bodem, water en lucht staan in de regels op grond van de Omgevingswet. Wel zijn bodem-, water- en luchtaspecten genoemd als dit consequenties heeft voor de veiligheid van werknemers en voor de veiligheid van de omgeving. Een voorbeeld is een plas met gevaarlijke stoffen. Dit heeft niet alleen risico’s voor de bodem. De gevaarlijke stof kan namelijk ook uitdampen of in brand raken en schadelijke effecten hebben op de veiligheid van werknemers of de omgeving. De maatregel van een lekbak heeft dan meerdere doelen. De richtlijn gaat ook niet in op de aanpak die nodig is om tot beheersing van de gevaren voor de gezondheid op de lange termijn te komen.

Opslag verwarmde vloeistoffen

Deze PGS is ook van toepassing op verwarmde brandbare vloeistoffen. Brandbare vloeistoffen met een vlampunt hoger dan 60 ºC kunnen worden beschouwd als onverwarmd, mits de temperatuur van de vloeistof ten minste 5 ºC onder het vlampunt blijft voor enkelvoudige stoffen en 15 ºC onder het vlampunt blijft voor mengsels. Van de marge van 15 ºC voor mengsels kan worden afgeweken wanneer middels een onderbouwing wordt aangetoond welk vlampunt van het specifieke mengsel van toepassing is.

Voor vloeistoffen/mengsels met een vlampunt hoger dan 60 °C die verwarmd worden opgeslagen boven een temperatuur 5 °C (voor enkelvoudige stoffen) of 15 °C (voor mengsels) onder het vlampunt en voor instabiele stoffen (cf NFPA704 klasse 2), gelden al de maatregelen die van toepassing zijn op ADR-Klasse 3-vloeistoffen. Wanneer is aangetoond dat de stoffen niet-brandonderhoudend (zie memo RIVM) zijn, gelden deze eisen niet.

Verwarmde en/of warm opgeslagen stoffen die zijn geherclassificeerd behoeven voor het scenario brand in de opvangvoorziening niet te worden beschouwd op basis van deze herclassificatie. Dit omdat het verwarmde of warm opgeslagen product bij uitstromen in de opvangvoorziening snel afkoelt en er geen sprake meer is van een besloten ruimte waarin dampen kunnen cumuleren tot een ontbrandbaar mengsel.

Afbakening PGS 31 en PGS 15, PGS 28, PGS 29 en PGS 30

Voor de opslag van vloeibare brandstoffen in een tankinstallatie zijn PGS 28 en/of PGS 30 van toepassing voor zover de opslag valt binnen de respectievelijke toepassingsgebieden van deze richtlijnen. Voor de opslag van brandbare vloeistoffen in een opslagtank met een inhoud groter dan 150 m³ is PGS 29 van toepassing. Voor de exacte definitie van de reikwijdte van PGS 29 wordt verwezen naar PGS 29.

PGS 29 is van toepassing op verticale cilindrische bovengrondse stalen opslagtanks waarvan de bodem gedurende de gehele levensfase van de tank op een fundering rust. Het betreft opslag onder atmosferische druk van brandbare vloeistoffen. PGS 31 gaat over diverse types bovengrondse en ondergrondse opslagtanks, namelijk tanks met een vlakke bodem, met een bolle bodem, verticale en horizontale tanks, stalen, kunststof thermoplastische en kunststof thermohardende tanks, en enkel- en dubbelwandige tanks.

De opslag van al dan niet brandbare gevaarlijke chemische vloeistoffen in een tankinstallatie valt, voor zover niet binnen het toepassingsgebied van PGS 28 of PGS 30, binnen dat van PGS 31. De benadering van PGS 31 kan worden gebruikt bij een vergunningsaanpak bij opslagtanks van meer dan 150 m³.

Het transport van gevaarlijke vloeistoffen valt niet onder PGS 31. Daarvoor gelden de eisen van de vervoerswetgeving (onder andere het ADR). Het laden en lossen van de gevaarlijke vloeistoffen vanuit of naar een transportunit valt wel onder de reikwijdte van deze richtlijn. Verpakte stoffen in tanks die geschikt zijn voor transport over de weg, zoals IBC-containers en tankcontainers, vallen niet onder deze richtlijn. Voor de opslag in deze types tanks zijn de eisen beschreven in PGS 15. Als een verpakking zoals een IBC-container of transporttank wordt vastgekoppeld aan een installatie waarbij wordt gebruikgemaakt van vaste verbindingen met de bedoeling deze voor langere tijd aan de installatie te verbinden, dan valt deze onder het toepassingsgebied van PGS 31 (zie ). De eisen waar deze types tanks aan moeten voldoen, zijn vastgelegd in de vervoerswetgeving (onder andere het ADR).

Voor de scenario’s, doelen en maatregelen voor laden en lossen is zo veel mogelijk aansluiting gezocht met PGS 29 aangezien deze situaties in de praktijk beter te vergelijn zijn als de situaties in de PGS 28 en PGS 30.

Voor de opslag van organische peroxiden en explosieven voor civiel gebruik zijn PGS8 respectievelijk PGS 32 van toepassing voor zover de opslag valt binnen de respectievelijke toepassingsgebieden van deze richtlijnen.

Keuringen in eigen beheer, relatie Wbda 2016

In beginsel is bij het opstellen van PGS 31 uitgegaan van BRL SIKB 7800 ( voorheen BRL-K903).

Bedrijven met een eigen keuringsdienst van gebruikers (NL-KvG) of een inspectiedienst van gebruikers (IvG) mogen keuringen in eigen beheer uitvoeren. IvG/NL-KvG kennen een eigen inspectieschema met onafhankelijk toezicht daarop door een NL-conformiteitsbeoordelingsinstantie (NL-CBI).

Om bedrijven met voldoende specifieke deskundigheid ruimte te bieden om bepaalde handelingen/werkzaamheden in eigen beheer uit te voeren, kan aansluiting worden gezocht bij de maatregelen in van deze richtlijn. In de toelichting van staat: “Kleine reparaties zijn bijvoorbeeld het vervangen van appendages, pompen, peilinrichtingen, vuldop, peilstok, slangen, vulpistool door gelijkwaardige onderdelen. Reparaties aan beveiligingen zijn geen kleine reparaties".

Een gecertificeerde installateur kan volgens het BRL SIKB 7800 ( voorheen BRL-K903)-schema de installatie keuren, reparaties/wijzigingen aan de installatie aanbrengen (die ook moeten worden vermeld op het installatiecertificaat), en herbeoordelingen uitvoeren. Gecertificeerde installateurs staan op hun beurt onder toezicht van de schemabeheerder.

Bij drukloze opslag van vloeistoffen in tanks kan voor wat betreft de technische integriteit, afhankelijk van het type tank en de condities, aangesloten worden bij de systematiek van het Warenwetbesluit drukapparatuur (Wbda 2016), echter alleen voor bedrijven met een NL-KvG of een IvG. Het gaat hier om de integriteit van het primaire toestel plus leidingen en het onderhoud. Voor de overige aspecten is PGS 31 van toepassing. Deze alternatieve route is gekozen omdat verwacht mag worden dat bedrijven met een NL-KvG of IvG de competenties hebben om hier goed invulling aan te geven en niet specifiek vanwege Wbda 2016.

Het Wbdba 2016 stelt essentiële veiligheidseisen aan drukapparatuur en samenstellen met een druk PS hoger dan 0,5 bar. De veiligheidseisen hebben het kenmerk van doelvoorschriften. Een keuringsregime borgt dat aan deze eisen wordt voldaan. Bij gering risico gaat Het Wbdba 2016 uit van goed vakmanschap van de gecertificeerde installateur en zorgplicht van de ondernemer en stelt geen keuringen verplicht. Bij groter risico zal ten minste een beoordeling door een onafhankelijke keuringsinstelling moeten plaatsvinden. De beoordelingsactiviteiten nemen toe naarmate het risico toeneemt.

Bedrijven die gebruikmaken van een NL-KvG of een IvG, hebben de benodigde competenties om op systematische wijze en met voldoende expertise de veiligheid van de installatie te borgen.

Volgens de systematiek van het Wbda 2016 (doorgetrokken naar apparatuur met een druk lager of gelijk aan 0,5 bar) is er sprake van een groter risico wanneer het nieuwbouw en gebruik van tankinstallaties groter dan 400 l betreft voor de opslag van vloeistoffen uit stofgroep 1. In dat geval is een keuringsregime verplicht. In PGS 31 wordt voor een tankinstallatie een ondergrens van 250 l aangehouden. Deze grens wordt ook hier toegepast om redenen van consistentie. Dat wil zeggen dat voor nieuwbouw van tankinstallaties groter dan 250 l voor de opslag van vloeistoffen uit stofgroep 1 een keuringsregime verplicht is.

Bij herkeuring van tankinstallaties groter dan 400 l voor de opslag van gevaarlijke vloeistoffen uit stofgroep 1, die ontplofbaar of zeer vergiftig zijn, is er volgens de systematiek van het Wbda 2016 eveneens sprake van een verhoogd risico en is ook een keuringsregime verplicht. Ook hier wordt om redenen van consistentie de grens van 250 liter uit PGS 31 aangehouden. Dat wil zeggen dat voor de herkeuring van tankinstallaties groter dan 250 liter voor de opslag van gevaarlijke vloeistoffen uit stofgroep 1, die ontplofbaar of zeer vergiftig zijn, een keuringsregime verplicht is.

Bij opslag van overige gevaarlijke vloeistoffen (stofgroep 2) in tankinstallaties is volgens het Wbda 2016 sprake van gering risico en is goed vakmanschap en het voldoen aan de zorgplicht verplicht.

Voor situaties waarin gebruik wordt gemaakt van PGS 31 en de technische integriteit geborgd is door middel van de systematiek van het Wbda 2016 geldt maatregel . Uitgangspunten zijn hierbij:

De risico’s ten gevolge van de opslag van gevaarlijke stoffen in tanks moet tot een aanvaardbaar niveau worden afgedekt. Dit stelt niet alleen eisen aan de tankinstallatie zelf, maar ook aan het gebruik en het onderhoud ervan. Het uitgangspunt is dat de veiligheid van de tankinstallatie te allen tijde moet zijn geborgd.
Voor opslagen bij bedrijven die werken met een NL-KvG of een IvG (of op een gelijkwaardige wijze geregeld in de vergunning) kan ten aanzien van de borging van de technische integriteit van het primaire toestel, inclusief leidingen en appendages, ook de systematiek van Wbdba 2016 worden gevolgd.

De technische integriteit van het primaire toestel, leidingen en appendages heeft betrekking op:

de constructie van de tankinstallatie (, , , );
het installeren van de tankinstallatie ();
keuring, controle, onderhoud, registratie en documentatie ();
reparaties aan de tank (). De technische integriteit van het primaire toestel betreft bovengrondse en ondergrondse tanks, en stalen en kunststoftanks.

Tevens moet worden voldaan aan de overige voorschriften van PGS 31 die geen betrekking hebben op de technische integriteit.

PGS 31 stelt een installatiecertificaat dat is afgegeven door een gecertificeerde installateur verplicht. Een tankinstallatie mag pas in gebruik worden genomen nadat een kwaliteitsverklaring (installatiecertificaat) is afgegeven.

Waneer de systematiek van het Wbda 2016 en de ondergrens van PGS 31 () wordt gevolgd, moet in elk geval aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

Voor installaties groter dan 250 l met vloeistoffen uit stofgroep 1 stelt de NL-KvG of IvG een verklaring op dat ingebruikname heeft plaatsgevonden conform de systematiek van het Wbda 2016. Deze verklaring wordt als gelijkwaardig aan het installatiecertificaat beschouwd.
Voor installaties groter dan 250 l met vloeistoffen uit stofgroep 1, voor zover deze ontplofbaar of zeer vergiftig zijn, stelt de NL-KvG of IvG een verklaring op dat herkeuring heeft plaatsgevonden conform de systematiek van het Wbda 2016. Deze verklaring wordt als gelijkwaardig aan het installatiecertificaat beschouwd.
Andere installaties die volgens de systematiek van het Wbda 2016 onder goed vakmanschap en de zorgplicht vallen, worden geacht in gebruik te zijn genomen en te worden onderhouden alsof een installatiecertificaat is afgegeven.

De hierboven genoemde verklaringen zijn geen verklaringen in de zin van het Wbda 2016 en kunnen niet als zodanig gebruikt worden, bijvoorbeeld na herclassificatie van een tank.

Voor alle aspecten die niet door de systematiek van het Wbda 2016 worden geborgd, gelden de maatregelen uit PGS 31. Er is dan echter geen installatiecertificaat verplicht. Deze maatregelen betreffen, waar van toepassing voor de opgeslagen stof:

de tankinstallatie in gebruik ();
brandveiligheidsaspecten (, , , , , ,, );
fundering en ondersteuning ();
lekdetectie (, );
aarding ();
antihevelbeveiliging ();
opvangvoorziening en vulpunt (, , , , );
kathodische bescherming (, , , );
afvoer hemelwater ();
overvulbeveiliging (, , en );
bereikbaarheid opslagtank ();
wisselvaten ().

Relatie met wet- en regelgevingWettelijke basis

Deze PGS-richtlijn geeft een nadere uitwerking van wettelijke voorschriften op grond van de Omgevingswet, de Arbeidsomstandighedenwet en de Wet veiligheidsregio’s.

In staat een toelichting op de relatie met deze wetgeving.

Direct werkende wetten en regels

Naast de eisen in deze PGS-richtlijn zijn er ook andere wetten en regels waaraan een activiteit moet voldoen. Een voorbeeld daarvan is de Warenwet met bijbehorende Warenwetbesluiten. bij deze PGS-richtlijn bevat meer informatie over de wet- en regelgeving die van toepassing kan zijn op de activiteiten uit deze PGS-richtlijn.

Deze PGS-richtlijn bevat naast de PGS-eisen (in blauwe kaders) ook een aantal maatregelen (in oranje kaders) waaraan een bedrijf op grond van andere wetten en regels al moet voldoen. Dit is om de PGS-richtlijn beter leesbaar en toepasbaar te maken. Dit geeft voor een bepaald onderwerp een vollediger beeld van maatregelen die invulling geven aan de doelen.

Deze maatregelen die al zijn verankerd in direct werkende wetten en regels hebben een aparte status binnen deze PGS-richtlijn. Een bedrijf moet op grond van deze andere wetten en regels al aan deze maatregelen voldoen.

Bestaande activiteiten

In staan maatregelen. Deze maatregelen geven een invulling aan de stand van de techniek en de stand van de wetenschap en professionele dienstverlening.

Nieuwe activiteiten moeten direct voldoen. geeft een overzicht van maatregelen die nieuw of gewijzigd zijn in vergelijking met de vorige versie van deze PGS-richtlijn. In staat voor bestaande activiteiten binnen welke termijn de activiteiten moeten voldoen aan de gewijzigde of nieuwe maatregelen.

Gebruik van normen

Als deze PGS-richtlijn verwijst naar een norm (zoals NEN, EN, of ISO) of een ander normdocument of een andere specificatie, gaat het om de publicatie, inclusief wijzigings- of correctiebladen, zoals die op het moment van de publicatie van deze PGS-richtlijn luidde. Die normdocumenten staan in van deze PGS-richtlijn.

Normen, zoals NEN, EN of ISO of andere normdocumenten of specificaties, worden periodiek opnieuw beoordeeld en zo nodig herzien. De veranderingen zijn vaak beperkt. Wanneer alle bestaande bedrijven toch direct aan de nieuwste editie moeten voldoen, kan dat grote (financiële) gevolgen hebben.

In staat daarom bij de normen waar deze PGS-richtlijn naar verwijst, ook een jaartal. Het gaat om de editie van de norm met dat jaartal, inclusief wijzigings- of correctiebladen. Dat betekent dat deze editie blijft gelden zolang de PGS-richtlijn op dit punt niet is gewijzigd.

Uitzondering voor normen via andere wetten en regels

Soms zijn normen rechtstreeks van toepassing. Bijvoorbeeld omdat andere wetten en regels naar een norm verwijzen. Dat geldt bijvoorbeeld voor normen die horen bij bindende Europese regels. Voor deze normen geldt dat de editie die in die wetten en regels staat, bepalend is.

Bestaande bovengrondse installaties

Bestaande tankinstallaties kunnen een herclassificatie (intredekeuring) ondergaan volgens BRL SIKB 7800 ( voorheen BRL-K903), deelgebied 15 (staal) en deelgebied 16 (kunststof). Na herklassificatie (en het eventueel herstellen van gebreken) wordt een installatiecertificaat afgegeven. Dit geldt voor bestaande tankinstallaties met en zonder installatiecertificaat.

Beschrijving overige gevaarlijke vloeistoffen en tankinstallaties

Overige gevaarlijke vloeistoffen

Algemene informatie

De opslag van gevaarlijke stoffen brengt gevaren met zich mee. Deze gevaren zijn anders dan de opslag van niet-gevaarlijke stoffen. PGS 31 richt zich op de gevaarlijke stoffen zoals genoemd in paragraaf 1.2 van deze richtlijn. De doelen en maatregelen in deze richtlijn zijn erop gericht om de opslag van gevaarlijke stoffen in tanks zo veilig mogelijk te laten plaatsvinden.

Gevaren van overige gevaarlijke vloeistoffen

De gevaren van verpakte gevaarlijke vloeistoffen kunnen, afhankelijk van de CLP-indeling of ADR-Klasse, zeer divers zijn. Ook zijn er gevaarlijke stoffen die vallen onder meerdere klassen, zoals een brandbare en giftige stof. In en zijn voor de relevante vloeistoffen de gevarenklasse en bijbehorend pictogram opgenomen op basis van respectievelijk het ADR en de CLP. Vloeistoffen met de betreffende CLP-indeling en/of ADR-klasse vallen onder het toepassingsgebied van PGS 31.

In deze PGS wordt de ADR-klasse in principe gebruikt voor de opslag in de tank zelf. De ‘H-zinnen’ (CLP-indeling) zijn in principe van toepassing wanneer er sprake is van handelingen met de stoffen (bijvoorbeeld tijdens laden en lossen).

ADR-klassen van gevaarlijke stoffen relevant voor PGS31
ADR-klasse	Pictogram
3 - Brandbare vloeistoffen
5.1 - Anorganische peroxiden
4.1 - Brandbare vaste stoffen*
5.2 A - Organische peroxiden cat. A
6.1 - Giftige stoffen
8 - Bijtende stoffen
9 - Overig gevaar
Dit betreft alleen de ADR 4.1-stoffen die vloeibaar zijn, UN 3532 en UN 3534

Opmerking: bovengenoemde stoffen hebben naast een ADR-pictogram ook een CLP-pictogram. Omdat deze niet één op één met elkaar overeenkomen zijn alleen de ADR-pictogrammen voor deze stoffen opgenomen.

Tabel 2— CLP-gevarenklassen overige gevaarlijke vloeistoffen
CLP-gevarenklasse	Pictogram*
H340 - Mutageen cat.1
H350 - Kankerverwekkend cat. 1
H360 - Reprotoxisch cat. 1
Vloeibare gevaarlijke stoffen in de gevarenklasse acute toxiciteit, categorie 1, 2 of 3, bedoeld in bijlage I, deel 3, bij de CLP-verordening

* Het ‘radiant man’-pictogram kan ook vermeld worden voor gevaarsindelingen die niet onder PGS 31 vallen.

Vloeistoffen in meerdere gevarencategorieën ingedeeld

Wanneer een vloeistof in meerdere gevarencategorieën kan worden ingedeeld, geldt dat voldaan moet worden aan alle eisen waarbij geldt dat de zwaarste maatregel van toepassing is. Er moet altijd uit worden gegaan van het hoogste risico.

Over tankinstallaties

Algemene beschrijving tankinstallatie

In deze paragraaf wordt een omschrijving gegeven van tankinstallaties. Onder een tankinstallatie wordt in deze PGS het volgende verstaan: een stationaire tankinstallatie of een niet-stationaire tankinstallatie (al dan niet voorzien van een aflevervoorziening) met een opslagtank met een inhoud van 0,250 m³ t/m 150 m³.

Globaal bestaat een tankinstallatie uit de volgende onderdelen:

vulpuntmorsbak of opvangvoorziening onder het vulpunt;
vulpunt;
opvangvoorziening;
opslagtank (inclusief eventueel aanwezig roerwerk);
vulleiding, inclusief het aansluitpunt voor het verladen van het aan te voeren product;
losleiding vanaf de opslagtank tot aan de eerste afsluiter naar verbruikpunten;
toegepaste appendages;
leidingen van het vulpunt naar de opslagtank, de leidingen van de opslagtank naar de doseerinstallatie en de leiding tot aan het doseerpunt.

Ter bepaling en beoordeling van de relevante risico’s zijn voor de tankinstallaties ‘typicals’ gedefinieerd. Een ‘typical’ is een vereenvoudigde weergave van een activiteit, installatie of een onderdeel van een installatie.

Het doel van de typicals is om de meestvoorkomende tankinstallaties te beschrijven en voor deze installaties de risico’s en daarbij behorende doelen en maatregelen te bepalen.

Hierbij is onderscheid gemaakt tussen de verschillende tank-typicals, zoals beschreven in en de typicals voor overige installatieonderdelen, zoals beschreven in .

Voor opslagtanks die niet vallen onder één van de tank-typicals maar die wel vallen binnen het toepassingsbereik van de richtlijn zoals beschreven in , is maatwerk vereist.

Tank-typicals

In het toepassingsgebied van deze richtlijn zijn vier soorten tanks te onderscheiden.

bovengrondse tank;
ondergrondse tank;
ingeterpte tank;
wisselvat.

In het kader van de risicobenadering is de bovengrondse tank geselecteerd als basis-typical voor de scenario’s zoals beschreven in . De overige uitvoeringen zijn de zogenoemde delta-typicals. In is per delta-typcial aangegeven wat de afwijkende scenario’s zijn ten opzichte van de basis-typical.

Beschrijving bovengrondse tank:

Opslagtank die op de grond staat opgesteld, al dan niet in een tankput of andere opvangvoorziening. De bovengrondse opslagtank kan zowel uitpandig als inpandig opgesteld zijn.

Beschrijving ondergrondse tank:

Opslagtank die onder het maaiveld ligt en geheel of gedeeltelijk bedekt is met grond, zand of aarde. Aansluitingen en appendages (bijvoorbeeld een ontluchting) kunnen wel boven het maaiveld liggen.

Beschrijving ingeterpte tank:

Opslagtank die boven het maaiveld ligt en geheel bedekt is met grond, zand of aarde. Aansluitingen en appendages (bijvoorbeeld een ontluchting) kunnen wel boven de terp uitsteken.

Beschrijving wisselvat:

Een wisselvat is een vat dat bedoeld is voor tijdelijke opslag van gevaarlijke stoffen zoals bedoeld in deze PGS. Voorbeelden van wisselvaten zijn een tankcontainer of in een IBC vastgekoppeld aan een installatie.

Typicals overige installatieonderdelen

Productleidingen

Productieleidingen betreffen alle leidingen voor het verplaatsen van het product van en naar de opslagtanks vanuit:

andere tanks;
procesinstallatie;
waterzijdige laad-/losinstallatie (binnenvaartschepen);
landzijdige laad-/losinstallatie (tankwagen, spoorketelwagon).

Onder deze typical vallen ook installatieonderdelen die benodigd zijn voor het verplaatsen van het product zoals bijvoorbeeld pompen.

Laden en lossen

Laden en lossen betreft de installatieonderdelen die benodigd zijn voor het laden en lossen aan de waterzijde (binnenvaartschepen) en aan de landzijde (tankwagen en spoorketelwagon), inclusief de laad- en losplaatsen waar de verlading plaatsvindt.

Risicobenadering

Basisveiligheidsniveau

Bij het uitvoeren van de activiteiten die vallen onder het toepassingsbereik van deze PGS-richtlijn wordt ervan uitgegaan dat een basisveiligheidsniveau aanwezig is. Dit is op te delen in vier soorten maatregelen:

beschermende maatregelen die volgens wet- en regelgeving standaard bij de activiteiten nodig zijn;
maatregelen die volgens bewezen en geaccepteerde goede praktijken niet weg te denken zijn. Dit zijn maatregelen voor ontwerp, constructie, in bedrijf nemen, gebruik, onderhoud of modificatie, inspectie en uit bedrijf nemen;
'good housekeeping', dit is een begrip dat staat voor de algemene zorg bij, netheid en orde van een activiteit of een bedrijfsonderdeel. 'Good housekeeping' is een belangrijke factor bij het voorkomen van gevaarlijke situaties. Er wordt vanuit gegaan dat een bedrijf deze zaken op orde heeft, zoals ook is beschreven in de zorgplichtartikelen van de Omgevingswet en de Arbeidsomstandighedenwet;
maatregelen goed vakmanschap. Dit staat voor vaardigheden van werknemers om kwalitatief goed werk te leveren, en daarbij veilig en gezond te werken.

Het uitgangspunt is dus dat een bedrijf met bovenstaande maatregelen werkt.

Installaties of activiteiten die onder deze PGS-richtlijn vallen, kunnen zo complex zijn, dat hiervoor een veiligheidsbeheerssysteem nodig is. Dat is in elk geval nodig als een activiteit plaatsvindt bij een Seveso-inrichting. Vaak gelden dan eisen voor de opzet en inhoud van dat systeem volgens NEN-EN-ISO 14001, NEN-ISO 45001, NTA 8620 of het Besluit activiteiten leefomgeving.

RisicobenaderingRisicobenadering als basis

Deze PGS-richtlijn is gebaseerd op een risicobenadering waarbij op een systematische manier doelen en maatregelen zijn geformuleerd. Op basis van kennis en kunde van deskundigen van bedrijfsleven en overheid zijn verschillende scenario's geïdentificeerd. Een scenario is een reeks opeenvolgende gebeurtenissen die leidt tot een ongewenste (gevaarlijke) gebeurtenis.

Het risico is altijd een combinatie van de ernst van de gevolgen (effect) van een (ongewenste) gebeurtenis en de waarschijnlijkheid (kans) dat de gebeurtenis zich voordoet: risico = kans × effect.

Scenario's met de kleinste kans of met het kleinste effect worden beschouwd als scenario's met een laag risico. Deze staan in de regel niet in de PGS-richtlijn. De scenario's met een middelhoog tot hoog risico zijn in deze PGS-richtlijn beschreven.

Op basis van een scenario is een doel beschreven om ervoor te zorgen dat:

de kans op de ongewenste gebeurtenis zo veel mogelijk wordt beperkt, en
de nadelige gevolgen van de ongewenste gebeurtenis worden voorkomen of zo veel mogelijk worden beperkt.

Soms kunnen meerdere scenario's met hetzelfde doel worden gedekt. Per doel zijn er een of meer maatregelen uitgewerkt die er samen voor moeten zorgen dat aan het doel wordt voldaan. Een maatregel kan gelden voor meerdere doelen. De risicobenadering geeft de gebruiker van de PGS-richtlijn meer inzicht in het 'waarom' van de opgenomen maatregelen.

Methode

Voor de risicobenadering zijn verschillende methodes mogelijk. Vaak wordt de SWIFT-methode gebruikt. SWIFT staat voor Structured What If Technique. Deze methode wordt gebruikt in combinatie met scenario-identificatie op basis van verschillende bronoorzaken afkomstig uit de HAZOP-methode. HAZOP staat voor Hazard and Operability.

Meer informatie over de gebruikte methodes staat in de Handreiking generieke risicobenadering. Deze is terug te vinden op de PGS-website.

Scenario's met een laag risico

Scenario's met een laag risico worden in de regel niet in deze PGS-richtlijn behandeld. Een uitzondering is het laagrisicoscenario met betrekking tot onderdruk door leegpompen. Ook aan laagrisicoscenario’s die niet in deze PGS staan beschreven, moet een bedrijf aandacht besteden. Zo is een bedrijf onder andere op grond van de arbeidsomstandighedenwet gehouden om een risico inventarisatie en -evaluatie uit te voeren en hier een passend plan van aanpak voor te maken. Maatregelen voor scenario's met een laag risico kunnen ook door andere wetten, regels, richtlijnen of afspraken worden geborgd.

Risicoanalyse verplicht volgens wetgeving

De scenario's in deze PGS-richtlijn horen bij de risicoanalyse die het PGS-team heeft uitgevoerd. Voor sommige activiteiten geldt ook een wettelijke plicht om een risicoanalyse uit te voeren. Naast de eerder genoemde RIE-plicht vanuit de Arbeidsomstandighedenwet zijn bedrijven bijvoorbeeld op grond van het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016 (Wdba 2016) verplicht om voor installaties die hieronder vallen een risicoanalyse uit te voeren. De risicoanalyse van het PGS-team komt niet in de plaats van deze verplichte risicoanalyse.

Toepassing PGS-scenario’s voor hogedrempelinrichtingen en ARIE-bedrijven

Voor de zogenoemde hogedrempelinrichtingen zoals gedefinieerd in het Bal en ARIE-bedrijven zoals gedefinieerd in het Arbeidsomstandighedenbesluit geldt dat de scenario’s die kunnen leiden tot het vrijkomen van een gevaarlijke stof, de installatiescenario’s, al zijn beschreven in een veiligheidsrapport volgens een vast stramien, zoals toegelicht in bijlage H van PGS 6 of in een aanvullende risico-inventarisatie en -evaluatie (ARIE). Deze bedrijven hebben de scenario’s en de beheersmaatregelen daarmee afdoende beschreven om aan de verplichtingen van het Bal en het Arbeidsomstandighedenbesluit te voldoen. Wanneer gewenst, kunnen zij deze beschrijvingen ten grondslag leggen aan de onderbouwing van gelijkwaardige oplossingen.

Scenario's die niet zijn uitgewerkt

Scenario's gaan uit van ongewenste gebeurtenissen. Bij het identificeren van scenario's zijn niet alle ongewenste gebeurtenissen meegenomen. Terrorisme en neerstortende vliegtuigen zijn bijvoorbeeld niet meegenomen. Scenario's die voortkomen uit natuurgeweld zijn, als ze relevant zijn, wel benoemd, maar niet verder uitgewerkt in doelen en maatregelen. De enige uitzondering is blikseminslag. Voor natuurgeweld, zoals overstromingen en aardbevingen, geldt dat de kans hierop afhangt van de locatie van de activiteit. Bedrijven moeten zelf beoordelen of er een verhoogde kans is op aardbevingen of overstromingen en ook wat de gevolgen van zo'n gebeurtenis kunnen zijn voor de veiligheid. Aan de hand daarvan kan een bedrijf in overleg met het bevoegd gezag vaststellen welke maatregelen nodig zijn om de gevolgen te beperken.

Bedrijven die onder de Seveso-richtlijn vallen en worden beschouwd als hogedrempelinrichting, moeten in het veiligheidsrapport wél ingaan op natuurlijke oorzaken van zware ongevallen, zoals aardbevingen of overstromingen.

Aanpak risicobenadering PGS 31

Een toelichting op de PGS-risicobenadering en hoe de PGS-teams deze hebben aangepakt, staat in de Handreiking generieke risicobenadering.

De risicobenadering is uitgevoerd in sessies met het PGS 31-team, onder begeleiding van een externe deskundige, en is gebaseerd op representatieve gangbare tankinstallaties. De risicobenadering is niet uitputtend. Het is altijd mogelijk dat zich scenario's voordoen die niet zijn beschreven.

Voor deze PGS is de BowTie-methode gebruikt om onderscheid te kunnen maken tussen oorzaakscenario’s en gevolgscenario’s. De categorieën van directe oorzaken vanuit PGS 6 in combinatie met de gidswoorden vanuit de SWIFT-methode zijn toegepast voor een gestructureerde identificatie van potentiële oorzaakscenario’s. In staan de ongewenste gebeurtenissen gedefinieerd voor deze PGS-richtlijn. Deze ongewenste gebeurtenissen zijn het middelpunt van de vlinderdas in de gebruikte BowTie-methode. Zie ook het risicodiagram.

De risicoanalyse geeft een kwalitatief inzicht in de kans en gevolgen van een scenario. Het PGS-team heeft de risico’s van de scenario’s geëvalueerd, geclassificeerd en gerangschikt. Daarbij is gebruikgemaakt van de kwalitatieve risicomatrix van de generieke risicobenadering. Hiermee is bepaald of het scenario relevant is voor de PGS. Als het scenario relevant is voor de PGS, identificeert het team maatregelen op basis van de huidige stand der techniek (bijvoorbeeld uit bestaande PGS'en, gehanteerde normen en andere referentiedocumenten). Als het om nieuwe activiteiten gaat, zal in overleg met betrokken experts worden bekeken welke maatregelen toegepast worden en/of toepasbaar zijn.

De risicomatrix is vervolgens gebruikt om te beoordelen of de maatregel:

het risico vermindert,
de kans op optreden van de ongewenste gebeurtenis verkleint, of
de omvang of ernst van de gevolgen vermindert.

Voor de geïdentificeerde maatregelen is vervolgens getoetst of ze als maatregel in de PGS moeten worden opgenomen. Dit gebeurt op basis van de gezamenlijke kennis en inzichten van deskundigen in het PGS-team.

In dit deskundig oordeel worden dus meerdere aspecten meegewogen. In elk geval zijn dit wettelijke randvoorwaarden, zoals de best beschikbare techniek, de stand van de wetenschap en de arbeidshygiënische strategie. De positie van het scenario in de matrix is daarbij een hulpmiddel dat inzicht geeft. De risicomatrix kan niet worden gezien als normatief kader.

Ongewenste gebeurtenissen

Deze paragraaf beschrijft de ongewenste gebeurtenissen die tijdens de risicobeoordeling zijn bepaald voor deze PGS-richtlijn. De ongewenste gebeurtenissen geven voor een gedefinieerde situatie (activiteit, type opslagvoorziening of deel van een installatie) de structuur weer van de scenario’s. Het risicodiagram is een visuele weergave van de ongewenste gebeurtenis en de gerelateerde scenario’s, doelen.

Bovengrondse tank - Lekkage

Opslagtank die op de grond staat opgesteld, al dan niet in een tankput of andere opvangvoorziening. De bovengrondse opslagtank kan zowel uitpandig als inpandig opgesteld zijn, zie ook .

Ondergrondse tank - Lekkage

Opslagtank die onder het maaiveld ligt en geheel of gedeeltelijk bedekt is met grond, zand of aarde. Aansluitingen en appendages (bijvoorbeeld een ontluchting) kunnen wel boven het maaiveld liggen,zie ook .

Ingeterpte tank - Lekkage

Opslagtank die boven het maaiveld ligt en geheel bedekt is met grond, zand of aarde. Aansluitingen en appendages (bijvoorbeeld een ontluchting) kunnen wel boven de terp uitsteken, zie ook .

Wisselvaten - Lekkage

Productleidingen - Lekkage

Productieleidingen betreffen alle leidingen voor het verplaatsen van het product van en naar de opslagtanks vanuit:

andere tanks;
procesinstallatie;
waterzijdige laad-/losinstallatie (binnenvaartschepen);
landzijdige laad-/losinstallatie (tankwagen, spoorketelwagon).

Onder deze typical vallen ook installatieonderdelen die benodigd zijn voor het verplaatsen van het product zoals bijvoorbeeld pompen, zie ook .

Laden en lossen - Lekkage

Scenario's

Inleiding

Dit hoofdstuk beschrijft de scenario's die realistisch en relevant zijn voor de veilige opslag van overige gevaarlijke vloeistoffen in ondergrondse en bovengrondse tankinstallaties.

De scenario's zijn per typical onderverdeeld in oorzaakscenario’s en gevolgscenario’s, waarbij de oorzaakscenario’s op hun beurt zijn onderverdeeld in categorieën van directe oorzaken (zoals benoemd in PGS 6): corrosie, erosie, externe belasting, impact, overdruk, onderdruk, lage temperatuur, hoge temperatuur, trillingen, menselijke fouten tijdens gebruik en wijziging of onderhoud.

Voor de directe oorzaken trillingen en lage temperatuur zijn geen scenario’s geïdentificeerd die, volgens de werkwijze zoals beschreven in de Handreiking generieke risicobenadering, beoordeeld zijn als relevant voor PGS 31.

Elk scenario staat in een groen kader en heeft een nummer. Het is weergegeven als S1, S2 en verder. Bij elk scenario horen doelen. Deze doelen zijn weergegeven als D1, D2 en verder. De beschrijvingen van de doelen staan in . Bij de maatregelen in is steeds aangegeven voor welke scenario's en doelen de maatregelen van toepassing zijn.

Scenario’s bovengrondse tank (basis-typical)

Oorzaakscenario’sTank niet voldoende schoon/leeg bij openen/betreden tank voor bijv. inwendige inspectie, onderhoud en reparatie.

Directe oorzaak categorie: menselijke fouten tijdens gebruik

Potentiële gevolgen:

beperkte productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

beperkte plasbrand.

Vrijkomen van of blootstelling aan (rest)product vanuit een tank die leeg is gemaakt voor openen en betreden ten behoeve van inwendige inspectie, onderhoud en reparatie.

Onterecht openen van bodemafsluiter

Directe oorzaak categorie: menselijke fouten tijdens gebruik

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
dampwolkexplosie.

Onterecht openen van een afsluiter van een in gebruik zijnde tankinstallatie. Vrijkomen van de inhoud.

Morsen aan of bij een tankinstallatie tijdens vullen, legen of monstername

Directe oorzaak categorie: menselijke fouten tijdens gebruik

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
dampwolkexplosie.

Vrijkomen van product tijdens vullen, legen of monstername.

Verkeerd oplijnen of aansluiten

Directe oorzaak categorie: menselijke fouten tijdens gebruik

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
dampwolkexplosie.

Verkeerd oplijnen van tanks, leidingen en vulpunt leidend tot product in de verkeerde tank met als gevolg overvullen, overdruk door chemische reactie, interne corrosie van tank (niet geschikt voor product).

Overvullen tankinstallatie

Directe oorzaak categorie: n.v.t.

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
dampwolkexplosie.

Overvullen van de opslagtank waarbij het product via openingen (ontluchting, drukontlasting) bovenin de tank naar buiten komt.

Overdruk - algemeen

Directe oorzaak categorie: overdruk

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
dampwolkexplosie.

Generiek: Overdruk in de dampruimte waardoor de tank faalt en de inhoud van de tank vrijkomt. Veroorzaakt door bijvoorbeeld verwarming, opwarming door de zon.

Overdruk/hoge temperatuur - externe brand

Directe oorzaak categorie: overdruk

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
tankbrand;
dampwolkexplosie.

Aanstraling van een opslagtank door een brand in de omgeving van de tank, leidend tot:

verzwakking en mogelijk falen van de draagconstructie;
verzwakking en mogelijk falen van de tankwand, waarbij het door het koelende effect van de vloeistof het meest waarschijnlijk is dat dit plaatsvindt ter hoogte van de dampruimte waarna er een gevaarlijk damp vrijkomt en eventueel een beperkte hoeveelheid vloeistof;
opwarming van de inhoud van de tank. Hierdoor ontstaat overdruk in de dampruimte waardoor de tank faalt en de inhoud van de tank vrijkomt;
opwarming van de tank leidend tot een explosieve atmosfeer in de tank en een interne explosie/ontsteking door middel van zelfontbranding.

Externe brand - vlamintrekking

Directe oorzaak categorie: overdruk

Potentiële gevolgen:

rondvliegende projectielen;
tankbrand;
plasbrand in de opvangvoorziening;
dampwolk - toxisch.

Ontsteking van een explosieve atmosfeer in de dampruimte door vlamintrekking via de reguliere beluchting (vents, druk-/vacuümventielen) als gevolg van een brand in de omgeving van de tank.

Interne ontsteking – statische ontlading

Directe oorzaak categorie: overdruk

Potentiële gevolgen:

rondvliegende projectielen;
tankbrand;
plasbrand in de opvangvoorziening;
dampwolk - toxisch.

Ontsteking van een explosieve atmosfeer in de dampruimte door statische oplading (ADR-klasse 3-vloeistoffen). Instantaan falen van de tank en het vrijkomen van de gehele tankinhoud.

Overdruk - vullen

Directe oorzaak categorie: overdruk

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
dampwolkexplosie.

Overdruk in de dampruimte door het lossen/vullen van een tank waardoor de tank faalt en de inhoud van de tank vrijkomt.

Onderdruk door leegpompen

Directe oorzaak categorie: onderdruk

Potentiële gevolgen:

dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

dampwolkexplosie.

Onderdruk in de dampruimte door het leegpompen van de tank waardoor de tank vervormt (implodeert) en er mogelijk een scheur in de dampruimte ontstaat

Interne of externe corrosie tankinstallatie

Directe oorzaak categorie: corrosie

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
dampwolkexplosie.

Corrosie van de tankinstallatie door interne of externe invloeden resulterend in gat van beperkte omvang.

Eroderen van kunststoftanks

Directe oorzaak categorie: corrosie

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
dampwolkexplosie.

Eroderen van de tank door interne invloeden resulterend in gat van beperkte omvang.

Beschadiging/falen van installatiedelen door externe impact (aanrijding, vallende objecten, enz.)

Directe oorzaak categorie: impact

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
dampwolkexplosie.

Bij ondergrondse en ingeterpte tanks betreft dit impact op bovengrondse delen zoals vents, druk-/vacuümventielen en aansluitleidingen.

Falen ondersteuning/verzakking

Directe oorzaak categorie: externe belasting

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
dampwolkexplosie.

Ontstaan van ontoelaatbare belasting op de tankwand of tankinstallatie door zetting of falen van de ondersteuning waardoor deze vervormt en mogelijk een scheur of opening ontstaat ter hoogte van aansluitingen of bij de ondersteuning.

Aanleveren product met te hoge temperatuur

Directe oorzaak categorie: externe belasting

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
dampwolkexplosie.

Vullen van een tank met een product met te hoge temperatuur waardoor de tank verzwakt en mogelijk faalt.

Gevolgscenario’sVrijkomen gevaarlijke vloeistof

Potentiële gevolgen:

gewonden of dodelijke slachtoffer(s) binnen de inrichting;
bodem- en/of grondwatervervuiling;
vervuiling oppervlaktewater.

Productplas (bijvoorbeeld acuut toxisch, oxiderend, bijtend, chronisch gezondheidseffect, hete vloeistof) met blootstelling voor mens, schade aan het milieu of effect op de omgeving.

Vrijkomen gevaarlijke damp

Potentiële gevolgen:

gewonden of dodelijke slachtoffer(s) binnen de inrichting;
gewonden of dodelijke slachtoffer(s) buiten de inrichting.

Dampwolk (acuut toxisch, irriterend, chronisch gezondheidseffect) met blootstelling voor mens en omgeving door het vrijkomen van een dampwolk of uitdamping van het vrijgekomen product.

Vrijkomen ADR-Klasse 3-vloeistof - brand/explosie na ontsteking

Potentiële gevolgen:

dampwolk – toxisch;
dodelijke slachtoffers/gewonden binnen de inrichting;
escalatie naar andere tanks, installaties of objecten, zie scenario .

Tank(top)brand of brand in de opvangvoorziening waarbij het gehele oppervlak brandt of een dampwolkexplosie door ontsteking van het vrijgekomen product als gevolg van één van de oorzaakscenario’s.

Escalatie brand/explosie ADR-Klasse 3-vloeistof - schade installatie, omgeving

Potentiële gevolgen:

dodelijke slachtoffers/gewonden binnen de inrichting;
dodelijke slachtoffers/gewonden buiten de inrichting.

Escalatie van een brand of dampwolkexplosie naar andere installatiedelen of gebouwen.

Scenario’s ondergrondse tank (delta-typical)

Algemeen

De volgende scenario’s van de basis-typical, , zijn ook van toepassing voor de ondergrondse tank:

Tank niet voldoende schoon/leeg bij openen/betreden tank voor bijv. inwendige inspectie, onderhoud en reparatie;
Morsen aan of bij een tankinstallatie tijdens vullen, legen of monstername;
Verkeerd oplijnen of aansluiten;
Overvullen tankinstallatie;
Overdruk - algemeen;
Externe brand – vlamintrekking;
Interne ontsteking – statische ontlading;
Overdruk – vullen;
Onderdruk door leegpompen;
Interne of externe corrosie tankinstallatie;
Eroderen van kunststoftanks;
Beschadiging/falen van installatiedelen door externe impact (aanrijding, vallende objecten, enz.);
Aanleveren product met te hoge temperatuur;
Vrijkomen gevaarlijke vloeistof;
Vrijkomen gevaarlijke damp;
Vrijkomen ADR-Klasse 3-vloeistof – brand of explosie na ontsteking;
Escalatie brand /explosie ADR-Klasse 3-vloeistof - schade installatie, omgeving.

In staan aanvullende oorzaakscenario’s die geïdentificeerd zijn voor de delta-typical van een ondergrondse tank.

Oorzaakscenario’sWortelingroei

Potentiële gevolgen:

bodem-/grondwatervervuiling;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

dampwolkexplosie.

Beschadiging van de bescherming leidend tot corrosie van de tank (tankdak, tankwand, tankbodem) door externe invloeden resulterend in gat van beperkte omvang en vrijkomen van damp en/of product.

Beschadiging van tank door activiteiten boven de tank

Potentiële gevolgen:

bodem-/grondwatervervuiling;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

dampwolkexplosie.

Ontstaan van ontoelaatbare belasting op de tankinstallatie door bovengrondse belasting (bijvoorbeeld afstempelen kranen) waardoor deze vervormt en er mogelijk een scheur ontstaat ter hoogte van aansluitingen. Beschadiging/falen van de tank door externe impact van graafwerkzaamheden.

Verzakking, bodemzetting of opdrijving

Potentiële gevolgen:

bodem-/grondwatervervuiling;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

dampwolkexplosie.

Ontstaan van ontoelaatbare belasting op de tankinstallatie door beweging van de tank (bijvoorbeeld door verzakking, bodemzetting, opdrijving) waardoor deze vervormt en er mogelijk een scheur ontstaat ter hoogte van aansluitingen.

Scenario’s ingeterpte tank (delta-typical)

Algemeen

De volgende scenario’s van de basis-typical, zie , en de ondergrondse tank, zie , zijn ook van toepassing voor de ingeterpte tank:

Tank niet voldoende schoon/leeg bij openen/betreden tank voor bijv. inwendige inspectie, onderhoud en reparatie;
Morsen aan of bij een tankinstallatie tijdens vullen, legen of monstername;
Verkeerd oplijnen of aansluiten;
Overvullen tankinstallatie;
Overdruk - algemeen;
Externe brand – vlamintrekking;
Interne ontsteking – statische ontlading;
Overdruk – vullen;
Onderdruk door leegpompen;
Interne of externe corrosie tankinstallatie;
Eroderen van kunststoftanks;
Beschadiging/falen van installatiedelen door externe impact (aanrijding, vallende objecten, enz.);
Aanleveren product met te hoge temperatuur;
Vrijkomen gevaarlijke vloeistof;
Vrijkomen gevaarlijke damp;
Vrijkomen ADR-klasse 3-vloeistof – brand of explosie na ontsteking;
Escalatie brand /explosie ADR-klasse 3-vloeistof - schade installatie, omgeving;
Wortelingroei;
Bovengrondse belasting;
Verzakking, bodemzetting of opdrijving.

Er zijn geen specifieke aanvullende scenario’s geïdentificeerd voor de delta-typical van een ingeterpte tank.

Scenario’s wisselvaten (delta-typical)

Algemeen

De volgende scenario’s van de basis-typical, zie , zijn ook van toepassing voor de wisselvaten:

Morsen aan of bij een tankinstallatie tijdens vullen, legen of monstername;
Verkeerd oplijnen of aansluiten;
Overvullen tankinstallatie;
Overdruk - algemeen;
Hoge temperatuur/druk – externe brand;
Beschadiging/falen van installatiedelen door externe impact (aanrijding, vallende objecten, enz.);
Vrijkomen gevaarlijke vloeistof;
Vrijkomen gevaarlijke damp;
Vrijkomen ADR-klasse 3-vloeistof – brand of explosie na ontsteking;
Escalatie brand /explosie ADR-klasse 3-vloeistof - schade installatie, omgeving.

In staan aanvullende oorzaakscenario’s die geïdentificeerd zijn voor de delta-typical van een wisselvat.

Oorzaakscenario’sDegradatie wisselvat

Directe oorzaak categorie: corrosie Potentiële gevolgen:

productplas buiten de tank;
dampwolk - toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand;
dampwolkexplosie.

Degradatie van het wisselvat door interne of externe invloeden resulterend in gat van beperkte omvang.

Scenario's productleidingen

Algemeen

De volgende scenario’s van de basis-typical, zie , en de ondergrondse tank, zie , zijn ook van toepassing voor de productleidingen:

Verkeerd oplijnen of aansluiten;
Interne of externe corrosie tankinstallatie;
Aanleveren product met te hoge temperatuur;
Beschadiging/falen van installatiedelen door externe impact (aanrijding, vallende objecten, enz.);
Vrijkomen gevaarlijke vloeistof;
Vrijkomen gevaarlijke damp;
Vrijkomen ADR-klasse 3-vloeistof – brand of explosie na ontsteking;
Escalatie brand /explosie ADR-klasse 3-vloeistof - schade installatie, omgeving.

In staan aanvullende oorzaakscenario’s die geïdentificeerd voor de delta-typical voor de productleidingen.

Oorzaakscenario’sOnterecht openen afsluiter

Potentiële gevolgen:

productplas buiten de leiding;
dampwolk – toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

Plasbrand
dampwolkexplosie.

Onterecht openen van een afsluiter van een in gebruik zijnde tankinstallatie. Vrijkomen van de inhoud van de leiding en mogelijk de tank wanneer er een open verbinding is tussen tank en leiding.

Scenario's bij laden en lossen (waterzijde en landzijde)

Algemeen

De volgende scenario’s van de basis-typical, zie , en de productleidingen, zie , zijn ook van toepassing voor het laden en lossen:

Morsen aan of bij een tankinstallatie tijdens vullen, legen of monstername;
Verkeerd oplijnen of aansluiten;
Overvullen tankinstallatie;
Interne ontsteking statische oplading;
Onterecht openen afsluiter;
Vrijkomen gevaarlijke vloeistof;
Vrijkomen gevaarlijke damp;
Vrijkomen ADR-klasse 3-vloeistof - brand/explosie na ontsteking;
Escalatie brand/explosie ADR-klasse 3-vloeistof - schade installatie, omgeving.

In en zijn aanvullende oorzaak- en gevolgscenario’s beschreven die geïdentificeerd voor de delta-typical van het laden en lossen.

Oorzaakscenario’sFalen van slang of koppeling

Potentiële gevolgen:

productplas;
dampwolk – toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

Plasbrand
dampwolkexplosie.

Beschadiging en/of falen van slangen en laad- en losarmen tijdens het gebruik.

Onjuist loskoppelen

Potentiële gevolgen:

productplas;
dampwolk – toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand
dampwolkexplosie

Vrijkomen van product door onjuist loskoppelen, o.a. restanten in slang, terugstromen uit opslagtank of tanktransportmiddel.

Beweging transportmiddel tijdens laden/lossen

Potentiële gevolgen:

productplas;
dampwolk – toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand
dampwolkexplosie

Falen van de verbinding (slang, koppeling) met de tankinstallatie door wegrijden/beweging van het transportmiddel (spoorketelwagon, tankwagen, binnenvaartschip) waardoor het product uitstroomt.

Overvullen transportmiddel

Potentiële gevolgen:

productplas;
dampwolk – toxisch.

Wanneer ontstoken (ADR-klasse 3-vloeistoffen):

plasbrand
dampwolkexplosie

Overvullen van het transportmidel waarbij het product via openingen bovenin de tank naar buiten komt of in de dampretourleiding terecht komt

Richtingwijzer wet- en regelgeving

Inleiding

Deze PGS-richtlijn beschrijft de doelen en maatregelen die kunnen worden getroffen om de veiligheid te waarborgen.

Elke maatregel beoogt een risico te verminderen. Dit gaat om hoge en middelhoge risico's voor:

omgevingsveiligheid: het voorkomen van ongewone voorvallen en het beperken van de gevolgen daarvan voor de omgeving met het oog op het waarborgen van de veiligheid voor de omgeving;
arbeidsveiligheid: het voorkomen van ongevallen met gevaarlijke stoffen, dan wel het beperken van de gevolgen daarvan en het voorkomen van acute blootstelling van werknemers aan gevaarlijke stoffen;
brandpreventie en rampenbestrijding: het beperken van de gevolgen van een brand, incident met gevaarlijke stoffen of ramp en het borgen van een doelmatige rampenbestrijding en voor het borgen van de veiligheid van incidentbestrijders.

Er wordt zo zorgvuldig mogelijk gezorgd in een PGS dat bij navolging van de maatregelen niet in strijd wordt gehandeld met wet- en regelgeving. Het is echter niet zo dat een PGS uitputtend is in het opnemen van wettelijke verplichtingen. Het is altijd van belang de van toepassing zijnde wetgeving voor de desbetreffende activiteit te controleren.

De meeste maatregelen hebben grondslagen in meerdere wetten. Bij elke maatregel is deze grondslag vermeld. Daarmee wordt duidelijk dat:

maatregelen die zijn gesteld voor de omgevingsveiligheid, moeten worden nageleefd op grond van de Omgevingswet. In zijn deze maatregelen aangeduid met omgevingsveiligheid (Omgevingsveiligheid) en met brandpreventie (Brandpreventie en -bestrijding Omgevingsveiligheid);
maatregelen die zijn gesteld in het belang van de arbeidsveiligheid en gezondheid, moeten worden nageleefd op grond van de Arbeidsomstandighedenwet en de Warenwet. In zijn deze maatregelen aangeduid met arbeidsveiligheid (Arbeidsveiligheid);
maatregelen die zijn gesteld in het belang van brand- en rampenbestrijding, moeten worden nageleefd op grond van de Wet veiligheidsregio's. In hoofdstuk 7 zijn deze maatregelen aangeduid met rampenbestrijding (Brand- en rampenbestrijding).

Omgevingsveiligheid

Algemeen

De Omgevingswet gaat over de fysieke leefomgeving en de activiteiten die daar gevolgen voor hebben of kunnen hebben. Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) bevat regels voor milieubelastende activiteiten. Met het oog op het waarborgen van de veiligheid staan in het Bal regels over activiteiten met gevaarlijke stoffen. In het Bal kan omschreven zijn dat een vergunningplicht of algemene regels gelden voor de activiteit. Het toepassingsbereik van deze PGS-richtlijn kan breder zijn dan het toepassingsbereik van de milieubelastende activiteit van het Bal. De eisen uit deze PGS-richtlijn gelden alleen als direct werkende verplichtingen voor zo ver passend binnen het toepassingsbereik van het Bal. In de Omgevingsregeling is terug te vinden welke versie van de PGS-richtlijn is aangestuurd. Voor vergunningplichtige activiteiten bepaalt het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) welke informatiedocumenten betrokken moeten worden als informatiedocument. Het bevoegd gezag moet bij het beoordelen van de aanvraag omgevingsvergunning milieubelastende activiteit rekening houden met het informatiedocument. Tussen het moment van vaststellen van de PGS-richtlijn door het BOb en opname in de rijksregels kan een periode zijn gelegen. Hoe hiermee om te gaan in deze periode is te vinden op de website van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO): Vooruitlopen op toekomstige PGS-richtlijnen. Deze systematiek geldt voor bestaande richtlijnen die gewijzigd zijn én voor nieuwe richtlijnen waarvoor mogelijk een herziening van het Bal nodig is. Voor het overzicht van de juridische status van de PGS-richtlijn zie de website van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO): Overzicht PGS-richtlijnen. Het stelsel van de Omgevingswet biedt mogelijkheid om bij maatwerkvoorschrift of gelijkwaardige maatregel af te wijken.

In zijn ter informatie de verwijzingen naar relevante artikelen en bepalingen voor ammoniakopslag opgenomen.

Externe veiligheidsafstanden

Een externe veiligheidsafstand zorgt voor bescherming van gebouwen en locaties waar mensen gedurende een periode verblijven. Het gaat om gebouwen en plekken buiten de begrenzing van de locatie van de activiteit.

In het Besluit activiteiten leefomgeving of in het Besluit kwaliteit leefomgeving kunnen deze veiligheidsafstanden zijn opgenomen. Het bevoegd gezag neemt deze afstanden in acht bij het verlenen van de omgevingsvergunningen en bij het opstellen van omgevingsplannen.

In deze PGS-richtlijn zijn enkele maatregelen opgenomen om escalatie van scenario's met effecten buiten de milieubelastende activiteit te voorkomen.

Omgevingsplan

Het omgevingsplan bevat alle regels over de fysieke leefomgeving die de gemeente stelt binnen haar grondgebied.

De gemeente kan bijvoorbeeld regels stellen ten aanzien van bluswatervoorzieningen, bereikbaarheid van hulpdiensten en opstelplaatsen voor de brandweer. Activiteiten met gevaarlijke stoffen kunnen van invloed zijn op deze maatregelen en een PGS-richtlijn kan invulling geven aan die maatregelen.

Het gaat dan om maatregelen die in zijn opgenomen met het belang van de omgevingsveiligheid als oogmerk. Deze zijn herkenbaar aan de markeringen brandpreventie.

Arbeidsveiligheid

In de Arbeidsomstandighedenwet staan verplichtingen met het oog op de veiligheid en gezondheid van werknemers. Voor bedrijven waar wordt gewerkt met gevaarlijke stoffen, zijn het voorkomen van ongevallen met die stoffen en het beperken van de gevolgen daarvan voor werknemers belangrijke doelen. Een ander belangrijk doel is het voorkomen van acute blootstelling aan gevaarlijke stoffen bij werknemers.

In het Arbeidsomstandighedenbesluit, een verdere uitwerking van de doelvoorschriften in de Arbeidsomstandighedenwet, staan nadere regels waaraan zowel werkgever als werknemer zich moet houden om arbeidsrisico's tegen te gaan. De Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit geven in sommige artikelen de minister van SZW de bevoegdheid om nadere regels te stellen. Deze zijn uitgewerkt in de Arbeidsomstandighedenregeling. Deze regeling geeft dus nadere uitleg voor bepaalde onderwerpen uit de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit, maar behoort ook tot de reguliere wetgeving. Een bedrijf kan dus te maken hebben met de Arbeidsomstandighedenwet, het Arbeidsomstandighedenbesluit en de Arbeidsomstandighedenregeling.

De overheid geeft via de Arbeidsomstandighedenwet een wettelijk kader met zo min mogelijk regels en administratieve lasten. Werkgevers en werknemers kunnen samen afspraken maken over hoe zij kunnen voldoen aan de voorschriften die de overheid stelt. Deze afspraken kunnen worden vastgelegd in een arbocatalogus. Een arbocatalogus is van kracht voor een bedrijfstak. Deze catalogus beschrijft technieken en manieren, goede praktijken, normen en praktische handleidingen voor veilig en gezond werken.

Daarnaast spelen de PGS-richtlijnen een belangrijke rol bij het bepalen of werkgevers aan hun wettelijke verplichtingen voldoen. De Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) betrekt de PGS-richtlijnen bij het toezicht op de naleving van de wettelijke voorschriften en de handhaving daarvan. De NLA gebruikt de PGS-richtlijnen bij het toezicht op de naleving.

De maatregelen met het oog op arbeidsveiligheid zijn te herkennen aan arbeidsveiligheid.

De NLA bindt zich in haar toezicht op de onderdelen van de PGS-richtlijn die de NLA in haar zienswijze aanvaardt. Waar de zienswijze van de NLA afwijkt van voorgenomen publicatie, wordt die zienswijze in zijn geheel en in een bijlage opgenomen in de PGS-richtlijn.

Een vanuit arbeidsomstandigheden gezien gelijkwaardige maatregel kan eveneens worden toegepast wanneer deze voldoet aan de criteria uit . Eventueel kan de NLA maatregelen uit een PGS-richtlijn via een eis tot naleving verplicht stellen. Deze bevoegdheid staat in artikel 27 van de Arbeidsomstandighedenwet.

De maatregelen met het oog op arbeidsveiligheid zijn te herkennen aan arbeidsveiligheid.

Gelijkwaardige maatregelen

In staan de criteria beschreven voor gelijkwaardige maatregelen vanuit arbeidsomstandigheden gezien.

Brand- en rampenbestrijding

De veiligheidsregio's hebben de taak om gemeenten te adviseren over branden, rampen en crises. Dit staat in artikel 10 van de Wet veiligheidsregio's (Wvr).

De brandweer is een onderdeel van de veiligheidsregio. De taken van de brandweer staan in artikel 25 van de Wvr. Dit zijn:

het voorkomen, beperken en bestrijden van brand;
het beperken van brandgevaar;
het voorkomen, beperken en bestrijden van ongevallen anders dan bij brand.

Daarnaast dragen de veiligheidsregio's zorg voor:

de voorbereiding op de bestrijding van branden, rampen en crises;
het organiseren van de rampenbestrijding;
het adviseren van andere overheden en organisaties op het gebied van brandpreventie, brandbestrijding en het voorkomen, beperken en bestrijden van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Hiertoe hoort ook het adviseren van het bevoegd gezag Omgevingswet over voorschriften voor brand- en rampenbestrijding in omgevingsvergunningen.

Tot slot hebben de veiligheidsregio's een wettelijke taak tot het uitvoeren van inspecties bij Seveso-inrichtingen (artikel 13.17 van het Omgevingsbesluit en artikel 61 van de Wvr) en het opleggen van een bedrijfsbrandweeraanwijzing (artikel 31 van de Wvr).

Bij het uitvoeren van deze taken gebruiken de veiligheidsregio's PGS-richtlijnen. Brand- en rampenbestrijding omvat brandveiligheid, maar ook het ongecontroleerd vrijkomen van gevaarlijke stoffen die een bedreiging vormen voor de omgeving.

Algemene (brand)veiligheidseisen voor bouwwerken zijn geen onderdeel van PGS-richtlijnen maar volgen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). De maatregelen die zijn gericht op brandpreventie en brandbestrijding op grond van de Omgevingswet, zijn aangeduid met brandpreventie.

De maatregelen die zijn gesteld in het belang van de brand- en rampenbestrijding op grond van de Wvr, zijn aangeduid met rampenbestrijding.

Wet veiligheidsregio's
Om aan de Wet veiligheidsregio's te voldoen moet in elk geval worden voldaan aan de volgende maatregelen:	Alle maatregelen waar bij staat: rampenbestrijding

Doelen

Inleiding

In dit hoofdstuk zijn de doelen beschreven die relevant zijn voor het veilig opslaan van overige gevaarlijke vloeistoffen in ondergrondse en bovengrondse tankinstallaties. Met deze doelen is beoogd het risico zo veel mogelijk te beperken.

Bij elk doel staat met welke maatregelen aan het doel kan worden voldaan. Hierbij is het onderwerp van de maatregel vermeld. De volledige maatregel is beschreven in .

Elk doel is herkenbaar aan een paars kader en heeft een uniek nummer. Bij de maatregelen in is steeds vermeld aan welke doelen de maatregel invulling geeft.

DoelenVeilig stellen

Zeker stellen dat een tank veilig is gesteld voor betreding van de tank of uitvoering van werkzaamheden aan de tank.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOperationele beheersing

Voorkomen dat product vrijkomt door manipulaties (verpompingen en laden/lossen) en overige activiteiten.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingPlanning verpompingen

Voorkomen dat een tank (opslagtank, transportmiddel) wordt overvuld.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOvervulbeveiliging

Onafhankelijke beveiliging voor voorkomen van het overvullen van een tank.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBeheersing opslagcondities

Voorkomen dat er overdruk in een tank ontstaat door zeker te stellen dat vloeistoffen in de juiste condities opgeslagen worden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBeveiliging tegen onder-/overdruk

Voorkomen dat een tank faalt en het product vrijkomt door overdruk of onderdruk in de tank.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen van brand

Voorkomen van het ontstaan en/of het beperken van de duur van een brand in de omgeving van de opslagtank.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen van warmtestralingsbelasting – opslagtanks

Dit kan bijvoorbeeld gerealiseerd worden door een of meer van de volgende maatregelen:

veiligheidsafstanden;

brandwerende scheiding;

bescherming van de tank of draagconstructie tegen warmtestraling (bijv. coating);

blus- en koelvoorzieningen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingNoodventilatie capaciteit

Voorkomen dat een tank faalt en het product vrijkomt door snel oplopende overdruk in geval van een calamiteit (brand in de omgeving van de tank).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen van escalatie

Voorkomen van escalatie door aanstraling:

van brandende tank naar andere tank(s);
van brand (plasbrand in de opvangvoorziening, plasbrand, dampwolkexplosie, tankbrand) naar andere installatiedelen of gebouwen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen van ontsteking

Voorkomen van ontsteking van (vrijgekomen) brandbare damp door stationaire of tijdelijke ontstekingsbronnen of door een brand.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen van elektrostatische oplading en ontlading

Voorkomen van ontsteking van het product in de installatie door elektrostatische oplading en ontlading.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingIntegriteit insluitsysteem

Voorkomen dat installatie faalt en product vrijkomt door een onvoldoende integere installatie.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen van beschadiging van een tankinstallatie door externe impact

Voorkomen van externe impact door verkeer/objecten op de tank.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOntwerp fundering/ondersteuning

Voorkomen dat een tank faalt door ontoelaatbare spanningen (tankwand, aansluitingen) als gevolg van het falen van de ondersteuning.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingAntihevelbeveiliging

Voorkomen dat de opslagtank zich leeg hevelt bij leidingbreuk/pompdefect.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen van het vrijkomen van product bij falen primaire containment

Voorkomen van het vrijkomen van product in het geval van falen van de primaire containment.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOpvangvoorzieningen

Opvangen van product ter voorkoming van verdere escalatie (o.a. oppervlakte plasbrand beperken, voorkomen verspreiding) na het ongepland uitstromen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingReageren op noodsituaties

Zeker stellen dat adequaat gereageerd wordt op noodsituaties.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen of beperken van uitdamping

Voorkomen of beperken van uitdampen van het uitgestroomde (acuut toxisch, ADR-Klasse 3) product.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBlusvoorzieningen

Bestrijding en beheersing van de relevante brandscenario’s teneinde escalatie te voorkomen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen dat onbeschermde leidingdelen corroderenarbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingAfstand tot beplanting

Voorkomen dat de bekleding wordt aangetast.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Maatregelen

Inleiding bij de maatregelen

Dit hoofdstuk bevat de verschillende preventieve en repressieve maatregelen die invulling geven aan de doelen zoals opgenomen in . Dit kunnen bouwkundige, (installatie)technische en organisatorische maatregelen zijn. Als deze maatregelen zijn getroffen, wordt in elk geval aan de gestelde doelen voldaan.

Elke maatregel heeft een nummer en een onderwerp. Het nummer en onderwerp komen overeen met de aanduiding van de maatregel bij de doelen in .

Bij elke maatregel is met de markeringen omgevingsveiligheid, brandpreventie, arbeidsveiligheid of rampenbestrijding aangegeven wat de wettelijke basis is.

omgevingsveiligheid: Maatregel gericht op omgevingsveiligheid met een grondslag in de Omgevingswet.

brandpreventie: Maatregel gericht op brandpreventie en brandbestrijding met een grondslag in de Omgevingswet (adviesrol Veiligheidsregio/brandweer).

arbeidsveiligheid : Maatregel gericht op arbeidsveiligheid met een grondslag in de Arbeidsomstandighedenwet.

rampenbestrijding : Maatregel gericht op brand- en rampenbestrijding met een grondslag in de Wet veiligheidsregio's.

De maatregelen staan in een blauw kader, tenzij een maatregel vergelijkbaar is met direct geldende eisen uit andere wetgeving, deze zijn herkenbaar aan een oranje kader. Deze maatregelen hebben de letters 'MW' voor het nummer. Onder deze maatregelen staat een referentie naar de wettelijke bepaling bij de desbetreffende maatregel.

Per maatregel is aangegeven op welk type situatie deze van toepassing is. Dit kan zijn op basis van type tank (boven-, ondergrondse, ingeterpte tank of wisselvat), type installatiedeel en/of type stof.

Voor situaties waarin wordt gewerkt met gevaarlijke stoffen geldt, los van de maatregelen zoals beschreven in deze PGS, een aantal verplichtingen uit de arbowetgeving ().

Interne veiligheidsafstanden

In de PGS-richtlijnen kunnen minimumafstanden opgenomen zijn, bedoeld om escalatie van een voorzienbaar incident in of nabij een PGS-voorziening naar andere installatieonderdelen, bouwwerken, opslagen en mensen niet zijnde werkenden (domino-effect) te voorkomen of te beperken. Deze minimumafstanden zijn niet hetzelfde als de afstanden die betrekking hebben op de gezondheid en veiligheid van werkenden in het kader van brand- en explosieveiligheid als bepaald in onder meer paragraaf 2a van het Arbeidsomstandighedenbesluit (ATEX). Die afstanden zijn onderdeel van het explosieveiligheidsdocument en zijn bijvoorbeeld afhankelijk van de zonering en mogelijke andere aanwezige stoffen. De arbeidsomstandighedenwetgeving gaat bij de berekening van de afstanden uit van een worstcasescenario en -situatie waardoor de interne veiligheidsafstanden groter kunnen zijn dan diegene in de PGS-richtlijn.

Specifieke incidentscenario's

Binnen de scope van PGS 31 valt een groot aantal verschillende stoffen (, , ) in diverse type opslaginstallaties () bovengronds, ondergronds, ingeterpt, inpandig, uitpanding, enz.). Voor het bepalen van de maatregelen is een gedifferentieerde benadering toegepast waarbij voor alle opslagsituaties een generieke set van maatregelen is opgesteld die van toepassing is op alle type tankinstallaties en alle vloeistoffen die vallen onder deze PGS. Dit betreft met name maatregelen over de integriteit van de tank, en generieke eisen en voorzieningen zoals bijvoorbeeld bereikbaarheid en noodplan.

Voor specifieke incidentscenario's is bepaald waar aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn op basis van het type stof of type tankinstallatie. Door aan te sluiten bij de basisbrandweerinzet die de overheidsbrandweer in specifieke incidentscenario's kan leveren, zie ook , zijn maatregelen bepaald die proportioneel zijn aan het risico en waar aanvullende voorzieningen nodig zijn voor de tankinstallatie.

De specifieke incidentscenario's in de volgende paragraaf kunnen de inzet van de (overheids)brandweer vereisen.

Vrijkomen gevaarlijke damp

Bij het vrijkomen van een product () moet voorkomen worden dat personen en omgeving blootgesteld worden aan het vrijgekomen (acuut) toxische product. Hiervoor moeten de volgende aanvullende maatregelen genomen worden conform .

Overdruk/hoge temperatuur - externe brand

Bij brand in de omgeving van de tank (), moet voorkomen worden dat de opslagtank of ondersteuningsconstructie bezwijkt door een te hoge temperatuur.

Voor opslagtanks is het uitgangspunt dat de opslagtank zélf niet binnen 30 min zal bezwijken bij een warmtestralingsbelasing van meer dan 10 kW/m2 (of 3 kW/m2 bij een kunststoftank), aangezien de tank in staat is om een groot deel van de warmtestralingsbelasting af te geven aan het opgeslagen product. Tenzij is aangetoond dat de warmtestralingsbelasting niet langer dan 30 min aanhoudt (of 60 min bij een dubbelwandige tank), moeten aanvullende maatregelen genomen worden conform .

Het uitgangspunt is dat wanneer een stalen ondersteuningsconstructie wordt aangestraald met een warmtestralingsbelasting van meer dan 10 kW/m², deze binnen 30 minuten zal bezwijken. Voor kunststofondersteuningsconstructies geldt dit voor een stralingsbelasting van meer dan 3 kW/m². Om te voorkomen dat de ondersteuningsconstructie bezwijkt moeten aanvullende maatregelen genomen worden conform .

Tankbrand

Wanneer door een statische ontlading of door een brand in de omgeving van de tank een tankbrandscenario () kan ontstaan, moeten aanvullende maatregelen genomen worden conform .

Brand in de opvangvoorziening

Bij een brand in de opvangvoorziening () moet voorkomen worden dat de brand overslaat naar omliggende installatiedelen en objecten (), wat kan leiden tot ontoelaatbare escalatie. Het uitgangspunt is dat wanneer installatiedelen en objecten worden aangestraald met een warmtestralingsbelasting van meer dan 10 kW/m², deze binnen 30 min niet zullen bezwijken. Bij een warmtestralingsbelasting van meer dan 32 kW/m² zal direct gekoeld moeten worden om te voorkomen dat deze onderdelen bezwijken. Hiervoor moeten maatregelen genomen worden conform .

Brand tijdens manipulatie - laad-/losplaats en pompplaats

Bij een brand op de laad-/losplaats en op locaties waar verpomping plaatsvindt, moet voorkomen worden dat de brand overslaat naar omliggende installatiedelen en objecten wat kan leiden tot ontoelaatbare escalatie. Het uitgangspunt is dat wanneer installatiedelen en objecten worden aangestraald met een warmtestralingsbelasting van meer dan 10 kW/m², deze binnen 30 min niet zullen bezwijken. Bij een warmtestralingsbelasting van meer dan 32 kW/m² zal direct gekoeld moeten worden om te voorkomen dat deze onderdelen bezwijken.

Verpomping moeten plaatsvinden in/op een opvangvoorziening (pompput/pompplaats met rioolsysteem). Wanneer in deze opvangvoorziening ADR-klasse 3-vloeistoffen vrij kunnen komen en een brand kan leiden tot ontoelaatbare escalatie, dan moeten maatregelen getroffen worden conform , tenzij voldaan wordt aan .

Verlading moet plaatsvinden in/op een opvangvoorziening (verlaadplaats). wanneer in deze opvangvoorziening ADR-klasse 3-vloeistoffen vrij kunnen komen en een brand kan leiden tot ontoelaatbare escalatie, dan moeten maatregelen getroffen worden conform .

Explosieve atmosferen

Wanneer de kans bestaat dat er een explosieve atmosfeer ontstaat, dan zijn er twee vormen van direct werkende wetgeving van toepassing. Enerzijds zijn er de verplichtingen voor de werkgever die voortvloeien uit het Arbeidsomstandighedenbesluit. Anderzijds zijn er de verplichtingen voor de fabrikant van explosieveilige apparatuur die voortvloeien uit het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016.

Hieronder wordt een nadere toelichting gegeven op deze besluiten. De verplichtingen vanuit deze besluiten zijn niet in deze PGS opgenomen.

De Nederlandse Arbeidsinspectie is toezichthouder op de naleving van beide besluiten.

Meer informatie is te vinden in de volgende documenten:

Atex 2014/34/EU Guidelines, 3rd edition - May 2020;
Niet-bindende praktijkgids met het oog op de tenuitvoerlegging van Richtlijn 1999/92/EG – april 2005;
De Blauwe Gids van 2022: Richtlijn voor uitvoering van productvoorschriften van de EU .

Verplichtingen werkgever

Wanneer er binnen een bedrijf brandbare stoffen (gassen, vloeistoffen en vaste stoffen) aanwezig zijn, dan bestaat het gevaar op explosie. Werknemers moeten worden beschermd tegen dit gevaar.

Het Arbeidsomstandighedenbesluit heeft daartoe verplichtingen opgenomen waar de werkgever invulling aan moet geven. Het doel van deze verplichtingen is:

het ontstaan van explosieve atmosferen zo veel mogelijk te voorkomen;
de ontsteking van explosieve atmosferen te vermijden;
de schadelijke gevolgen van een explosie te beperken.

De verplichtingen waar de werkgever invulling aan moet geven, worden beschreven in hoofdstuk 3 'Inrichting arbeidsplaatsen', paragraaf 2a; artikel 3.5a t/m 3.5f van het Arbeidsomstandighedenbesluit. Samengevat betreft dit de volgende verplichtingen:

het inventariseren en beoordelen van explosierisico's (risico-inventarisatie en -evaluatie);
het indelen van gebieden waar explosieve atmosferen kunnen voorkomen in gevarenzones;
het nemen van zowel technische als organisatorische maatregelen in gevarenzones;
het informeren van medewerkers;
het vastleggen van bovenstaande in een explosieveiligheidsdocument.

Met het opnemen van deze verplichtingen in het Arbeidsomstandighedenbesluit is de Europese richtlijn 1999/92/EG in de Nederlandse wetgeving opgenomen.

Informatieve aanwijzingen voor het opstellen van een gevarenzone-indeling staan beschreven in NPR 7910-1 voor gasexplosiegevaar en NPR 7910-2 voor stofexplosiegevaar.

Aanvullende informatie over het opstellen van een explosieveiligheidsdocument en hoe een werkgever moet omgaan met explosieveiligheid, zijn te vinden via het arboportaal.

Explosieveilige apparatuur

De in de voorgaande paragraaf genoemde gevarenzone-indeling kent een indeling naar zones overeenkomstig .

Gevarenzone-indeling
Aanwezigheid van explosieve atmosfeer
	Voortdurend of gedurende lange periode	Af en toe	Zelden en gedurende korte periode
Gas (als brandbaar medium)	Zone 0	Zone 1	Zone 2
Stof (als brandbaar medium)	Zone 20	Zone 21	Zone 22

Wanneer er sprake is van een gevarenzone, dan moet de apparatuur die wordt geplaatst binnen deze zone, geschikt zijn overeenkomstig het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016 volgens het volgende principe:

Zone 0/20 – categorie 1-apparatuur;
Zone 1/21 – categorie 1- of categorie 2-apparatuur;
Zone 2/22 – categorie 1-, categorie 2 of categorie 3-apparatuur.

De fabrikant van de apparatuur geeft aan in zijn EU-conformiteitsverklaring tot welke categorie de desbetreffende apparatuur hoort en wat het beoogde gebruik ervan is. Deze EU-conformiteitsverklaring is een verplichting voor fabrikanten en komt voort uit de Europese productrichtlijn 2014/34/EU. Deze richtlijn heeft betrekking op de technische integriteit en bevat doelvoorschriften voor apparatuur en beveiligingssystemen die worden gebruikt op plaatsen met explosiegevaar.

In Nederland is de productrichtlijn 2014/34/EU geïmplementeerd in het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016.

Aandachtspunten bij installaties voor de opslag van ADR-Klasse 3-vloeistoffen in ondergrondse of bovengrondse tankinstallaties

Als er ADR-Klasse 3-vloeistoffen/-mengsels vrijkomen, kan er zich een explosieve atmosfeer vormen. De installatie zal zich hierdoor geheel of gedeeltelijk in haar eigen gevarenzone bevinden. De gevarenzone zal zich waarschijnlijk uitstrekken tot buiten de installatie.

Het is voor de werkgever van belang om informatie te hebben over de omvang en de klasse van de gevarenzone die door de installatie (of onderdelen daarvan) wordt gecreëerd. De werkgever moet vervolgens conform het Arbeidsomstandighedenbesluit passende maatregelen nemen ter bescherming van de werknemers. De informatie die de werkgever nodig heeft, moet worden geleverd door de leverancier van de installatie. De leverancier beschikt over de informatie omtrent temperaturen, drukken en technische specificaties van onderdelen die van belang zijn bij het bepalen van de gevarenzones. De vorm waarin de informatie wordt geleverd (bijvoorbeeld een complete zoneringstekening), moet worden afgestemd tussen de eindgebruiker/werkgever en de leverancier.

Apparaten die onderdeel zijn van de installatie, moeten door de leverancier van de installatie worden geselecteerd op geschiktheid voor toepassing in een gevarenzone.

Wanneer het samenstel op locatie wordt samengebouwd (installatie), dan valt het geheel buiten het toepassingsbereik van de Europese productrichtlijn 2014/34/EU.

Wordt het samenstel geleverd als een kant-en-klaarproduct, dan valt dit product wel onder de Europese productrichtlijn 2014/34/EU en moet de fabrikant overeenstemming met deze richtlijn aantonen. De fabrikant moet instructies verstrekken voor het installeren, gebruik, onderhoud, enz. van het samenstel.

Wijzigingen aan bestaande installatie

Wanneer aan een bestaande installatie wijzigingen worden doorgevoerd, dan zal opnieuw moeten worden vastgesteld in hoeverre de wijzigingen van invloed zijn op het ontstaan van een explosieve atmosfeer. Wanneer dit het geval is, zullen maatregelen ter voorkoming van ontsteking en bescherming van werknemers opnieuw moeten worden overwogen.

Bij substantiële wijzigingen aan explosieveatmosfeer-gecertificeerde apparatuur zal opnieuw overeenstemming met de 2014/34/EU-richtlijn, volgens de daarvoor geldende procedures, moeten worden vastgesteld. Dit geldt ook wanneer de eindgebruiker wijzigingen aanbrengt. De eindgebruiker wordt in dat geval beschouwd als fabrikant.

Wijzigingen aan een bestaande installatie kunnen bestaan uit:

het vervangen van onderdelen (als gevolg van slijtage);
reparatie;
modificaties.

BasisveiligheidZorgplicht basisveiligheid

Er is een basisveiligheidsniveau aanwezig dat bestaat uit:

beschermende maatregelen die volgens wet- en regelgeving standaard bij de activiteiten nodig zijn;
maatregelen die volgens bewezen en geaccepteerde goede praktijken niet weg te denken zijn. Dit zijn maatregelen voor ontwerp, constructie, in bedrijf nemen, gebruik, onderhoud of modificatie, inspectie en uit bedrijf nemen;
good housekeeping. Dit is een begrip dat staat voor de algemene zorg bij, netheid en orde van een activiteit of een bedrijfsonderdeel. Good housekeeping is een belangrijke factor bij het voorkomen van gevaarlijke situaties. Er wordt vanuit gegaan dat een bedrijf deze zaken op orde heeft, zoals ook is beschreven in de zorgplichtartikelen van de Omgevingswet en de Arbeidsomstandighedenwet;
maatregelen goed vakmanschap. Dit staat voor vaardigheden van werknemers om kwalitatief goed werk te leveren, en daarbij veilig en gezond te werken.

De scenario’s in deze PGS zijn gebaseerd op deze basisveiligheid. Deze maatregelen zijn een eerste ‘line of defense’ om te voorkomen dat relatief kleine incidenten zich ontwikkelen tot grote incidenten.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Constructie en installatie van de tankinstallatie

In dit hoofdstuk staan de eisen voor de constructie en installatie van opslagtanks en toebehoren.

De constructie-eisen die aan opslagtanks worden gesteld, zijn opgenomen in een aantal beoordelingsrichtlijnen (BRL's) die in overleg met de marktpartijen zijn opgesteld.

De belangrijkste BRL die voor dit soort installaties van toepassing is, is BRL SIKB 7800 (voorheen BRL-K903) voor boven- en ondergrondse tankinstallaties incl. bovengrondse inspectie en AS SIKB 6800 voor ondergrondse inspectie.

Opmerking: In BRL SIKB 7800 (voorheen BRL-K903) wordt aangegeven welke types tanks mogen worden toegepast en welke afzonderlijke BRL’s daarop van toepassing zijn.

Inleiding(Ontwerp)levensduur tankinstallatie

Voor de ontwerplevensduur moet standaard 15 jaar voor tankinstallaties worden gehanteerd. Wanneer de opslagtank wordt voorzien van een inwendige coating of wanneer de opslagtank een niet-corrosieve gevaarlijke vloeistof bevat, dan is er (afhankelijk van het medium en de coating) de mogelijkheid om tot een ontwerplevensduur van 20 jaar te komen. Dit wordt dan geregeld door middel van een PRI&E en vermeld op het installatiecertificaat. Bij een andere ontwerplevensduur moet dit worden vermeld op het installatiecertificaat en zijn behandeld in PRI&E. Na het bereiken van deze periode moet de tankinstallatie worden geïnspecteerd (zie en ) en wordt, afhankelijk van de resultaten van de inspectie, een nieuwe keuringstermijn vastgesteld.

[vs 2.3.2, PGS 31:2021 versie 1.0]

Water in het product kan tankwanden corroderen. Inwendige coatings kunnen door producten worden aangetast. Let op bij productwissel dat de installatie ook geschikt en ‘fit for purpose’ is voor het nieuwe product.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidIndicatie inhoud opslagtank en type product

Aan de buitenzijde van een opslagtank voor de opslag van vloeibare gevaarlijke stoffen moet de inhoud van de opslagtank en de benaming en/of de GHS-symbolen van de opgeslagen stof goed zichtbaar zijn aangegeven.

[vs 3.2.3, PGS 31:2021 versie 1.0]

De tank moet voorzien zijn van pictogrammen volgens de wettelijke verplichtingen in het kader van arbeidsveiligheid, zie ook .

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidOpslag ADR-klasse 3 VG I

Vloeistoffen van ADR-Klasse 3 VG I, moeten ondergronds worden opgeslagen tenzij met een PRI&E of een veiligheidsstudie kan worden onderbouwd dat met voorzieningen of maatregelen een gelijkwaardig veiligheidsniveau kan worden bereikt en waar nodig (zie en ) er een aanvalsplan () aanwezig is.

[vs 6.4.8, PGS 31:2021 versie 1.0]

Het aanvalsplan heeft betrekking op alle voorzieningen ter voorkoming en bestrijding van een brand en, wanneer niet elders geregeld in noodprocedures, op alle voorbereidingen die worden getroffen voor het daadwerkelijk vluchten in het geval van brand.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type stofVerwarmde vloeistoffen/mengsels

Wanneer opslag van verwarmde vloeistoffen/mengsels noodzakelijk is, mogen verwarmde vloeistoffen/mengsels uitsluitend zijn opgeslagen in stalen tanks waarvan de coating en/of isolatie bestand is tegen de optredende temperaturen ten gevolge van de verwarming van het product.

[vs 2.3.9, PGS 31:2021 versie 1.0]

Bij toepassing van een inwendige coating in de stalen opslagtanks, zoals genoemd in de maatregel, behoort deze bestand te zijn tegen de verwarmde opgeslagen producten. Ook behoort de nodige aandacht te worden besteed aan corrosie van het verwarmingssysteem zelf. Wanneer voldoende onderbouwd kan worden aangetoond dat er een (voor verwarmde producten) geschikte inwendige coating kan worden aangebracht in de opslagtank, dan is een inwendige coating ook toegelaten.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidbrandpreventieVerwarmde vloeistoffen/mengsels - inpandige opslag

Gevaarlijke vloeistoffen die vanwege kristalvorming en/of viscositeit moeten worden verwarmd, mogen alleen inpandig worden opgeslagen als de vloeistoftemperatuur ten minste 5 °C (voor enkelvoudige stoffen) of 15 °C (voor mengsels) onder het vlampunt blijft of als een uitgevoerde PRI&E aantoont dat het veilig is om hiervan af te wijken.

[vs 6.4.7, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidADR-klasse 4.1 - toepassing eisen ADR-klasse 3

Voor ADR-klasse 4.1-vloeistoffen, reactieve stoffen, gelden de maatregelen die van toepassing zijn op ADR-klasse 3-vloeistoffen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingADR-klasse 4.1 – technische maatregelen verkeerde oplijning

Voor ADR-klasse 4.1-vloeistoffen, reactieve stoffen, moeten technische maatregelen worden genomen zodat voorkomen wordt dat er stoffen in het systeem kunnen komen waardoor een reactie kan optreden.

Toelichting 1: Hiermee wordt niet bedoeld het volledig voorkomen aangezien er altijd geringe resten aanwezig kunnen zijn, uitgangspunt is dat voorkomen wordt dat er een ontoelaatbare reactie kan optreden.

Toelichting 2: Een voorbeeld van een dergelijke maatregel is de toepassing van een 'dedicated' aansluiting.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Tankontwerp en -constructieAlgemene constructie-eisen

De tankinstallatie inclusief leidingen en appendages is zodanig ontworpen, vervaardigd en geïnstalleerd dat deze bij normaal gebruik een aanvaardbaar risico oplevert voor mens en milieu. Dat betekent ten minste dat de gehele installatie:

chemisch resistent is tegen de stoffen die worden opgeslagen;
voldoende sterk is, rekening houdend met de condities die zich bij gebruik kunnen voordoen;
waar nodig is beschermd tegen beschadigingen van buitenaf;
beschikt over een doeltreffende ontluchting/beluchting;
toegerust is om het vrijkomen van gevaarlijke stoffen en de schadelijke gevolgen daarvan te voorkomen dan wel zo veel mogelijk te beperken.

[vs 2.2.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

Leidingen kunnen worden uitgevoerd als onderdrukleidingen (zuigleidingen) of als drukleidingen. Bij drukleidingen wordt onderscheid gemaakt tussen persleidingen (drukonderhoudendsysteem) en/of niet-drukloze leidingen (zoals permanent met product gevulde leidingen/statische druk).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidGecertificeerd installateur en installatiecertificaat

De gehele tankinstallatie, inclusief leidingen en appendages, moet worden geïnstalleerd door een gecertificeerde installateur volgens BRL SIKB 7800 en de onderliggende normen, en worden voorzien van een installatiecertificaat.

[vs 2.3.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

Voor opslagtanks niet gebouwd op basis van de BRL zie .

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidInstallatiecertificaat

De tankinstallatie mag pas in gebruik worden genomen nadat een gecertificeerde installateur, erkend op basis van BRL SIKB 7800 (voorheen BRL-K903) of een aantoonbaar gelijkwaardig beoordelingssysteem, een kwaliteitsverklaring heeft afgegeven dat de desbetreffende installatie voldoet aan de eisen zoals omschreven in het installatiecertificaat.

[vs 2.2.4, PGS 31:2021 versie 1.0]

De constructie-eisen die aan tankinstallaties worden gesteld, zijn opgenomen in een aantal beoordelingsrichtlijnen (BRL's) dat in overleg met marktpartijen is opgesteld. Op dit moment is de belangrijkste BRL voor het type tankinstallaties dat onder de werking van PGS 31 valt: BRL SIKB 7800 (voorheen BRL-K903).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidDubbelwandige opslagtank - lekdetectiesysteem

Dubbelwandige opslagtanks en dubbelwandige leidingen zijn voorzien van een goedgekeurd (al dan niet elektronisch) lekdetectiesysteem. Het lekdetectiesysteem moet doelmatig zijn en moet functioneren gedurende het in gebruik zijn van de opslagtank. Lekdetectie middels een vloeistofmedium is voor ondergrondse tanks en leidingen niet toegelaten.

Dit elektronisch detectiesysteem moet ‘fail-safe’ zijn ontworpen, dat wil zeggen: zelfmeldend bij defecten. wanneer een defect aan het lekdetectiesysteem wordt geconstateerd, moet onmiddellijk contact worden opgenomen met een gecertificeerde installateur. Dit lekdetectiesysteem moet worden geïnstalleerd door een gecertificeerde installateur volgens BRL SIKB 7800 (voorheen BRL-K903).

Een duidelijk hoorbaar of zichtbaar alarm moet worden gegeven op het moment dat een afwijking optreedt in de opslagtank. Dit alarm moet worden gegeven op een plaats waar dit door de operator/medewerker kan worden waargenomen. Het alarm moet voortduren totdat actie is ondernomen.

[vs 2.2.19/vs 2.3.6/vs 2.3.7/vs 2.220, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: Er bestaan verschillende soorten lekdetectiesystemen:

druk/vacuüm: werkt door onder- of overdruk in de dubbele wand van de tank/leiding, eventueel met inert gas of een andere explosieveilige uitvoering;
sensoren: detecteren vloeistof in een ‘containment’-systeem (spouw, bak, wand, enz.);
vloeistof: werkt door een visuele vloeistofpot op de dubbele wand van de opslagtank die volledig is gevuld met detectievloeistof. De detectievloeistof mag geen reactie geven met de opgeslagen stof.

Toelichting 2: Bij een ondergrondse tank kan de vloeistof gaan indikken en kan dan niet afgetapt worden en vervangen.

brandpreventieomgevingsveiligheidarbeidsveiligheidDubbelwandige tanks /leidingen - elektronisch lekdetectiesysteem proefinrichting

Het elektronisch lekdetectiesysteem moet zijn voorzien van een proefinrichting waarmee de goede werking van het alarmsysteem kan worden gecontroleerd. Het (proef)alarm van het lekdetectiesysteem bij drukverzorgende ondergrondse tankinstallaties moet maandelijks, en bij drukloze tankinstallaties jaarlijks, worden getest.

[vs 2.3.8, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidOvervulbeveiligingOvervulbeveiliging - algemeen

Een tankinstallatie is voorzien van een doelmatige technische overvulbeveiliging waarbij de aard van de stoffen bepalend is voor het vereiste voorzieningenniveau. Een tankinstallatie beschikt ten minste over de volgende voorzieningen om overvullen te voorkomen:

een mogelijkheid om het vloeistofniveau te kunnen bepalen. Voor nieuwe tanks moet dit een gesloten systeem zijn, zoals een afpersbare peilklok of een elektronische niveaumeter;
Een voorziening op een veilige locatie om bij het bereiken van het hoogniveau het vullen te stoppen. Het stoppen moet ten minste handmatig plaats kunnen vinden middels een drukknop, handafsluiter of pompschakelaar;
een mechanische onafhankelijke overvulbeveiliging (MOOB) of een onafhankelijke elektronische overvulbeveiliging (EOOB). Zonder tussenkomst van een persoon zal de toevoer automatisch stoppen bij hoog-hoogniveau. Dit gebeurt onafhankelijk van de reguliere niveaumeting.

Zie voor een schematische weergave van de verschillende configuraties van de overvulbeveiliging.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidOvervulbeveiliging – afwijking van M14, M22 en M23

In plaats van gebruik te maken van de overvulbeveiliging zoals beschreven in de maatregelen , en , kan er voor de technische overvulbeveiliging worden gebruikgemaakt van de werkwijze zoals omschreven in de NEN-EN-IEC 61508-reeks en de NEN-EN-IEC 61511-reeks, waarmee het voorzieningenniveau op basis van deze normen wordt bepaald.

Zie voor een schematische weergave van de verschillende configuraties van de overvulbeveiliging.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type tankAntihevelbeveiliging - bovengrondse of ingeterpte opslag

Wanneer de zuigleiding en/of het afleverpunt zich onder het hoogste productniveau van de opslagtank bevindt (dit geldt bij alle tankaansluitingen aan de bovenzijde van de opslagtank), dan zal een antihevelbeveiliging in de zuigleiding zo dicht mogelijk bij de opslagtank moeten worden geplaatst. Dit ter voorkoming dat de opslagtank zich leeg hevelt bij leidingbreuk/pompdefect. Verder moet de antihevelbeveiliging de overdruk in de zuigleiding voorkomen.

[vs 2.2.6, PGS 31:2021 versie 1.0]

Als antihevelbeveiliging kan ook een door de pomp aangestuurde elektrische, pneumatische of hydraulisch aangedreven klep worden gebruikt die alleen opent als de pomp in werking treedt. Deze antihevelbeveiliging behoort functioneel te voldoen aan BRL-K916 of gelijkwaardig. De antihevelbeveiliging behoort te zijn voorzien van een functionerende overdrukbeveiliging. De specificatie van de antihevelbeveiliging behoort overeen te stemmen met de maximale vloeistofkolom tussen het hoogste vloeistofniveau in de tank en de onderzijde van de pomp of het afleverpunt. De testaansluiting behoort op het laagste punt te zitten.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid‘Dubbel-seal’ of ‘sealless’ pompen

Voor vloeistoffen van ADR-klasse 3, 4.1 en 6.1 geldt dat pompen uitgevoerd moeten zijn als ‘dubbel-seal’ of ‘sealless’.

In bestaande situaties, waarbij er geen ‘dubbel-seal’ of ‘sealless’ pompen zijn toegepast, wordt bij ADR 3-geclassificeerde stoffen verondersteld dat een lekkage kan leiden tot een (plas)brand in de opvangvoorziening en moeten de maatregelen zoals beschreven in toegepast worden. De pompput of pompplaats moet hierbij een directe afvoer hebben naar -bijvoorbeeld- een oliehoudend rioolsysteem.

Wanneer de pompput of pompplaats onvoldoende afloop heeft of het rioolsysteem onvoldoende doorstroom- en opvangcapaciteit heeft, dan kan het product zich ophopen op de pompput of pompplaats. In deze gevallen moet het VBB-systeem voldoen aan de NFPA 11.

Het basisontwerp en de wijze van onderhoud en inspectie van het VBB-systeem moet overeenkomstig het veiligheidsbeheerssysteem worden vastgesteld. Wanneer er geen veiligheidsbeheersysteem is toegepast, moeten de uitgangspunten in een uitgangspuntendocument (UPD) of veiligheidsstudie geborgd worden, zie .

Dubbele mechanische seal: het voordeel van een mechanische asafdichting is de zeer geringe lekkage (enige lekkage is noodzakelijk voor smering en koeling). De lekkage is zo gering dat ze daarom ook wel lekvrij genoemd worden. Een dubbele seal geeft nog meer zekerheid op het voorkomen van lekkage. Pas na falen van de eerste seal wordt de tweede belast, en wordt een alarm gegenereerd waardoor tijdig ingegrepen kan worden.

Sealless of magneet gedreven pomp: met een magneet aangedreven sealless pomp is er een sterk verminderd gevaar voor emissies of lekkages. De pomp is volledig natlopend waardoor het onderhoud minimaal is, er zijn geen seals die kunnen gaan lekken. Hierdoor is er geen emissie van het verpompte product mogelijk.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidbrandpreventieAanvullende maatregelen op basis van type stofVoorkomen warmtestralingsbelasting – opslagtanks

Voor vloeistoffen van ADR-klasse 3, 4.1 en 6.1 moeten aanvullende maatregelen, zoals genoemd in , of worden getroffen om de tankinstallatie intact te houden wanneer:

een enkelwandige opslagtank met een inhoud > 10 m³ langer dan 30 min kan worden blootgesteld aan een warmtestralingsbelasting van meer dan 10 kW/m² voor stalen opslagtanks of 3 kW/m² voor kunststof opslagtanks;
een dubbelwandige opslagtank met een inhoud > 10 m³ langer dan 60 min kan worden blootgesteld aan een warmtestralingsbelasting van meer dan 10 kW/m² voor stalen opslagtanks of 3 kW/m² voor kunststof opslagtanks.

Wanneer kan worden aangetoond dat de opslagtank een hogere warmtestralingsbelasting dan 10 kW/m² respectievelijk 3 kW/m² aan kan, dan is deze maatregel pas van toepassing bij een warmtestralingsbelasting hoger dan de belasting die de opslagtank aan kan.

In afwijking van bovenstaande kan voor één tank met een volume van maximaal 50 m³ gebruik worden gemaakt van de afstandseisen uit of van de inzet van de overheidsbrandweer. Bij inpandig opgestelde tankinstallaties is het niet vanzelfsprekend dat de overheidsbrandweer in staat is deze tank te koelen en geldt aanvullend dat de opslagtank bereikbaar moet zijn middels een veilige opstelplaats (buitendeur) voor brandweerpersoneel op maximaal 25 m afstand van de opslagtank.

Toelichting 1: Uitgangspunt van deze maatregel is dat geen ontoelaatbare warmtestralingsbelasting optreedt. Dit kan aangetoond worden middels berekeningen van warmtestralingscontontouren, in combinatie met aanvullende maatregelen waar nodig, of door het toepassen van de afstandseisen.

Toelichting 2: Het doel van de genoemde aanvullende maatregelen is dat de warmtestralingsbelasting onder de genoemde grenzen blijft. Dit kan bereikt worden met een of meer van de genoemde maatregelen. Waar gekozen wordt voor een combinatie van maatregelen geldt dat het geheel aan maatregelen moet leiden tot een warmtestralingsbelasting onder de genoemde grenzen.

Toelichting 3: Voor een tank van 50 m³en kleiner wordt ervan uitgegaan dat de overheids-/bedrijfsbrandweer voldoende middelen heeft om het incident te beheersen.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidbrandpreventieFireproofing coating

Voor vloeistoffen van ADR-klasse 3, 4.1 en 6.1 geldt dat wanneer een tankinstallatie wordt blootgesteld aan een te hoge warmtestralingsbelasting, zie en , het toepassen van een warmte-isolerende bekleding of coating een alternatief is. Deze coating moet voldoen aan de volgende eisen:

De coating van een opslagtank moet zodanig zijn uitgevoerd dat het vrijkomen van de inhoud van de opslagtank (anders dan door ontluchting) wordt voorkomen als de opslagtank gedurende 60 min wordt blootgesteld aan warmtestralingsbelasting zoals bedoeld in .
De coating van een draagconstructie moet zodanig zijn uitgevoerd dat het bezwijken van de draagconstructie wordt voorkomen als deze gedurende 60 min wordt blootgesteld aan warmtestralingsbelasting zoals bedoeld in .
De coating moet goed hechten aan de tankwand en/of draagconstructie.
De coating moet in verhitte toestand zodanig blijven hechten aan de tankwand dat deze niet met het blus- of koelwater wordt weggespoeld.
De werking van de coating mag niet binnen de incidentontwikkelingsperiode negatief worden beïnvloed door het opgeslagen product.
De coating mag de tankwand niet aantasten, bijvoorbeeld als gevolg van het ontstaan van (galvanische) corrosie.

[vs 2.2.18, PGS 31:2021 versie 1.0]

Wanneer wordt voldaan aan API 2218 of NEN-EN 13381-8 en NEN-EN 13381-9 voor de genoemde belasting wordt voldaan aan deze maatregel.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidNoodventilatiecapaciteit

Een opslagtank waarin een vloeistof van ADR-klasse 3 of van ADR-Klasse 4.1 is opgeslagen, moet voorzien zijn van voldoende noodventilatiecapaciteit.

De uitvoering van de noodventilatiecapaciteit moet worden bepaald aan de hand van NEN-EN-ISO 28300 of API 2000 of gelijkwaardig.

[vs 2.2.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: De noodventilatiecapaciteit behoort voldoende te zijn om te voorkomen dat door calamiteiten (zoals aanstraling van de opslagtank) een excessieve overdruk in de opslagtank kan ontstaan, waardoor de tank kan loskomen van de ondergrond of de tankwand kan bezwijken.

Bij (verticale) opslagtanks kan ook worden volstaan met het aanbrengen van een scheurnaad aan de bovenzijde van de opslagtank of het plaatsen van een 'emergency relief valve' (ERV).

Toelichting 2: vermeldt dat het uitgangspunt van deze PGS-richtlijn is dat vloeistoffen van ADR klasse 3 VG I ondergronds moeten worden opgeslagen en dat bovengrondse opslag mogelijk is wanneer hiervoor een PRIE of veiligheidsstudie is uitgevoerd.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidADR-klasse 3-vloeistoffen - aanvullende eisen tankinstallatie

Bij de tankopslag van ADR-klasse 3-vloeistoffen moeten de volgende aanvullende aspecten zijn geregeld:

op een tank voor opslag van ADR-klasse 3-vloeistoffen groter dan 15 m³ is een onder-/overdrukventiel in de ont- en beluchting geïnstalleerd;
een vlamdover volgens NEN-EN ISO 16852;
de ontluchting van een ondergrondse tank moet zich op minimaal 5 m boven het maaiveld bevinden;
voor een bovengrondse tank geldt dat de ontluchting bovenop de tank moet worden geplaatst, en minimaal 1 m boven de tank en boven aanzuigopeningen van luchtkanalen en luchtbehandelingsinstallaties;
voor een inpandige tank geldt dat deze is voorzien van beluchting en ontluchting met een rechtstreekse verbinding of verbindingsleiding met de buitenlucht;
de tankinstallatie is geaard en voorzien van potentiaalvereffening;
een bovengrondse opslagtank moet zo veel mogelijk zonlicht kunnen reflecteren. Dit kan bijvoorbeeld door de opslagtank te voorzien van lichte bekleding of een verfsysteem. Blanke RVS-tanks reflecteren het zonlicht al voldoende;
de opslagtank is voorzien van zelfsluitende peildop(pen).

Het is niet altijd veiliger om een vlamdover toe te passen. Bijvoorbeeld in het geval van stoffen die kunnen polymeriseren, kan dit tot verstopping van de vlamdover leiden. In die gevallen behoort maatwerk te worden toegepast en kan op basis van een PRI&E de installatie worden vormgegeven.

[vs 2.2.34/vs 2.2.39, PGS 31:2021 versie 1.0]

Er wordt onderscheid gemaakt tussen inpandige en uitpandige tankopslag. Een overkapping voor bijvoorbeeld een losplaats wordt niet als inpandig beschouwd.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOvervulbeveiliging – aanvulling o.b.v. stof

Deze maatregel is van toepassing voor de volgende vloeistoffen:

vloeistoffen van ADR-klasse 3, VG I en II;
vloeistoffen waar volgens de CLP-verordening de volgende H-zinnen in het VIB, rubriek 2 zijn genoemd:
- H340 (kan genetische schade veroorzaken);
- H350 (kan kanker veroorzaken).

Voor tankinstallaties waarin bovengenoemde stoffen worden opgeslagen gelden de volgende eisen aanvullend op :

een elektronische niveaumeting met zowel een akoestisch als visueel alarm bij het bereiken van het hoogniveau. Voor tanks met een volume van maximaal 10 m³ mag er een keuze worden gemaakt tussen een akoestisch of visueel signaal (dit mag ook in de procesbesturing of gebouwbeheersysteem zijn geregeld);
wanneer er niet wordt gevuld vanuit een transportmiddel, dan moet met behulp van een PRI&E de veilige locatie voor het stoppen van het vullen worden geborgd.

Zij voor een schematische weergave van de verschillende configuraties van de overvulbeveiliging.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidOvervulbeveiliging – aanvulling o.b.v. stof acuut toxisch

Deze maatregel is van toepassing voor de volgende vloeistoffen waar volgens de CLP-verordening de volgende H-zinnen in het VIB, rubriek 2 genoemd zijn:

H310;
H330;
H331.

Voor tankinstallaties waarin bovengenoemde stoffen worden opgeslagen, gelden de volgende eisen aanvullend op :

een elektronische niveaumeting met zowel een akoestisch als visueel alarm bij het bereiken van het hoogniveau;
met behulp van een PRI&E moet de veilige locatie voor het stoppen van het vullen worden geborgd;
een onafhankelijke elektronische overvulbeveiliging (EOOB). Zonder tussenkomst van een persoon zal de toevoer automatisch stoppen bij hoog-hoogniveau. Dit gebeurt onafhankelijk van de reguliere niveaumeting.

Zie voor een schematische weergave van de verschillende configuraties van de overvulbeveiliging.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidADR-klasse 4.1 - temperatuurbewaking

Opslagtanks waarin ADR-klasse 4.1-vloeistoffen (reactieve stoffen) worden opgeslagen, moeten voorzien zijn van een temperatuurbewaking, tenzij wordt aangetoond dat de kritische temperatuur niet bereikt kan worden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Fundering en ondersteuningAanvullende maatregelen op basis van type tankFundering bovengrondse tank

Op plaatsen waar kans op verzakking bestaat, moet onder een bovengrondse opslagtank en/of opvangbak een doelmatige fundering zijn aangebracht.

[vs 2.2.15, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidDraagconstructie opslagtank

De draagconstructie van de bovengrondse opslagtank moet voldoende sterk zijn om het totale gewicht van de desbetreffende tank met inhoud te dragen.

[vs 2.2.16, PGS 31:2021 versie 1.0]

In diverse ontwerpnormen, zoals BRL, NEN, NEN-EN, is weergegeven hoe kan worden berekend of een draagconstructie voldoende sterk is.

In het Bbl staat aangegeven waaraan draagconstructies moeten voldoen en wat de daaruitvloeiende Eurocodes zijn. Het Bbl kan van toepassing zijn bij fundering en ondersteuning.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidVoorkomen warmtestralingsbelasting - bescherming draagconstructie

Aan een draagconstructie van een opslagtank moeten aanvullende maatregelen, zoals genoemd in , of worden getroffen om de draagconstructie intact te houden, wanneer:

een stalen draagconstructie langer dan 30 min kan worden blootgesteld aan een warmtestralingsbelasting van meer dan 10 kW/m²;
een kunststofdraagconstructie langer dan 30 min kan worden blootgesteld aan een warmtestralingsbelasting van meer dan 3 kW/m².

Wanneer kan worden aangetoond dat de draagconstructie een hogere warmtestralingsbelasting dan 10 kW/m² respectievelijk 3 kW/m² aan kan, dan is deze maatregel pas van toepassing bij een warmtestralingsbelasting hoger dan de belasting die de draagconstructie aan kan.

In afwijking van bovenstaande kan voor één opslagtank gebruik worden gemaakt van de afstandseisen uit of van de inzet van de overheidsbrandweer. Bij inpandig opgestelde tankinstallaties is het niet vanzelfsprekend dat de overheidsbrandweer in staat is deze draagconstructie te koelen en geldt aanvullend dat de draagconstructie bereikbaar moet zijn middels een veilige opstelplaats (buitendeur) voor brandweerprsoneel op maximaal 25 m afstand van de opslagtank.

Voor ondersteuningsconstructies (consoles) zoals deze standaard toegepast worden bij gecertificeerde bovengrondse horizontaal cilindrische enkel- en dubbelwandige tanks conform de voorschriften uit BRL SIKB 7800 (voorheen BRL-K903) (tankbouw BRL-K21051/01 toepassingsgebied 1B) is deze maatregel niet van toepassing, aangezien deze niet zullen bezwijken. De consoles/ondersteuningsconstructies onder dit type gecertificeerde tanks zijn slechts van beperkte hoogte (ca. 150 mm tot max. 300 mm) en deze tanks zijn horizontaal (liggend) uitgevoerd.

[vs 2.2.17, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: Uitgangspunt van deze maatregel is dat geen ontoelaatbare warmtestralingsbelasting optreedt. Dit kan aangetoond worden middels berekeningen van warmtestralingscontouren, in combinatie met aanvullende maatregelen waar nodig, of door het toepassen van de afstandseisen.

Toelichting 2: Het doel van de genoemde aanvullende maatregelen is dat de warmtestralingsbelasting onder de genoemde grenzen blijft. Dit kan bereikt worden met een of meer van de genoemde maatregelen. Het is dus niet noodzakelijk om alle maatregelen toe te passen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidVoorziening voor opvang van zettingen

Op plaatsen waar kans op opdrijving bestaat, moet een doelmatige voorziening ter voorkoming van opdrijving zijn aangebracht. Wanneer nodig is bij de aansluiting tussen de opslagtank en het leidingwerk een voorziening toegepast om zettingen tussen de opslagtank en het aangesloten leidingwerk te kunnen opvangen.

De bedoelde voorziening voorkomt dat het insluitsysteem faalt bij het opdrijven van tanks. In de praktijk wordt veelal een expansiekrul (dampleiding) of een flexibele koppeling (vloeistofleiding) toegepast.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type stofADR-klasse 3-vloeistoffen - ondergrond

Een bovengrondse opslagtank waarin ADR-klasse 3-vloeistoffen worden opgeslagen, moet worden geplaatst op een ondergrond die is vervaardigd van onbrandbaar materiaal volgens NEN 6064.

[vs 2.2.14, PGS 31:2021 versie 1.0]

Wanneer opgesteld in een opvangvoorziening geldt deze eis voor de opvangvoorziening als geheel.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Kathodische bescherming stalen tankinstallatie of delen daarvanAanvullende maatregelen op basis van type tank

Het aanleggen van de kathodische bescherming valt onder het installatiecertificaat op grond van BRL SIKB 7800 (voorheen BRL-K903).

Kathodische bescherming tankinstallatie

Ondergrondse corrosiegevoelige installatieonderdelen moeten zijn voorzien van kathodische bescherming wanneer de bodemweerstand lager is dan 100 Ωm. De kathodische bescherming moet zodanig zijn geïnstalleerd en worden onderhouden en gebruikt dat er geen schade aan ondergrondse objecten, zoals gasleidingen en telefoonkabels, in de omgeving van de installatie kan worden toegebracht. Installatie en onderhoud moeten gebeuren door een bedrijf dat beschikt over een erkenning op grond van het Besluit bodemkwaliteit.

[v 2.3.4, PGS 31:2021 versie 1.0]

Het uitrusten van corrosiegevoelige installatieonderdelen (ondergronds) met een kathodische bescherming voorkomt corrosie. Een kathodische bescherming behoort periodiek te worden gecontroleerd op functioneren en slijtage. Aanleg en controle van een kathodische bescherming kan worden uitgevoerd volgens BRL SIKB 7800 (voorheen BRL-K903) of gelijkwaardig.

omgevingsveiligheidKathodische bescherming - betrouwbaarheid bij ingebruikname

Wanneer bij de ingebruikname van de tankinstallatie als gevolg van de geroerde grond de kathodische bescherming nog niet betrouwbaar kan worden doorgemeten wegens onvoldoende polarisatie, moet de gecertificeerde installateur voldoen aan de gestelde eis van de maximale stroombehoefte 1 μA/m² tankinstallatieoppervlak.

[vs 2.3.5, PGS 31:2021 versie 1.0]

In BRL SIKB 7800 (voorheen BRL-K903) staat het volgende weergegeven over de opleveringsmeting van de bekleding en de kathodische bescherming: “Na plaatsing en afwerking van de totale installatie mag de stroom niet meer bedragen dan 1 microampère per m² voor EP/PE-bekledingen (1MΩ.m²). Voor bitumen bekledingen mag de stroom niet meer dan 2 microampère per m² zijn (500 kΩ.m²). Tijdens deze meting behoort het metaalelektrolyt potentiaal ca. –1 500 millivolt te zijn op alle te meten punten (voor de isolatiestukken), zoals peil-, vul-, zuig- en ont-/beluchtingpunten. Op alle meetdraden zal eenzelfde potentiaal gemeten moeten worden.

De anode dient een magnesiumanode te zijn met een metaalelektrolyt potentiaal van ca. –1 550 millivolt ten opzichte van een Cu/CuSO4-referentiecel. Wanneer kathodische bescherming niet nodig is, moet met een magnesiumpen een tijdelijke kathodische bescherming gecreëerd worden om via deze methode de opleveringsmeting van de bekleding te verzorgen.”

omgevingsveiligheid

Terreininrichting

Algemene eisenLocatiekeuze en aanrijdbeveiliging

De tankinstallatie met toebehoren tank en leidingen is, in relatie tot de toegelaten snelheden van voertuigen en de verkeersintensiteit nabij de opslaglocatie, zodanig geplaatst dat er geen gevaar bestaat voor aanrijding. Wanneer een dergelijke plaatsing niet aanwezig is, is een voldoende afschermende constructie aangebracht.

[vs 6.2.3, PGS 31:2021 versie 1.0]

Er behoort rekening te worden gehouden met aanwezige interne transportmiddelen (bijvoorbeeld heftruck, reachstacker).

Een voldoende afschermende constructie zoals bedoeld in deze maatregel kan worden gerealiseerd wanneer de constructie bestaat uit een aanrijdbeveiliging in de vorm van een doelmatige vangrailconstructie, dan wel door (met beton gevulde) stalen buizen met een middellijn van ten minste 0,1 m en een hoogte van ten minste 0,6 m boven het maaiveld. De buizen behoren hierbij stevig te zijn bevestigd in een tot minstens 0,1 m verhoogde, betegelde, dan wel daaraan gelijkwaardige verharde vloer, die ten minste 0,1 m buiten de buisbescherming reikt. De afstand tussen de buizen mag niet meer zijn dan 1 m. Alleen aan de zijde(n) waar een aanrijding redelijkerwijze mogelijk is, behoren de tank, het aflevertoestel en het vulpunt tegen aanrijding te worden beschermd.

Er zijn ook andere oplossingen mogelijk. Het bovenstaande is slechts een voorbeeld.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type tankBereikbaarheid opslagtank voor onderhoud

Een bovengrondse tankinstallatie moet voor onderhoud en ten tijde van inspectie aan alle zijden bereikbaar zijn of bereikbaar worden gemaakt.

[vs 2.2.22, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidMinimale inspectieafstand opslagtank tot andere objecten

Rondom een opslagtank moet altijd een afstand van ten minste 25 cm als inspectieafstand tot andere objecten worden aangehouden.

[vs 2.2.23, PGS 31:2021 versie 1.0]

Aangezien de afstand van een bovengrondse opslagtank tot een andere opslagtank of andere objecten/voorzieningen ten minste 25 cm moet bedragen, kan dit betekenen dat de opslagtank bij herkeuring/onderhoud moet worden verplaatst en/of uit de opvangbak moet worden getild om de inspectie mogelijk te maken. Het verdient aanbeveling hiermee rekening te houden bij het ontwerp. Als de ruimte beschikbaar is, is het eenvoudiger te zorgen voor voldoende ruimte om te inspecteren dan de opslagtank te moeten verplaatsen.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidOpslagtank met asfaltbitumen bekleding - afstand beplanting

Tot op 7,5 m van een ondergrondse opslagtank met asfaltbitumen bekleding mag geen beplanting aanwezig zijn waarvan de wortels in de bekleding van de tank kunnen groeien. Het beschermen van de opslagtank met kunststoffolies of -damwanden is verboden.

[vs 2.3.12, PGS 31:2021 versie 1.0]

De meeste tankinstallaties worden uitgevoerd met uitwendig epoxybeklede opslagtanks en leidingwerk met polyetheen bekleding en kunststof wikkelband.

Opslagtanks voorzien van epoxybekleding en -leidingen voorzien van polyetheen bekleding of kunststofpijpwikkelband zijn niet gevoelig voor wortelingroei. Het toepassen van kunststoffolie of -damwanden ter voorkoming van bijvoorbeeld wortelingroei in de bekleding kan vanwege het elektrisch isolerend effect het functioneren van de kathodische bescherming negatief beïnvloeden. Ook bij het uitvoeren van bekledingscontroles en herkeuringen geeft een folie of damwand problemen. Wanneer een opslagtank tegen wortelgroei moet worden beschermd, verdient het aanbeveling een onafhankelijke certificatie- en keuringsinstelling te raadplegen over de in dit verband te treffen voorzieningen.

omgevingsveiligheidbrandpreventie

Veiligheidsafstanden, brandwerendheidAanvullende maatregelen op basis van type tankEnkelwandige opslagtank of draagconstructie - veiligheidsafstanden

Voor enkelwandige opslagtanks en draagconstructies waarbij middels afstand invulling wordt gegeven aan het voorkomen van warmtestralingsbelasting zoals bedoeld in en moeten de volgende veiligheidsafstanden worden aangehouden van overige gebouwen of activiteiten met een te hoge brandlast:

voor kunststof opslagtanks de afstanden uit en ;
voor stalen opslagtanks de afstanden uit en .

In afwijking van toepassing van de afstanden in, , en mogen de minimumafstanden ook worden berekend volgens de normen genoemd in de tabellen.

Daar waar gebouwen, tankinstallaties, opvangvoorzieningen zijn voorzien van een vast opgesteld brandbeheersings-/brandblusinstallatie (VBB-systeem) of een scheidingsconstructie () kan de veiligheidsafstand worden gereduceerd tot 1 m.

[vs 6.4.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: Met overige activiteiten wordt onder andere bedoeld palletopslag, parkeren voertuigen, enz. Deze tabellen zijn gebaseerd op een worstcasescenario en kunnen dus gebruikt worden voor alle situaties. Wanneer dit tot te grote afstanden leidt, kunnen de afstanden ook berekend worden volgens de normen genoemd in de tabellen.

Toelichting 2: Met een te hoge brandlast wordt bedoeld dat de gebouwen of activiteiten een warmtestralingsbelasting van meer dan 10 kW/m2 (enkelwandige stalen opslagtank) of 3 kW/m2 (kunststof opslagtank) gedurende 30 min op de opslagtank kunnen genereren.

Toelichting 3:

Wanneer het gebouw en de opslagen stof geen brand-/warmtecontour kan veroorzaken, zijn de tabellen niet van toepassing.
Waneer debrand/ warmtecontour confrom NEN 6068 lager is dan 45 kW/m² dan kan van deze afstanden worden afgeweken (middels vuurlast of stralingsberekening).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Afstand overige activiteiten tot tank bij een warmtestralingsbelasting van 3 kW/m²
Afmeting houtstapel	Hoogte (m)
Breedte (m)	1	1,5	2	2,5	3
1	4,0	4,7	5,4	5,9	6,3
2	5,6	6,8	7,7	8,5	9,2
3	6,8	8,3	9,1	10,5	11,3
4	7,8	9,4	10,8	12,1	13,1
5	8,6	10,6	12,1	13,5	14,7
6	9,4	11,5	13,2	14,7	16,0
Tabel gebaseerd op NEN 6058 Warmtestralingsberekening buitenopslag. Uitgangspunt berekening *niet* compact gestapeld hout. De afstanden in de tabel zijn afgerond op 1 decimaal en benaderen de 3 kW/m² zo dicht mogelijk.

Afstand overige activiteiten tot tank bij een warmtestralingsbelasting van 10 kW/m²
Afmeting houtstapel	Hoogte (m)
Breedte (m)	2	3	4	5	6
2	3,9	4,9	5,0	5,3	5,6
4	5,7	6,8	7,6	8,3	8,8
6	6,9	8,4	9,5	10,4	11,2
8	7,9	9,6	11,0	12,1	13,1
10	8,7	10,7	12,3	13,6	14,8
12	9,3	11,6	13,4	14,9	16,2
14	9,9	12,4	14,4	16,0	17,5
16	10,4	13,1	15,2	17,0	18,6
Tabel gebaseerd op NEN 6058 Warmtestralingsberekening buitenopslag Uitgangspunt berekening niet compact gestapeld hout. De afstanden in de tabel zijn afgerond op 1 decimaal en benaderen de 10 kW/m² zo dicht mogelijk.

Afstand brandcompartiment tot tank bij een warmtestralingsbelasting van 3 kW/m²
Afmeting brongevel	Hoogte (m)
Breedte (m)	3	6	9	12
4	5,1	7,3	8,9	10,3
6	6,1	8,8	10,9	12,6
8	6,9	10,1	12,5	14,5
10	7,5	11,2	13,9	16,2
12	8,0	12,1	15,1	17,6
14	8,5	13,0	16,2	18,9
Tabel gebaseerd op NEN 6068, warmtestralingsflux bij brandcompartimenten met een industriefunctie. Uitgangspunt warmtestraling brongevel 45 kW/m². De afstanden in de tabel zijn afgerond op 1 decimaal en benaderen de 3 kW/m² zo dicht mogelijk.

Afstand (m) brandcompartiment tot tank bij een warmtestralingsbelasting van 10 kW/m²
Afmeting brongevel	Hoogte (m)
Breedte (m)	3	6	9	12
4	2,4	3,6	4,4	5,1
6	2,7	4,3	5,4	6,3
8	2,9	4,8	6,2	7,2
10	3,0	5,2	6,7	8,0
12	3,1	5,5	7,2	8,6
14	3,1	5,7	7,6	9,2
Tabel gebaseerd op NEN 6068, warmtestralingsflux bij brandcompartimenten met een industriefunctie. Uitgangspunt warmtestraling brongevel 45 kW/m². De afstanden in de tabel zijn afgerond op 1 decimaal en benaderen de 10 kW/m² zo dicht mogelijk.

Scheidingsconstructie

Wanneer niet kan worden voldaan aan de eisen zoals bedoeld in en of en is het toepassen van een scheidingsconstructie een alternatief.

Voor de bescherming van inpandige tankinstallaties moet de scheidingsconstructie uitgevoerd zijn overeenkomstig NEN 6068 met een brandwerendheid van minimaal 60 min.

Voor de bescherming van uitpandige tankinstallaties is het voldoende om een scheidingsconstructie, vervaardigt van onbrandbaar materiaal, die de warmtestraling tot een aanvaardbaar niveau terugbrengt, toe te passen.

[vs 6.4.3, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type stofOnderlinge afstanden opslagtanks

Voor ADR-klasse 3, 4.1 en 6.1 bij een opstelling van maximaal 2 verticale opslagtanks met een vlakke bodem ≤ 50 m³ worden geen eisen gesteld aan de onderlinge afstand.

Bij een opstelling van meer dan 2 verticale opslagtanks met een vlakke bodem ≤ 50 m³ of van een of meer verticale opslagtanks met een vlakke bodem > 50 m³ moeten voor de onderlingende afstand van de tanks de afstanden uit aangehouden worden.

In afwijking van toepassing van de afstanden in mogen de minimumafstanden voor verticale opslagtanks met een vlakke bodem worden berekend met een daartoe geschikt rekenmodel.

Wanneer niet wordt voldaan aan deze afstand dan moeten aanvullende maatregelen, zoals genoemd in , , en , getroffen worden.

Wanneer een opslagtank is voorzien van inertisering van de dampruimte zoals beschreven in of in geval van opslag van uitsluitend ADR-klasse 6.1-vloeistoffen, dan is deze maatregel niet van toepassing.

[vs 6.4.1, PGS 31:2020, 0.2]

Toelichting 1: Het doel van de genoemde aanvullende maatregelen is dat de warmtestralingsbelasting als gevolg van een tankbrand in een naastgelegen tank onder de genoemde grenzen blijft. Dit scenario is alleen realistisch voor verticale opslagtanks met een vlakke bodem en kan bereikt worden met een of meer van de genoemde maatregelen. Waar gekozen wordt voor een combinatie van maatregelen geldt dat het geheel aan maatregelen moet leiden tot een warmtestralingsbelasting onder de genoemde grenzen.

Toelichting 2: Wanneer er tanks ≤ 50 m³ en > 50 m³ gecombineerd worden, geldt dat voldaan moet worden aan de eisen voor opslagtanks > 50 m³. Dit betekent dat wanneer alle tanks ≤ 50 m³ zijn de afstanden uit van toepassing zijn bij een opstelling van drie tanks of meer. Wanneer het een opstelling van één opslagtank > 50 m³ in combinatie met andere opslagtanks betreft, zijn de afstanden uit van toepassing bij een opstelling van twee tanks of meer.

omgevingsveiligheidbrandpreventiearbeidsveiligheid

Warmtestralingscontouren tankbrand vlakke bodem tanks
		Afstand tot tankrand (m)^a
Oppervlakte (m²)	Diameter (m)	3 kW/m²	10kW/m²	15 kW/m²	32 kW/m²
0,79	1	2.5	-	-	-
1,77	1,5	4,3	3,3	-	-
3,14	2	6	4	4	-
4,91	2,5	6,8	4,8	4,8	-
7,07	3	8,5	5,5	5,5	-
9,62	3,5	9,3	6,3	6,3	4,3
12,56	4	10,7	7,5	6,6	4,8
15,90	4,5	11,9	8,2	7,2	5
19,63	5	13,5	8,5	7,5	5,5
Uitgangspunten: product n-Hexaan; windsnelheid 5m/s; tankrand 0,1 m boven vloeistof; vloeistoftemperatuur 9°C; gemiddelde temperatuur 11°C; ontvangende hoogte 1,5 m t.o.v. vloeistofniveau.
^a Deze contour is aanwezig op de top van de tank, zie ook voor een tank met een diameter van 5 m.

Opvangvoorzieningen bovengrondse tanksEnkelwandige tank opvangvoorziening

Een enkelwandige opslagtank moet zijn omgeven door een vloeistofkerende opvangvoorziening. Deze opvangvoorziening moet 100 % van het grootste werkvolume van een opslagtank kunnen bevatten. Wanneer van toepassing, moet het volume van de opvangvoorziening worden aangevuld met het volume van de schuimlaag om uitdamping van (acuut) toxische stoffen te voorkomen ( zie ) of met het volume van het blus- en koelwater dat in de opvangvoorziening kan worden gebracht voor de bestrijding van een tank(put)brand (zie en ). Bij de bepaling van de opvangcapaciteit moet rekening worden gehouden met het volume dat wordt ingenomen door andere elementen in de opvangvoorziening, zoals fundaties en andere opslagvoorzieningen.

Wanneer de tank beschikt over een overvulbeveiliging die voldoet aan of wordt het werkvolume wordt bepaald door het niveau waarbij de hoogniveau-alarmering wordt geactiveerd. Als regenwater in een opvangvoorziening aanwezig kan zijn, moet dit volume in mindering worden gebracht op de beschikbare opvangcapaciteit.

De opvangvoorziening moet voldoende sterk zijn om weerstand te kunnen bieden aan de als gevolg van een lekkage optredende vloeistofdruk en het soort gevaarlijke vloeistof.

Bij dubbelwandige opslagtanks is een opvangbak niet nodig.

[vs 2.2.24, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingEnkelwandige tank opvangvoorzieningen - scheiding

De opvangvoorzieningen van enkelwandige opslagtanks waarvan de opgeslagen gevaarlijke vloeistoffen bij contact met elkaar een verhoogd risico kunnen opleveren, moeten van elkaar gescheiden zijn. Als dergelijke tanks in één opvangvoorziening zijn geplaatst, moet de opvangvoorziening zodanig zijn gecompartimenteerd dat gevaarlijke vloeistoffen bij morsen of lekkage niet met elkaar in contact kunnen komen.

[vs 2.2.25, PGS 31:2021 versie 1.0]

Er is sprake van een verhoogd risico wanneer bij onbedoeld mengen/contact van gevaarlijke vloeistoffen toxische reactieproducten ontstaan, een heftige exotherme reactie optreedt of een onstabiel/reactief mengsel ontstaat dat een detonatie of explosie kan veroorzaken. Veiligheidsinformatiebladen bevatten informatie over te vermijden omstandigheden. Via deze informatie is na te gaan welke combinaties van stoffen risicovol zijn en vermeden moeten worden, omdat deze bij lekkage kunnen ontstaan.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingOpvangvoorziening - afvoer hemelwater

Hemelwater moet uit de opvangvoorziening worden afgevoerd door een leiding waarin een normaliter gesloten afsluiter is aangebracht. De afsluiter bevindt zich buiten de opvangbak zo dicht mogelijk tegen de wand. Hemelwater mag ook met een separate pomp of ejacteur worden afgepompt. Deze voorziening kan achterwege blijven wanneer de opvangbak onder een afdak is geplaatst, zodanig dat geen hemelwater in de opvangvoorziening kan komen. Hemelwater dat is verontreinigd met bodembedreigende stoffen, mag niet ongezuiverd worden geloosd.

Deze maatregel is niet van toepassing in geval van een tertiaire opvang ().

[vs 2.2.28, PGS 31:2021 versie 1.0]

Voor stoffen van ADR klasse 4.1 is het belangrijk dat zij niet in aanraking komen met water aangezien hierdoor een chemische reactie kan ontstaan. De opvangvoorziening voor dergelijke stoffen moet daarom vrij zijn van water, waarbij in geval van hevige regenval de capaciteit zodanig moet zijn dat de aanwezigheid van water zo kort mogelijk is. Hier moet rekening mee worden gehouden bij bepaling van de wijze van afvoer van hemelwater en de capaciteit van de afvoer.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidTertiaire opvang

Een alternatief systeem in de vorm van een (ondergrondse) (centrale) opvangvoorziening kan worden toegepast.

De opvangcapaciteit hiervan moet voldoen aan . De capaciteit van de opvangvoorziening met voldoende zijn om het maatgevende scenario te kunnen beheersen.

De opvangvoorziening kan worden opgedeeld in een voorziening ter plaatse van de opslagtank of opvangvoorziening (secundair) en een verderop gelegen opvangvoorziening (tertiair). De inhoud van het secundaire en tertiaire opvangsysteem mag worden opgeteld voor de totale opvangcapaciteit.

De tertiaire opvangvoorziening kan worden gebruikt voor meerdere opslagtanks.

[vs 2.2.30, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: De opslagtank wordt bij een dergelijke opvangvoorziening aan drie zijden omringd door een omwalling. De afstromingsrichting binnen de omwalling is zodanig dat een snelle afstroom via de niet-omwalde zijde naar een (tertiaire) opvangvoorziening is geborgd. Daarbij kan een secundaire opvang worden toegepast om het verdampingsoppervlak bij kleine lekkages te beperken. Zie .

Toelichting 2: Op deze opvangvoorziening kunnen meerdere opslagtanks worden aangesloten. De afstand tussen de secundaire en tertiaire opvang is afhankelijk van de grootte van de opslagtank(s), eigenschappen van het/de product(en), terreininrichting, enz. Dit geldt ook voor de dijkhoogtes, de voorzieningen bij de tertiaire opvang, enz. Voordelen van deze opstelling zijn onder andere dat rechtstreeks vlamcontact of rechtstreekse aanstraling van de opslagtanks wordt vermeden, een centrale opvangvoorziening wordt gedeeld en bij kleine lekkages slechts een klein oppervlak ontstaat.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Tertiaire opvang - afvoer

De afvoer van vloeistof naar de (centrale) tertiaire opvang moet te allen tijde kunnen plaatsvinden. De eventuele ontluchtingscapaciteit van de opvangvoorziening moet groter zijn dan de vloeistofaanvoercapaciteit. Brand in de secundaire en/of tertiaire opvangvoorziening mag niet leiden tot escalatie bij overige aanwezige opslagtanks.

[vs 2.2.31, PGS 31:2021 versie 1.0]

De afvoer verloopt bij voorkeur via zwaartekracht.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingTertiaire opvang - invloed op incidentscenario's

Er wordt inzichtelijk gemaakt welke gevolgen het realiseren van een tertiaire opvangvoorziening heeft voor de incidentscenario’s, de bestrijding daarvan en voor de eventuele aanwezige stationaire blus- en/of koelvoorzieningen, dan wel het achterwege laten van deze blus- en/of koelvoorzieningen in het ontwerp van de nieuwe of te veranderen opslaginrichting.

[vs 2.2.32, PGS 31:2021 versie 1.0]

Er behoort inzichtelijk te worden gemaakt welke gevolgen een (centrale) (ondergrondse) opvangvoorziening heeft op de incidentscenario’s in de opvangvoorziening (ten) en op de bestrijding van deze scenario’s. Het doel van een tertiaire opvang kan zijn het zodanig verwijderen van de brandbare vloeistof uit de opvangvoorziening zodat blus- en/of koelvoorzieningen niet (meer) nodig zijn.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingAanvullende maatregelen op basis van type stofGas- of lekdetectie opvangvoorziening

De opvangvoorziening moet zijn voorzien van een gas- of lekdetectiesysteem dat alarmeert bij het vrijkomen van H330- en H331-vloeistoffen. Deze detectie moet voldoen aan en de wijze van detectie moet zijn afgestemd op de vloeistof.

Opvolging van een alarm moet geborgd zijn. Wanneer gebruik wordt gemaakt van de overheidsbrandweer voor het afdekken van een plas van een toxische vloeistof conform moet er een 24/7-doormelding naar de overheidsbrandweer zijn.

Gasdetectie is alleen mogelijk bij vloeistoffen met een hoge dampspanning, voor vloeistoffen die dit niet hebben, is alleen lekdetectie mogelijk.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidrampenbestrijdingStationair detectiesysteem

De volgende locaties:

opvangvoorziening;
pompputten;
koppelbakken;
laad- en losplaatsen (schip, spoorketelwagons, tankwagens).

moeten, als manipulatie plaatsvindt van stoffen van ADR klasse 3 of verwarmde vloeistoffen, zijn voorzien van een stationair automatisch:

branddetectiesysteem;
of een gas- of lekdetectiesysteem dat aantoonbaar alarmeert voordat brand optreedt.

Het dectiectiesysteem moet voldaan aan .

Voor laad- en losplaatsen mag in afwijking van stationaire brand-, gas- of lekdetectiesystemen worden voorzien in:

operatortoezicht, mits dit procedureel is geborgd en wordt uitgevoerd door een daartoe opgeleide operator/toezichthouder;
het op afstand volgen van de belading via camera’s in combinatie met de mogelijkheid van het op afstand kunnen bedienen van de installatie en blussystemen.

De operator/toezichthouder moet in het bezit zijn van een voor de belading en/of lossing relevant vakbekwaamheidscertificaat dat is geborgd volgens .

In het geval van een ongeval of calamiteit waarbij de operator/toezichthouder zelf betrokken kan zijn, moet gedurende de belading en/of lossing te allen tijde worden zekergesteld dat dit onmiddellijk wordt gesignaleerd. Op deze manier kan tijdig worden ingegrepen, zoals het stoppen van de verlading zoals beschreven in en/of de activatie van blussystemen zoals beschreven

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidNormering gas-, branddetectie en brandmeldsysteem

De brandmeldsystemen moeten voldoen aan NEN 2535.

Gasdetectoren voor ADR-klasse 3 moeten voldoen aan NEN-EN-IEC 60079-29-1 en NEN-EN-IEC 60079-29-4 of ISA 92.00.04.

Voor H330- en H331-vloeistoffen moet het volledige systeem voldoen aan de NEN-EN-IEC 60079-29-reeks of ISA 92.00.04.

Voor bestaande installaties geldt dat zij moeten voldoen aan bovengenoemde normen of de bij aanleg geldende norm.

Ondanks dat het toepassingsgebied van NEN 2535 gericht is op gebouwen, zijn de uitgangspunten ook van toepassing op de PGS 31-situatie en dus relevant als normering voor brandmeldsystemen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidADR-klasse 3-vloeistoffen - opvangvoorzieningen

Bij de opslag van ADR-klasse 3-vloeistoffen in enkelwandige stalen of kunststof opslagtank(s) is de opslagtank geplaatst in een niet-brandbare opvangbak (van staal of beton) om de oppervlakte van een plasbrand te beperken.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingADR-klasse 3-vloeistoffen - leidingdoorvoeringen opvangbak

Leidingdoorvoeringen zijn, wanneer aangebracht in delen van de wand en de vloer die onderdeel vormen van de opvangbak, brandwerend uitgevoerd voor de duur van het brandscenario met een maximum van 2 h.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingADR-klasse 3-vloeistoffen - maximum oppervlakte opvangvoorziening

Bij de opslag van ADR-klasse 3-vloeistoffen geldt voor (een opslagtank(s) die is/zijn geplaatst in een opvangvoorziening is een netto-oppervlakte > 300 m^² toegestaan mits:

de opvangvoorziening is voorzien van een (semi)stationaire blusvoorziening (); of
de inzet van een bedrijfsbrandweer geborgd is (, ).

Met het netto-oppervlakte van de opvangbak wordt bedoeld het effectief brandend oppervlak.

Bij een opslagtank die op de grond staat, is dit het oppervlak van de opvangbak min het oppervlak van de tankbodem.

Als de opslagtank op een draagconstructie (op ‘pootjes’) staat en brandende vloeistof onder de tank kan kruipen, dan telt het oppervlak onder de opslagtank wel mee.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingPompen buiten de opvangvoorziening

Bij de opslag van ADR-klasse 3-vloeistoffen en verwarmde vloeistoffen geldt dat voor nieuwe situaties dat de pompen van opslagtanks met een onderaansluiting buiten de opvangvoorziening opgesteld moeten worden.

In bestaande situaties, waarbij gekozen is om de pompen van opslagtanks met een onderaansluiting binnen de opvangvoorziening te plaatsen, moeten maatregelen genomen zijn om een brand in de opvangvoorziening te kunnen bestrijden zoals beschreven in .

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Vul-, aftap- en monsterafnamepuntenVul-, aftappunt - indicatie tank en type product, procedure vullen en legen

Bij elk vulpunt en aftappunt moet duidelijk zijn aangegeven voor welk product de opslagtank is bestemd en wat de gevaarsaspecten van deze stof zijn.

Wanneer er meer dan één opslagtank is, moet op duidelijke wijze zijn aangegeven welk vulpunt en welke peilopening van de opslagtank bij elkaar horen.

Er moet een procedure voor het vullen en legen van de opslagtank aanwezig zijn.

[vs 2.3.15 en 3.2.4, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidVul-, aftap- en monsterafnamepunten - vulpuntmorsbak

De vulpunten en aftappunten/monsternamepunten moeten worden uitgevoerd met een productbestendige en vloeistofdichte vulpuntmorsbak.

Afhankelijk van de situatie van het vulpunt heeft de morsbak een grootte van 5 l (vulpunt bovenin tank) of 65 l (vulpunt op maaiveld). Er kan van deze volumes worden afgeweken wanneer de inhoud van de leiding is bepaald en het volume daarop is afgestemd.

[vs 2.3.14, PGS 31:2021 versie 1.0]

Wanneer er al een opvangvoorziening aanwezig is, is deze maatregel niet van toepassing.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidVul-, aftap- en monsterafnamepunten - scheiding

Wanneer gevaarlijke vloeistoffen bij contact met elkaar een verhoogd risico kunnen opleveren, moet de bijbehorende vulpuntenmorsbak zijn gecompartimenteerd wanneer het technisch mogelijk is om gelijktijdig te laden en/of lossen.

Bij toepassing van een bodembeschermende voorziening moeten maatregelen aanwezig zijn om te voorkomen dat de gevaarlijke vloeistoffen met elkaar in contact kunnen komen.

[vs 2.2.27, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type stofADR-klasse 3-vloeistoffen - locatie vulpunt

Vulpunten voor tankinstallaties voor de opslag van stoffen van ADR klasse 3 moeten altijd buiten zijn gesitueerd.

Van deze maatregel kan worden afgeweken wanneer in het kader van het explosieveiligheidsdocument en de PRI&E de risico’s van de afwijking zijn beoordeeld en de noodzakelijke maatregelen zijn genomen voor een veilige verlading.

[vs 2.2.35 en 2.3.13, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

De tankinstallatie in bedrijf

In dit hoofdstuk zijn de maatregelen opgenomen die gericht zijn op het gebruik van bovengrondse en ondergrondse tankinstallaties. Hieronder wordt onder andere verstaan het vullen van de opslagtank, de opslag in de opslagtank en het afleveren uit de opslagtank van vloeibare gevaarlijke stoffen.

InleidingOrganisatie en werknemers - kennis

Personeel (eigen werknemers en van derden) die aan of in de omgeving van (een) tankinstallatie(s) werkzaamheden verrichten, moeten bekend zijn met het gebruik van de tankinstallatie(s), voor de veiligheid relevante kennis over de opgeslagen stoffen hebben en bekend zijn met de geldende veiligheids- en milieumaatregelen, het praktisch gebruik van kleine blusmiddelen en de maatregelen in het geval van brand.

De kennis moet geborgd blijven door middel van trainingen of opleidingen.

[vs 3.2.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

Kennis kan ook verkregen en geborgd blijven door training 'on the job'. Wel moet aangetoond kunnen worden dat de relevante kennis wordt opgedaan en onderhouden.

Bij zelfbelading door derden kan via een toegangscontrolesysteem (bijvoorbeeld een elektronische pas) gecontroleerd worden of de vervoerder daadwerkelijk getraind is en in het bezit is van de benodigde kwalificaties.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidProductafsluiters blindflenzen/afsluitdoppen

Ter voorkoming van ongewenste uitstroming moeten open einden bij productafsluiters in productleidingen die naar buiten de installatie afvoeren en die tijdens normaal bedrijf niet worden gebruikt (maar alleen ten behoeve van bijvoorbeeld onderhoudswerkzaamheden), zijn voorzien van blindflenzen of afsluitdoppen.

De blindflenzen en afsluitdoppen moeten passend en geschikt zijn voor het volledig afsluiten van de productafsluiter.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type tankOnderafname – bovengrondse opslag

Bij hoogviskeuze gevaarlijke vloeistoffen (zie 2.2.3.1.5 van het ADR) en niet-ADR-Klasse 3 gevaarlijke vloeistoffen is onderafname vanuit een bovengrondse opslag toegestaan.

Onderafname bij laagviskeuze vloeistoffen en ADR-klasse 3-vloeistoffen mag alleen onder bepaalde voorwaarden door middel van een PRI&E.

[vs 2.2.5, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidReactiviteit stoffen

Voor de opgeslagen stoffen moet, middels een interreactiviteitskaart, zijn vastgesteld met welke stoffen de opgeslagen stof een ongewenste reactie kan aangaan. Er moet geborgd worden dat contaminatie, bijvoorbeeld bij laden/lossen, van dergelijke stoffen wordt voorkomen.

Bij reactieve stoffen geeft softwarebeveiliging (stofacceptatie en waarschuwing bij mogelijke contaminatie) of wanneer mogelijk een dedicated los-/laadaansluiting een goede borging tegen het abusievelijk met een andere stof beladen van een tank.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidbrandpreventieProcedure activiteiten boven tanks

Er moet een procedure aanwezig zijn voor activiteiten waardoor een tankinstallatie beschadigd kan raken en hoe dit voorkomen wordt.

De procedure moet minimaal de volgende activiteiten omvatten:

afstempelen kranen;
hijswerkzaamheden;
graafwerkzaamheden.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheid

Laden en lossen

Opmerking: deze paragraaf is opgesteld vanuit het gezichtspunt van de eigenaar van de opslagtank, hierdoor kan de terminologie afwijken van die in het ADR.

Afhankelijk van de opgeslagen gevaarlijke vloeistoffen en de constructiewijze van de opslagtank zijn er verschillende manieren om een opslagtank vanuit een transportmiddel te vullen.

Voor deze paragraaf is de deskundigheid van de vervoerder en de geadresseerde van belang.

Als de opstelling van de opslagtank lager is dan het niveau van het transportmiddel, kan het lossen onder vrije val plaatsvinden (bijvoorbeeld bij een ondergrondse opslagtank).

Als de opslagtank op hetzelfde niveau of hoger dan het transportmiddel is geplaatst, kan het transportmiddel worden gelost met een pomp. De constructie van de tankinstallatie en het type pomp zijn afhankelijk van de te verpompen gevaarlijke vloeistoffen. In voorkomende gevallen kan worden gebruikgemaakt van de pomp van het leverende transportmiddel.

Als er geen gebruik wordt gemaakt van een pomp, dan moet het product uit de tank van het transportmiddel worden gedrukt. Bij de constructie van de opslagtank moet hiermee rekening worden gehouden. In voorkomende gevallen kan worden gebruikgemaakt van de pomp of compressor van het leverende transportmiddel. De keuze voor lucht of stikstof of een ander gas is volledig afhankelijk van de gevaarlijke vloeistoffen die moeten worden gedrukt.

Bij het vullen van opslagtanks zal de lucht uit die tanks ontwijken, met (in principe) in die lucht de maximale dampspanning van de opgeslagen stof. Wanneer deze damp zeer zorgwekkende stoffen bevat, moet voldaan worden aan de regels uit paragraaf 5.4.3 van het Bal. Verder moet worden voldaan aan wat hierover in de omgevingsvergunning of in een maatwerkvoorschrift of maatwerkregel is gesteld. Het bevoegd gezag maakt bij het vaststellen hiervan een beoordeling op basis van de best beschikbare technieken (BBT). Voorgeschreven maatregelen kunnen bestaan uit specifieke maatregelen voor diffuse emissies of het toepassen van nageschakelde technieken. Nageschakelde technieken komen niet vaak voor bij tankopslag in kleinere tanks, zeker niet bij niet-vluchtige en niet-giftige stoffen.

Laden/lossen - geschiktheid opslagtank en beschikbare capaciteit

Er moet voldoende capaciteit en ruimte aanwezig zijn om de aangeleverde hoeveelheid product te kunnen lossen. Voordat met het vullen kan worden begonnen, wordt de beschikbare inhoud van de opslagtank bepaald.

[vs 3.2.8, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidLaden/lossen - wisselende producten in opslagtank

Wanneer de opslagtank voor wisselende producten wordt gebruikt, moet de ontvangende tank geschikt zijn voor de te verladen gevaarlijke vloeistof, wanneer nodig moet de tank gereinigd worden.

De tank mag slechts stoffen bevatten die veilig kunnen worden samengevoegd en verenigbaar zijn met de te verladen gevaarlijke vloeistof.

[vs 3.2.9, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidLaden/lossen - volgens laad-/losprocedure

Tijdens het laden en lossen moeten operationele werkprocedures en werkinstructies voorhanden zijn voor het veilig laden en lossen.

Slangen moeten correct op de opslagtank of het vulpunt en het transportmiddel worden aangesloten.

Laden en lossen mag uitsluitend plaatsvinden wanneer de te volgen werkwijze is vastgelegd in een werkprocedure en in werkinstructies (de laad- en losprocedure). De laad- en losprocedure moet worden gevolgd.

In de procedure moet beschreven zijn hoe de risico’s worden beheerst.

In de laad- en losprocedure moeten de organisatorische maatregelen uit, wanneer relevant, , , , , , , , , , , , en worden opgenomen.

De laad- en losprocedure moet aansluiten op de verplichtingen van de betreffende transportwetgeving (zoals het ADR).

[vs 3.2.5, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: Voor het opstellen van een procedure kan gebruik worden gemaakt van de resultaten die volgen uit een veiligheidsstudie, RI&E en PRI&E.

Toelichting 2: Het belangrijkste doel van de laad-/losprocedure is om ervoor te zorgen dat het product veilig wordt verladen en alleen terecht kan komen op de daarvoor bestemde plaats.

Het aan- en afkoppelen van het transportmiddel aan de opslagtank en het starten en het beëindigen van de verlading zijn hierbij de meest risicovolle momenten.

De transportwetgeving beschrijft de taken en verantwoordelijkheden van betrokkenen (belader, vuller, losser) met betrekking tot het transportmiddel.

Toelichting 3: In de praktijk wordt op de volgende manieren gevuld:

via een laadarm die via het vulgat in het transportmiddel wordt gebracht, waarbij het vulgat wordt afgesloten;
via een gekoppelde slang (leiding/flensverbinding).

brandpreventieomgevingsveiligheidarbeidsveiligheidLaden/Lossen - instructie

Voordat er werkzaamheden worden gestart, toont de operator/medewerker aan de vervoerder de plaats en werking van veiligheidsvoorzieningen zoals beschreven in . Dit geldt niet voor onbemande tankinstallaties of als de vervoerder niet bij de verlading is toegelaten.

[vs 3.2.6, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidLaden/Lossen – laad-/losplaats, wegrijbeveiliging

Het transportmiddel (tankwagen, spoorketelwagon) wordt geplaatst op de hiervoor aangewezen, voldoende geventileerde laad-/losplaats. Om wegrijden te voorkomen tijdens het verladen moeten dusdanige voorzorgsmaatregelen worden genomen dat het transportmiddel zich niet kan verplaatsen tijdens het proces.

Bij een spoorketelwagon moeten de wagons zijn losgekoppeld van de locomotief en met een remslof tegen wegrollen zijn beveiligd.

[vs 3.2.7, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: Voldoende ventilatie is zowel van belang bij explosieveilig werken als bij gezond en veilig werken. Arbeidsomstandighedenbesluit artikel 3.5 a-f (explosieve atmosferen) is hierbij van toepassing (ATEX 153), net als Arbeidsomstandighedenbesluit artikel 3.5 g-h (gezondheid).

Ventilatie heeft effect op de ATEX-gevarenzone-indeling. De systematiek om dit effect te bepalen, staat beschreven in NPR 7910-1.

Toelichting 2: In het algemeen zal de wegrijbeveiliging eruit bestaan dat de parkeerrem van het transportmiddel wordt gebruikt en dat er een of meerdere keggen onder de wielen worden aangebracht. Er zijn echter ook andere wegrijbeveiligingen mogelijk.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidLaden/lossen - monstername

Het rechtstreeks nemen van een monster uit een transportmiddel of een tankcontainer moet veilig worden uitgevoerd, waarbij risico op blootstelling zoveel mogelijk wordt voorkomen. Dit moet blijken uit een beoordeling via een blootstellings-RI&E.

[vs 3.2.13, PGS 31:2021 versie 1.0]

Monstername via het mangat kan extra risico’s opleveren. In de praktijk moet worden aangesloten bij maatregelen waardoor dit op een verantwoorde wijze kan worden uitgevoerd, waarbij vooraf moet worden getoetst of de blootstellings-RI&E dit toelaat. Voor brandbare vloeistoffen moet dit in overeenstemming zijn met de ATEX-regelgeving.

Bij voorkeur behoort er te worden gewerkt met analysecertificaten ter vaststelling van de productspecificaties. Monstername behoort zo veel mogelijk te worden vermeden wegens mogelijke risico’s, zoals werken op hoogte, kans op lekkages, mogelijke emissies naar de lucht.

arbeidsveiligheidLaden/lossen - controle uitrusting laad-/losplaats en laad-/losinrichting

Er moet gecontroleerd worden of de uitrusting van de laad-/losplaats, zoals slangen, dampretourleiding en stikstof/drukleiding, koppelingen en pakkingen, in goede conditie zijn en geschikt zijn om het product goed en veilig te kunnen verladen.

Er moet visueel worden gecontroleerd, wanneer dit geen onacceptabele veiligsheidsrisico’s met zich meebrengt, of de laad-/losuitrusting schoon is.

[vs 3.2.14, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidLaden/lossen - controle op overdruk transportmiddel voor openen afsluiters

Na het aankoppelen moet er gecontroleerd worden of de drukken van de opslagtank en transportmiddel op elkaar zijn afgestemd voordat afsluiters of kleppen worden geopend. Communicatie tussen de vervoerder en de geadresseerde is hierbij vereist.

[vs 3.2.16, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidLaden/lossen - toestemming starten verlading

De geadresseerde geeft expliciet toestemming aan de vervoerder om de verlading te starten.

[vs 3.2.17, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidLaden/lossen - maximale vulgraad

Het is geborgd dat een opslagtank of een transportmiddel niet boven de maximumvullingsgraad wordt gevuld.

Afhankelijk van de vulsnelheid is deze maximumvullingsgraad ten hoogste 95 % (bovengrondse opslagtank) of 97 % (ondergrondse opslagtank) van de maximuminhoud.

[vs 3.2.18, PGS 31:2021 versie 1.0]

Bij het laden van een transportmiddel wordt de maximumvullingsgraad vooraf vastgesteld afhankelijk van de te verladen stof. Afhankelijk van de grootte van de transportmiddel, wordt hiermee de maximaal te verladen hoeveelheid bepaald.

De maximumvullingsgraad van een opslagtank is daarnaast afhankelijk van een aantal factoren zoals de pompsnelheid, het uitzetten van de vloeistof en de reactietijd om het laden te stoppen. Deze factoren behoren in ieder geval te worden meegenomen wanneer af wordt geweken van de waarden voor de maximumvullingsgraad zoals hierboven genoemd.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidVisuele controle na aanvang verlading

Na aanvang van de verlading moeten alle verbindingen visueel gecontroleerd worden op lekkage.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidLaden/lossen - toezicht

Van degenen die de verlading uitvoeren (geadresseerde en vervoerder), heeft minimaal één van beiden goed zicht op het lospunt. Als er geen automatische systemen met akoestisch of optisch signaal aanwezig zijn om overvulling te voorkomen, moet er ook zicht zijn op de niveaumeter van de opslagtank tijdens het vullen daarvan.

Het vloeistofniveau in het transportmiddel wordt tijdens het vullen bewaakt teneinde de maximumvullingsgraad, zoals vastgelegd in het ADR, niet te overschrijden.

Voor het laden of lossen van acuut toxische stoffen (H300, H310, H330 en H331) moet de beladingssituatie zodanig zijn dat bij lekkage geen contact kan plaatsvinden (er geen vloeistof via inademing, oraal of huidcontact opgenomen kan worden). Dit kan bijvoorbeeld worden bereikt door het toezicht op de belading in een afgesloten ruimte uit te voeren (visueel toezicht mogelijk of met camera).

[vs 3.2.19, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: Bij de opslag van gevaarlijke vloeistoffen kan niet altijd een mechanische overvulbeveiliger worden toegepast. Het toegepaste systeem wordt uitgewerkt in , , en .

Toelichting 2: Als onverhoopt de maximumvullingsgraad wordt overschreden, behoort het transportmiddel zover te worden gelost totdat de maximumvullingsgraad weer is bereikt.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidOperationele beheersing – noodstopvoorziening laden/lossen

Bij de verlading moet een voorziening zijn aangebracht om de belading te allen tijde tijdig te kunnen stoppen.

De bediening van deze voorziening moet op veilige wijze kunnen plaatsvinden.

Direct bij de verlading is vaak ook een voorziening aanwezig (aan-uitknop) die de verlading doet stoppen. Dit is echter geen formele noodstop, als het veilig bedienen niet onder voorzienbare omstandigheden is geborgd.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidVoorzieningen vallen van hoogte

Er moeten voorzieningen zijn aangebracht om werknemers te beschermen tegen het vallen vanaf tankwagens.

Voorbeelden hiervan zijn:

los/laadplatform met reling;
op- en inklapbaar hekwerk aan het tankwagenbordes;
verrijdbare bordestrap;
opklapbaar hekwerk op de tankwagen.

Als kan worden aangetoond dat er geen collectieve maatregelen mogelijk zijn of dat er sprake is van het 'redelijkerwijs-principe', kan een valstopapparaat worden gebruikt in combinatie met een permanent bovenloopsysteem (horizontale leeflijn) of ankerpunt boven het hoofd.

Een valstopapparaat geeft een minimumvalafstand wanneer een valongeval plaatsvindt.

arbeidsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type stofLaden/lossen ADR-Klasse 3-vloeistoffen - aarding

Deze maatregel is van toepassing op ADR-klasse 3-vloeistoffen waarvan volgens 7.3.4.5 en 7.9 van CLC/TR 60079-32-1 de kans bestaat op elektrostatische oplading, tenzij met toevoeging van een antistatisch additief de geleiding naar > 10.000 pS is gebracht.

Om statische oplading (en vervolgens ontlading in de tank) van ADR-klasse 3 VG I- en II-vloeistoffen te voorkomen moet een goede potentiaalvereffening tot stand worden gebracht tussen het chassis van de tankauto, de transporttank of de tankcontainer en de aarde, voorafgaand aan het vullen of ledigen van de tanks.

Bij het afkoppelen wordt als laatste handeling de aarding verwijderd.

Voor het vullen van een opslagtank met ADR-klasse 3-vloeistoffen moet de potentiaalvereffening/aarding van de installatie zijn aangesloten. De werkvolgorde voor het aankoppelen is als volgt:

aarding/potentiaalvereffening aanbrengen;
vul- of losslang aankoppelen; eerst aan het transportmiddel, daarna aan de tankinstallatie;
de eventueel aanwezige dampretourleiding aankoppelen; eerst aan het transportmiddel, daarna aan de tankinstallatie.

Bij het afkoppelen geldt de omgekeerde volgorde. Wanneer dampretouraansluitingen aanwezig zijn, moeten deze eveneens zijn geaard. Bij het aansluiten aan het transportmiddel moet potentiaalvereffening zijn gewaarborgd.

Op een laad-/losplaats waar meer dan vijf keer per jaar laad- en/of losactiviteiten worden uitgevoerd, moet een technische voorziening worden getroffen die een alarm geeft dan wel verlading verhindert wanneer er geen goede equipotentiaalverbinding (aardingskabel) tussen de tankwagen en het aardverbindingspunt van de opslagtank is aangebracht.

[vs 3.2.10, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: Het Arbeidsomstandighedenbesluit artikel 3.5d ‘Algemene preventieve maatregelen’ is bij deze maatregel van toepassing. NPR 7910-1 en NPR-CLC-IEC/TR 60079-32-1 geven nadere informatie over potentiële ontsteekbronnen, waaronder statische elektriciteit.

Toelichting 2: Bewaking of de aardingskabel daadwerkelijk is aangesloten, kan het beste met een ‘interlock’-systeem. De aarding wordt daarmee automatisch gecontroleerd en wanneer die niet in orde is, kan het lossen niet worden gestart. Bewaking via een controlelamp is ook een mogelijkheid (maar heeft een lagere beveiligingsgraad).

Toelichting 3: In ADR 6.7.2.2.15 is voorgeschreven dat de tankwagen een punt moet hebben waarop de aarding kan worden aangesloten.

Toelichting 4: Een goede equipotentiaalverbinding heeft een weerstand van ten hoogste 10 ohm, volgens CLC/TR 60079-232-1.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidBeperken snelheid

Bij het verpompen van van ADR-klasse 3-vloeistoffen die volgens ASTM-D4865-96, NFPA 77 of CLC/TR 60079-32-1 elektrostatisch kunnen worden opgeladen (niet conductieve stoffen), moet in de volgende gevallen de snelheid in de installatieleidingen worden beperkt tot 1 m/s:

wanneer verschillende stoffen (van dezelfde klasse) door de leiding worden gepompt, gescheiden door water;
wanneer een product in de leiding wordt verdrongen door water;
wanneer wordt gepompt in een lege of nagenoeg lege tank;
wanneer kan worden verwacht dat het product is verontreinigd met water, lucht of vaste deeltjes.

Deze beperkte snelheid moet worden volgehouden totdat de gehele leiding slechts één enkele vloeistof bevat, maar ten minste gedurende een 30 min.

Deze periode mag minder zijn wanneer uit berekeningen blijkt dat de leiding al eerder slechts één enkele vloeistof bevat. Een hogere snelheid, bij aanvang, in de installatieleidingen, tot maximaal 7 m/s, is slechts toegelaten nadat zeker is gesteld dat de genoemde gevallen zich niet voordoen.

In het geval van een lege of nagenoeg lege tank moet de beperkte snelheid worden volgehouden totdat het vloeistofniveau in de tank ten minste 0,50 m boven de inlaatopening staat.

Hoge snelheden kunnen leiden tot turbulentie en als gevolg daarvan tot statische oplading en dus een hoog potentiaalverschil. Een te hoog potentiaalverschil, met als mogelijk gevolg vonkoverslag, behoort voorkomen te worden door beheersing van de statische oplading.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidLaden/lossen ADR-klasse 3-vloeistoffen - voorkomen splashvulling en overige operationele beheersing

Deze maatregel is van toepassing op ADR-klasse 3-vloeistoffen waarvan volgens 7.3.4.5 en 7.9 van CLC/TR 60079-32-1:2018 de kans bestaat op elektrostatische oplading, tenzij met toevoeging van een antistatisch additief de geleiding naar > 10.000 pS is gebracht.

Bij het verladen van ADR-klasse 3-vloeistoffen moet ‘splash’-vulling worden voorkomen. De vulleiding van de ontvangende opslagtank reikt tot onderin de tank. Het vullen wordt langzaam gestart, totdat het vloeistofniveau in de opslagtank is gestegen boven het niveau van de uitloop van de vulleiding. De aanvangssnelheid van het vullen mag niet hoger zijn dan 1 m/s om statische oplading te voorkomen.

Bij gebruik van filters in de leiding moet voldoende relaxatietijd (tijd die nodig is om vonkvorming te voorkomen) in acht worden genomen. Een filter aan het eind van de laadpijp is niet toegestaan.

‘Switch loading’, waarbij een laagconductieve stof wordt geladen in een opslagtank (van het transportmiddel naar de oplsagtank), die nog productdampen van stoffen van de ADR klasse 3 VGI en VGII bevat van de vorige lading, is niet toegelaten, tenzij het laadstation geschikt is voor stoffen van ADR klasse 3 VGI en VGII.

Bij het verpompen van stoffen van ADR klasse 3 VGI en VGII moet personeel elektrostatische dissipatieve beschermende kleding dragen volgens NEN-EN 1149-5.

[vs 3.2.11, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: De relaxatietijd is afhankelijk van de geleidbaardheid (soortelijke geleiding) van de te verladen vloeistof.

Toelichting 2: Materiaalkeuze en controle van slangen (antistatisch) en slanggebruik spelen een rol. De overgang tussen geleidende en niet-geleidende delen bij verlading van een laagconductieve stof behoort te worden voorkomen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidVoorkomen overvullen bij beladen transportmiddel

In aanvulling op moet voor ADR-klasse 3, H330- en H331-vloeistoffen een alarmering gebruikt worden in combinatie met de bepaling van de gewenste hoeveelheid door middel van niveaumeting, ‘flow’-meting of weegbrug. Dit wordt gevolgd door een automatische stop of operatoractie bij het bereiken van de juiste hoeveelheid.

Voor H330- en H331-vloeistoffen (acuut toxische stoffen bij inademing) moet aanvullend een overvulbeveiliging, waarbij het vulproces automatisch of mechanisch wordt gestopt bij het bereiken van hoogniveau (‘trip’-functie), aanwezig zijn. Het verdient aanbeveling om de transportmiddelen te voorzien van een elektronische peilinrichting, met name voor toxische vloeistoffen.

Als uitzondering mag ook een overvulbeveiliging met een sensor in het dampverwerkingsysteem van een gesloten belading toegepast worden in combinatie met een borging dat vloeistof uit het dampverkingssysteem verwijderd moet kunnen worden.

Wanneer er minder dan vijf verladingen per jaar plaatsvinden, mag de overvulbeveiliging middels een formele procedure plaatsvinden, inclusief toepassing van het vierogenprincipe (twee personen die toezicht houden).

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidOvervulbeveiliging op basis van een veiligheidsstudie

Een overvulbeveiliging, zoals bedoeld in , is voor ADR-klasse 3 VGI en VGII, H330- en H331-vloeistoffen verplicht, tenzij op basis van een veiligheidsstudie de effectiviteit van één van de onderstaande voorzieningen is aangetoond:

in het geval van een conebelading, de sensor die bij het bereiken van het hoogst toelaatbare vloeistofniveau in de tank de toevoer naar de tank automatisch stopt. Deze kan zich in de ‘cone’ bevinden;
een overvulbeveiliging met een sensor in het dampverwerkingsysteem van een gesloten belading. Technisch moet zijn geborgd dat het laden niet kan aanvangen als de dampverwerking niet is aangesloten op de tankauto/spoorketelwagon.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidADR-Klasse 3 VG I en II en acuut toxisch – lekvrije koppeling

Bij het verladen van ADR-Klasse 3 VG I en II en acuut toxische stoffen (H300, H310, H330 en H331) mag geen lekkage bij loskoppelen optreden.

Voorkomen van morsingen tijdens loskoppelen kan bijvoorbeeld bereikt worden middels een zogenoemde drybreak-koppeling.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidADR-Klasse 3 VGI en VGII en acuut toxisch – gesloten belading

Het verladen van ADR-klasse 3 VG I en II en acuut toxische stoffen die vallen onder stofgroep H330 en H331 (acuut toxisch bij inhalatie) moet geheel gesloten plaatsvinden, als in het ADR en RID gesloten transporttanks worden voorgeschreven. Voor die stoffen waarbij in het ADR en RID geen gesloten transporttanks worden voorgeschreven is een ‘cone’-belading verplicht.

Voor het verladen van de overige acuut toxische stoffen is minimaal een ‘cone’-belading verplicht. Bij ‘cone’-belading moet uit de beoordeling van de blootstelling blijken dat de blootstelling van personen onder de grenswaarden blijft.

Toelichting 1: ‘Cone’-belading wordt niet beschouwd als gesloten belading.

Toelichting 2: Onderbelading in combinatie met een dampretour naar een dedicated installatie of dampverwerking is een voorbeeld van gesloten belading.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Wisselvaten

Inleiding

In deze paragraaf staan richtlijnen voor het veilig gebruik van wisselvaten (zoals IBC’s en tankcontainers) die als tijdelijke opslag worden ingezet.

Als wisselvat wordt vaak een transportverpakking gebruikt en is dus als zodanig omschreven in de vervoerswetgeving (ADR/RID/ADN/IMDG). Een IBC of andere verpakking die als verpakking bij een afnemer wordt afgeleverd, moet worden opgeslagen volgens de richtlijnen uit PGS 15.

Een andere vorm van een wisselvat is het gebruik van een tankcontainer of een transporttank. Deze hebben een minimuminhoud van 0,45 m3. De standaardinhoud is 20 m3. Deze containers zijn ook bekend onder de naam ‘ISO-containers’. Kleinere tankcontainers/transporttanks zijn ook bekend onder de naam ‘SBC’ (semi-bulkcontainer) en hebben een inhoud van 0,45 m3 tot 3 m3. Al deze containers en tanks zijn transportmiddelen en als zodanig vastgelegd in de vervoerswetgeving. Constructie en keuringseisen zijn daar geregeld.

Bij het tijdelijk plaatsen van een wisselvat wegens onderhoud of reparatie van de reguliere opslagtank moeten hiervoor in overleg met het bevoegd gezag tijdelijke maatregelen worden opgesteld.

Eisen constructie wisselvat

Als wisselvat mag een transportverpakking worden toegepast. Constructie, keuringseisen en geschiktheid voor het product zijn geregeld in de vervoerswetgeving (ADR/RID/ADN/IMDG).

Wanneer een ander(e) verpakking/vat wordt gebruikt als wisselvat, dan moet deze voldoen aan de eisen die in deze PGS-richtlijn worden gesteld aan de constructie () en keuring ().

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidMaximale inhoud en termijn gebruik wisselvat

De maximuminhoud van een wisselvat is 30 m³. Bij wisselvaten groter dan 3 m³ is er een limiet van twee wisselvaten per opstelplaats voor wisselvaten voor vloeistoffen van ADR-klasse 3 en ADR-klasse 6. Wanneer er meer dan twee wisselvaten naast elkaar worden geplaatst dan moeten maatregelen overeenkomstig , of worden getroffen.

De maximale termijn voor het gebruik van eenzelfde vat (zonder wisseling) is twaalf maanden. Wanneer een wisselvat langer dan deze termijn wordt gebruikt moet deze beschouwd worden als permanente opslagtank en moet de opslag voldoen aan de eisen van een bovengrondse tank.

De volgende maatregelen uit zijn ook van toepassing op tijdelijke niet-stationaire opslaginstallaties en afleverinstallaties , , , , , , , , , , , , , en .

[vs 4.1.1, PGS 31:2020]

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidbrandpreventieAanvullende maatregelen op basis van type stofPRI&E - wisselvat

Wanneer (acuut) toxische vloeistoffen of ADR-Klasse 3 VG I- en VG II-stoffen in een wisselvat worden opgeslagen moet een PRI&E worden uitgevoerd.

[vs 4.2.5/4.3.3, PGS 31:2021 versie 1.0]

In een veiligheidsstudie behoort er rekening te worden gehouden met terugslag, chemische reactie, stabiliteit en dergelijke.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Gebruik wisselvaten aangesloten op de installatieMaatregelen opstelplaats

De vloer van het terreingedeelte waar wisselvaten met gevaarlijke stoffen worden opgeslagen, moet zijn vervaardigd van onbrandbaar materiaal. Een vloer moet voldoende stabiliteit bieden en geëgaliseerd zijn.

De locatie waar wisselvaten worden opgesteld moet buiten de interne transportroutes liggen om aanrijding te voorkomen. Deze opstelplaats is gemarkeerd.

Er moet een vrije afstand aanwezig zijn tussen de opvangvoorziening voor wisselvaten van ADR-klasse 3-, 5.1-, 5.2- en 6.1-stoffen en:

een naastgelegen opvangvoorziening voor wisselvaten (wanneer het wisselvaten met ADR-klasse 3 betreft), zie ;
een naastgelegen bouwwerk of activiteit met een te hoge brandlast ().

Wanneer niet aan deze afstand voldaan kan worden, of wanneer meer dan twee wisselvaten naast elkaar worden geplaatst, dan moeten aanvullende maatregelen, zoals genoemd in , of worden getroffen om het wisselvat intact te houden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidAfstandsregels wisselvaten

Voor vloeistoffen van ADR-klasse 3, 5.1, 5.2 en 6.1 geldt voor de onderlinge afstanden en afstanden van wisselvaten groter dan 3 m³ tot gebouwen of activiteiten met een te hoge brandlast de maatregel . Met dien verstande dat:

De plaatsing van (tank)containers beladen met een gevaarlijke stof van de ADR klasse 3 of 5.1 of 5.2, dusdanig behoort te zijn dat deze (tank)containers onderling niet direct naast elkaar staan. Niet direct naast elkaar betekent ten minste (horizontaal gemeten) een containerbreedte (2,5 m) van elkaar gescheiden.
Een tankcontainer met etiket ADR-klasse 6.1 VG I moet op maaiveldniveau worden geplaatst.

Deze maatregel is in lijn met de maatregelen in PGS 15.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidGeschiktheid aansluiting

De aansluiting is geschikt voor het product, bestand tegen de maximale druk en is opgenomen in een inspectie- en onderhoudsplan. Slangen moeten in goede staat verkeren en op een juiste wijze worden gebruikt en behandeld.

Door middel van interne, vooraf opgestelde, schriftelijke procedures moet de goede werking en de goede staat van onderhoud van de slangen worden geborgd. In deze procedures moet ten minste aan de volgende aspecten aandacht worden besteed:

zodanige ondersteuning, bescherming, bediening en opberging dat beschadiging wordt voorkomen;
controle op de goede staat voordat de slangen worden gebruikt;
het niet-gebruiken van beschadigde slangen;
een inspectie- en keurprogramma;
controleren van ingeslagen keuringsdatum en keurmerk.

Losse slangen moeten op een rek worden opgeslagen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidControle op lekkage

Na het aansluiten van het wisselvat, moet bij start van de afname visueel worden gecontroleerd op lekkage.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidLoskoppelen wisselvat

Bij afkoppelen moet een eventuele lekkage worden opgevangen in een daarvoor geschikte opvangbak.

Voor acuut toxische stoffen mag geen lekkage bij loskoppelen optreden.

Voorkomen van morsingen tijdens loskoppelen kan bijvoorbeeld bereikt worden middels een zogenoemde drybreak-koppeling. Een andere optie is een dipaansluiting met afkoppelen aan bovenkant van het wisselvat (verloren dippijp).

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidAdemventiel

Het vat is voorzien van een ademventiel als door weersinvloeden of verpomping over- of onderdruk kan ontstaan. Voor wisselvaten groter dan 3 m³ moet deze voldoen aan de eisen voor stationaire opslagtanks zoals beschreven in en.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidVerbod op vullen aangesloten wisselvat

Een aangesloten wisselvat mag niet tussentijds worden gevuld (beladen).

[vs 4.2.2/4.3.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

Wisselvaten zijn bedoeld om te wisselen en op een andere locatie te vullen. Wisselvaten zijn niet bedoeld om verkapte stationiare installaties vorm te geven.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidVerwarmde vloeistoffen/mengsels -wisselvat

Wanneer vloeistoffen in wisselvaten worden opgeslagen moet een veiligheidsstudie zijn uitgevoerd wanneer de opslagtemperatuur hoger is dan 5 °C onder het vlampunt of wanneer de inhoud groter is dan 3m³.

Als een wisselvat wordt opgewarmd dan moet er een temperatuurregeling aanwezig zijn met alarmering en operator ingrijpen wanneer de opslagtemperatuur hoger kan worden dan 5 °C onder het vlampunt.

Voor wisselvaten is alleen de 5 °C onder het vlampunt van belang, omdat in de praktijk het niet voor zal komen dat mengsels die kunnen segrageren verwarmd worden opgeslagen in wisselvaten.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type stofMateriaal van het wisselvat

Kunststof wisselvaten groter dan 1 m³ mogen niet worden toegepast voor de opslag van ADR-klasse 3-vloeistoffen VG I en II.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidOpvangvoorziening wisselvat

Een wisselvat waarin toxische of ADR-Klasse 3 VG I en II stoffen worden opgeslagen moet geplaatst worden in of op een lekbak die de inhoud van het vat kan bevatten of zijn opgesteld op een vloeistofkerende vloer voorzien van aansluiting op een procesriool.

Dit geldt niet voor dubbelwandige wisselvaten waarbij het product met een bovenaansluiting wordt gelost (zuigpijp).

[vs 4.2.1/4.3.2, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingScheiding op ADR-klasse

Voor wisselvaten gevuld met stoffen van de ADR-klasse 3, 5.1 of 5.2 geldt dat:

uitsluitend wisselvaten met dezelfde ADR-klasse naast elkaar mogen worden geplaatst;
wisselvaten met zuren en basen niet naast elkaar geplaatst mogen worden.

Wisselvaten geladen met ADR-klasse 6.1 VGI, moeten ten minste 5 m verwijderd blijven van wisselvaten met ADR-klasse 3, alsmede van (tank)containers met brandbare gassen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVoorkomen externe aanstraling wisselvaten

Voor opslag van toxische en ADR-klasse 3-vloeistoffen moeten maatregelen genomen worden om externe aanstraling door een brand in de omgeving van het wisselvat te voorkomen.

De te nemen maatregelen zijn afhankelijk van de situatie en moeten bepaald worden middels een PRI&E zoals bedoeld in .

Voorbeelden van mogelijke maatregelen:

maximaal aantal wisselvaten;
afstand tot brandgevaarlijke activiteiten/installaties;
brandwerende constructie;
koeling (sprinklersysteem);
dubbelwandig vat.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Inspectie, keuring en onderhoud wisselvaten

Inspectie, keuring en onderhoud van de installatie vallen onder van deze richtlijn, de volgende maatregelen zijn uitzonderingen op dat hoofdstuk.

Visuele controle voor ingebruikname

Voor ingebruikname wordt vastgesteld of het wisselvat in goede staat is en voor de vereiste gebruiksduur is gekeurd.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidControle keuringsdatum

Als de keuringsdatum is verlopen wordt het wisselvat afgekoppeld en afgevoerd naar de leverancier of een andere bevoegde ontvanger.

[vs 4.4.1/4.4.2, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidLektest

Na aansluiten wordt bij acuut toxische en ADR-klasse 3-vloeistoffen een lektest uitgevoerd. De lektest moet passend zijn voor het opgeslagen product.

Een lektest kan op verschillende manieren worden uitgevoerd:

het op druk zetten van een ingeblokt systeem gevuld met product waarbij gedurende een bepaalde tijd de druk wordt geregistreerd. Wanneer de druk gedurende die tijd niet wijzigt (rekening houdend met temperatuursinvloeden), wordt het systeem als dicht beschouwd. Gelijktijdig kan visueel op lekkage worden geïnspecteerd;
het op druk zetten van een lege leiding door het ingeblokte systeem te vullen met gas (inert gas, lucht, enz., afhankelijk van de toepassing) waarbij gedurende een bepaalde tijd de druk wordt geregistreerd. Wanneer de druk gedurende die tijd niet wijzigt (rekening houdend met temperatuursinvloeden), wordt het systeem als dicht beschouwd. Gelijktijdig kan visueel/op gehoor op lekkage worden geïnspecteerd.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidBereikbaarheid wisselvat

Wisselvaten moeten zodanig zijn opgesteld dat ze altijd voor inspectie bereikbaar zijn.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Keuring, controle, onderhoud, registratie en documentatie

Inleiding

In deze paragraaf zijn de maatregelen opgenomen met betrekking tot de periodieke keuring en controle, het onderhoud en de benodigde registratiedocumentatie hiervan. Hierbij wordt ingegaan op bovengrondse en ondergrondse tankinstallaties, de kathodische bescherming van ondergrondse installatiedelen, lekdetectiesystemen en vloeistofdichte voorzieningen.

Installatiecertificaat

In BRL SIKB 7800 (voorheen BRL-K903) zijn eisen opgenomen voor het installeren van de tankinstallatie. Dit betreft onder andere eisen voor de:

plaatsing van de opslagtanks;
aanleg van de leidingen;
aanleg van de vulpunten;
aanleg van de kathodische bescherming;
dampretoursystemen Stage I en Stage II;
periodieke- of intredekeuringen conform deelgebied 15 of 16.

Een installatiecertificaat is het bewijs dat de installatie voldoet aan de daarin genoemde keuringseisen.

Installatiecertificaat - opname in installatieboek binnen twee maanden

Na installatie, en na uitvoering van een keuring, een onderhoud of een reparatie waarvoor een installatiecertificaat is vereist, moet binnen twee maanden een geregistreerd installatiecertificaat in het installatieboek (logboek) zijn opgenomen. Een installatiecertificaat moet worden afgegeven:

wanneer een nieuwe installatie in gebruik wordt genomen;
na het uitvoeren van een periodieke keuring;
na uitbreiding en/of wijzigingen aan een bestaande installatie;
na het uitvoeren van reparatiewerkzaamheden aan vloeistofhoudende installatiedelen met uitzondering van kleine reparaties;
voordat de installatie opnieuw in bedrijf wordt gesteld, nadat er een calamiteit is voorgevallen of een product is opgeslagen geweest waarvoor de desbetreffende installatie niet is bedoeld.

Een installatiecertificaat moet zijn afgegeven door een installateur die is gecertificeerd op basis van BRL SIKB 7800 (voorheen BRL-K903) of een aantoonbaar gelijkwaardig beoordelingssysteem.

Een installatiecertificaat is meestal niet direct beschikbaar na de oplevering of de periodieke keuring van een installatie. Totdat het installatiecertificaat beschikbaar is, kan worden gebruikgemaakt van een verklaring van de fabrikant volgens de richtlijnen van het betreffende keuringsschema van de maatregel.

[vs 5.2.1 en 2.3.10 en 2.3.11, PGS 31:2021 versie 1.0]

Kleine reparaties zijn bijvoorbeeld het vervangen van appendages, pompen, peilinrichtingen, vuldop, peilstok, slangen, vulpistool en bijbehorende pakkingen door gelijkwaardige onderdelen. Reparaties aan beveiligingen zijn geen kleine reparaties.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidKeuringen in eigen beheer

Wanneer bedrijven beschikken over een eigen keuringsdienst van gebruikers (NL-KvG) of een inspectiedienst van gebruikers (IvG) op grond van het Warenwetbesluit drukapparatuur mag de ingebruikname en keuring van tankinstallaties, binnen het bedrijf of bedrijven waarvoor de NL-KvG of IvG bevoegd is, plaatsvinden volgens de systematiek van het Warenwetbesluit drukapparatuur (zie ook ). Een installatiecertificaat is voor deze tankinstallaties dan niet nodig.

Voor tankinstallaties groter dan 250 l met vloeistoffen uit stofgroep 1, zoals bedoeld in artikel 13 van de Richtlijn drukapparatuur (2014/68/EU), stelt de NL-KVG of IVG een verklaring op dat ingebruikname heeft plaatsgevonden volgens de procedure van artikel 21 en 24 en artikel 4, eerste en tweede lid van de Warenwetregeling drukapparatuur 2016, of, wanneer van toepassing, volgens artikel 23 en 24 van het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016 en artikel 4, zesde lid, en 12 van de Warenwetregeling drukapparatuur 2016. In beide gevallen is het niet noodzakelijk een NL-conformiteitsbeoordelingsinstantie hierbij te betrekken.

Voor tankinstallaties groter dan 250 l met vloeistoffen uit stofgroep 1, zoals bedoeld in artikel 13 van de Richtlijn drukapparatuur (2014/68/EU), voor zover deze ontplofbaar of zeer vergiftig zijn, stelt de NL-KvG of IvG een verklaring op dat herkeuring heeft plaatsgevonden volgens de procedure van artikel 22 van het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016, en de artikelen 4, vierde en vijfde lid, en 5 t/m 10 van de Warenwetregeling drukapparatuur 2016, waarbij het niet noodzakelijk is een NL-conformiteitsbeoordelingsinstantie hierbij te betrekken.

Wijzigingen en reparaties aan tankinstallaties groter dan 250 l met vloeistoffen uit stofgroep 1, zoals bedoeld in artikel 13 van de Richtlijn drukapparatuur (2014/68/EU), voor zover deze ontplofbaar of zeer giftig zijn, moeten plaatsvinden volgens de procedure van artikel 26 van het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016, en artikel 13 van de Warenwetregeling drukapparatuur 2016, waarbij het niet noodzakelijk is een NL-conformiteitsbeoordelingsinstantie hierbij te betrekken.

De verklaringen moeten gedurende tien jaar na afgifte van de verklaring bewaard worden. Wanneer geconstateerd wordt dat de in een verklaring bedoelde tankinstallatie niet meer voldoet aan de eisen waarvoor de verklaring is afgegeven, moet de verklaring worden ingetrokken.

Tankinstallaties groter dan 250 l met vloeistoffen uit stofgroep 1, zoals bedoeld in artikel 13 van de Richtlijn drukapparatuur (2014/68/EU), voldoen aan de essentiële veiligheidseisen als vermeld in bijlage I van de Richtlijn drukapparatuur (2014/68/EU).

Tankinstallaties moeten worden ontworpen, vervaardigd, in gebruik genomen en onderhouden worden volgens goed vakmanschap.

Voor nieuwe tankinstallaties groter dan 250 l met vloeistoffen uit stofgroep 1, moet een ingebruiknamekeuring plaatsvinden, waarbij de procedure van artikel 21 van het Wbda 2016 gevolgd moet worden. Voor bestaande tankinstallaties groter dan 250 l met vloeistoffen uit stofgroep 1, moet een intredekeuring plaatsvinden, waarbij de procedure van artikel 23 van het Wbda 2016 gevolgd moet worden.

In de artikelen van het Wbda 2016, waarnaar is verwezen, staat vermeld op welke wijze de keuringen moeten worden uitgevoerd. Dit is nader uitgewerkt in de Warenwetregeling drukapparatuur 2016.

Bij de keuringen hoeft een IvG geen NL-CBI in te schakelen. Wanneer in de artikelen uit het Wbda 2016 waarnaar verwezen wordt, taken of onderzoeken aan een NL-CBI worden toegewezen, moet de IvG deze uitvoeren.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidReparaties/wijzigingen beveiligingen

Reparaties en wijzigingen aan beveiligingen moeten door een gecertificeerde installateur worden uitgevoerd. Dit geldt niet bij bedijven die beschikken over een IvG/KvG en over een eigen onderhoudsdienst.

[vs 5.2.2, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidKeuringstermijn na reparatie of uitbreiding

Bij een reparatie of een uitbreiding van een installatie moeten de keuringstermijnen van het bestaande deel van de desbetreffende installatie blijven gehandhaafd. Deze keuringstermijnen worden overgenomen in het nieuwe installatiecertificaat.

[vs 5.2.3, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Periodieke keuring tankinstallatiesPeriodieke keuring

Een tankinstallatie moet periodiek worden gekeurd door een erkende organisatie. Op het installatiecertificaat is aangegeven wanneer de eerstvolgende periodieke keuring moet plaatsvinden (zie ). De keuring moet uiterlijk plaatsvinden in het jaar zoals vermeld op het installatiecertificaat.

[vs 5.3.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

Erkende organisaties voor de periodieke keuring zijn:

voor tankinstallaties volgens BRL SIKB 7800 ( voorheen BRL-K903):
- bij bovengrondse installaties:BRL SIKB 7800 ( voorheen BRL-K903)-gecertificeerde installateur, gecertificeerde installateur met deelgebied 15 (voor stalen tanks) en deelgebied 16 (voor kunststof tanks);
- aanvullend bij het ondergrondse deel van de installatie: uitvoeren van een bodemweerstandsmeting AS SIKB 6800-protocol 6811, geaccrediteerde inspectie-instelling in samenwerking met BRL SIKB 7800 ( voorheen BRL-K903)-gecertificeerde installateur.

voor tankinstallaties volgens :
- bij bovengrondse installaties: IvG, NL-KvG volgens de aanwijzingscriteria zoals vermeld in ;
- bij ondergrondse installaties: AS SIKB 6800, protocol 6811, geaccrediteerde inspectie-instelling in samenwerking met IvG, NL-KvG volgens de aanwijzingscriteria zoals vermeld in .

Ondergrondse tankinstallaties worden gekeurd door een onafhankelijke geaccrediteerde inspectie-instelling die de keuring volgens AS SIKB 6811 behoort uit te voeren onder begeleiding van een bij voorkeur BRL SIKB 7800 ( voorheen BRL-K903)-gecertificeerde installateur. De gecertificeerde installateur voert alle voorbereidingen uit, zoals het vrijmaken van de mangaten, het loskoppelen van de leidingen, het openen van de opslagtanks en deze inwendig (laten) reinigen, het nadien weer sluiten van de opslagtanks, het weer aankoppelen van de leidingen en het op druk brengen van de installaties voor de dichtheidsbeproeving, enz.

In de praktijk loopt de aanvraag voor de herkeuring van ondergrondse opslagtanks altijd via een BRL SIKB 7800 ( voorheen BRL-K903)-gecertificeerde installateur. Deze huurt op zijn beurt een onafhankelijke inspectie-instelling in voor de uiteindelijke inspectie van de opslagtanks en leidingen (inwendige inspectie, stroomopdrukproeven bekleding tanks en leidingen en dichtheidsbeproeving met behulp van een computer).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidKeuring dubbelwandige stalen tanks en leidingen - AS SIKB 6800-protocol 6811

Wanneer de certificaten van keuringen en controles bij bestaande opslagtanks zoals bedoeld in BRL SIKB 7800 ( voorheen BRL-K903) niet kunnen worden overgelegd, moet de tankinstallatie worden gekeurd volgens AS SIKB 6800-protocol 6811.

[vs 5.3.3, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidKeuring dubbelwandige stalen tanks en leidingen - keuringstermijn

De keuringstermijn is afhankelijk van het toegepaste materiaal, de boven- of ondergrondse ligging en de soort opgeslagen gevaarlijke vloeistof. De periodieke keuringstermijnen zoals beschreven in moeten worden gehanteerd.

[vs 5.3.4, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidKeuring dubbelwandige stalen tanks en leidingen - inkorten keuringstermijn

De voorgeschreven keuringstermijn moet worden ingekort als daar door de uitkomst van een periodieke keuring of de wijze van gebruik aanleiding toe is.

[vs 5.3.5, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidomgevingsveiligheidOnderhoud tankinstallatie

De gehele tankinstallatie met toebehoren moet in goede staat van onderhoud verkeren.

[vs 5.3.6, PGS 31:2021 versie 1.0]

Een tankinstallatie wordt onderhouden en gerepareerd volgens de voorschriften van de gecertificeerde installateur en/of de bedrijfsspecifieke instructie om de goede staat en de goede werking te borgen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidFunctioneren installatieonderdelen

Alle installatieonderdelen, zoals beveiligingen, regelingen en appendages, moeten naar behoren functioneren.

[vs 5.3.7, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidBodemweerstand en stroomopdrukproef

Bij een tankinstallatie die is uitgevoerd met (een) stalen opslagtank(s), stalen leidingen of (een) plaatstalen afscheider(s), moet uiterlijk elke vijftien jaar een (specifieke) elektrische bodemweerstandsmeting worden uitgevoerd. De uitvoeringstermijn van de bodemweerstandsmeting is gelijk aan de keuringstermijn van de tankinstallatie. Bij een bodemweerstand lager dan 100 Ω.m moet de installatie kathodisch worden beschermd.

[vs 5.3.9, PGS 31:2021 versie 1.0]

omgevingsveiligheidStroomopdrukproef - stalen tankinstallatie zonder kathodische bescherming

Wanneer een stalen tankinstallatie niet is voorzien van een kathodische bescherming, wordt ten minste eens per jaar een stroomopdrukproef uitgevoerd overeenkomstig het daartoe krachtens het Besluit bodemkwaliteit aangewezen normdocument (AS 6800) door een instelling die voor deze werkzaamheid beschikt over een erkenning op grond van dat besluit, tenzij de specifieke elektrische weerstand van de bodem meer bedraagt dan 100 Ω.m en beschadiging van de tankinstallatie door zwerfstromen niet is te verwachten.

[vs 5.3.10, PGS 31:2021 versie 1.0]

omgevingsveiligheid

Controle aardingen en lekdetectiesystemenLekdetectiesysteem – controle

Geïnstalleerde lekdetectiesystemen moeten ten minste jaarlijks volgens de voorschriften van de fabrikant en de van toepassing zijnde norm(en) worden gecontroleerd op goede werking. Van de controle moet een aantekening in het logboek worden gemaakt.

[vs 5.4.2, PGS 31:2021 versie 1.0]

Bij een actieve lekdetectie, bedoeld voor het drukloze gedeelte van de tankinstallatie (bijvoorbeeld de opslagtank), kan de termijn bij goed resultaat worden verlengd naar drie jaar. Na het bereiken van de ontwerplevensduur van de uitwendige tankbekleding behoort er weer jaarlijks te worden gekeurd.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidLekdetectiesysteem – defecten

Wanneer een defect aan het lekdetectiesysteem wordt geconstateerd, moet onmiddellijk contact worden opgenomen met een gecertificeerde installateur. Het defect moet binnen een maand zijn gerepareerd. Van de reparatie moet een aantekening in het logboek worden gemaakt. In de tussenliggende periode moeten beheersmaatregelen worden getroffen of periodieke controles worden uitgevoerd.

[vs 5.4.3, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidDubbelwandige tanks /leidingen - lek binnen- of buitenwand

Als blijkt dat de binnen- of de buitenwand van de opslagtank lek is, moet de desbetreffende tank onmiddellijk buiten gebruik worden gesteld. Nadat de opslagtank is hersteld en is beproefd volgens de van toepassing zijnde norm(en), kan deze weer in gebruik worden genomen.

Wanneer tijdens een controle wordt vastgesteld dat het lekdetectiesysteem in alarm is, zal nader onderzoek moeten worden uitgevoerd om vast te stellen wat er aan de hand is. Wanneer uit dit nader onderzoek blijkt dat de binnen- of buitenwand van de opslagtank of het dubbelwandig leidingwerk lek is, moet de opslagtank en/of het leidingwerk direct buiten gebruik worden gesteld. Rapportage van het uitgevoerde herstel moet in het logboek worden opgenomen. Tevens moet een controlerapport over de werking van het lekdetectiesysteem worden opgemaakt en in het logboek worden gearchiveerd.

[vs 5.4.4, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type stofADR-klasse 3-vloeistoffen - controle aardingsweerstand ondergrondse tankinstallaties en installatieonderdelen

De aardingsweerstand van ondergrondse tankinstallaties of installatieonderdelen voor ADR-klasse 3-vloeistoffen voorzien van potentiaalvereffening moet jaarlijks worden gecontroleerd volgens AS SIKB 6803 door een daartoe geaccrediteerde inspectie-instelling.

[vs 5.4.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

De controle betreft minimaal de inspectie van de aardingsweerstand tussen de vulmond en het aardingsaansluitpunt en de potentiaalvereffening met de rest van de tankinstallatie.

arbeidsveiligheidomgevingsveiligheid

Registratie en documentatieInstallatie- of logboek

Alle rapporten en certificaten van onderzoeken, metingen, keuringen, inspecties en controles die van toepassing zijn op een tankinstallatie, moeten worden opgenomen in het logboek.

[vs 5.6.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

De actuele situatie van de tankinstallatie en van de bodembeschermende voorzieningen zijn weergegeven in een installatieboek (logboek). Certificaten, meet- en keuringsrapporten en overige bescheiden zijn aanwezig, zoals:

een situatietekening van de ligging van de opslagtanks;
tekeningen van de technische uitvoering van de tankinstallatie;
een geregistreerd installatiecertificaat met de daarbij behorende geregistreerde tankcertificaten/conformiteitsbewijzen;
eventuele installatiecertificaten van aanpassingen of herstelwerkzaamheden;
eventuele aanvullende certificaten, zoals voor een lekdetectiesysteem of applicatie van inwendige bekleding;
een geregistreerd rapport van bodemweerstandsmeting of een installatiecertificaat waarop de bodemweerstandsmeting is vermeld;
de jaarlijkse rapporten van de controlemeting van de kathodische bescherming;
het bodemonderzoeksrapport voor het vastleggen van de nulsituatie (NEN 5740);
de rapporten van de water/bezinksel-controle;
de jaarlijkse rapporten van de aardverspreidingsweerstand van de afzonderlijke (tank)installatiedelen;
de jaarlijkse rapporten van de grondwaterbewaking;
de tweejaarlijkse waarmerken van de inspectie van blustoestellen (op het blustoestel aanwezig);
een eventueel rapport of eventuele rapporten van een of meerdere keuringen;
een eventueel rapport van dichtheidsbeproeving(en);
een tekening waarop de locatie van de opslagtank(s), leidingen en appendages is aangegeven (eventuele wijzigingen behoren meteen op deze tekening te worden bijgewerkt en gedateerd);
een vermelding van de opgeslagen producten vergezeld van een veiligheidsinformatieblad.

Wanneer deze informatie niet of maar deels in het logboek staat, behoort de informatie binnen 24 h ter inzage te kunnen worden gegeven. Dit betreft bijvoorbeeld digitaal opgeslagen informatie. In het logboek behoort dan te worden vermeld dat die informatie digitaal is opgeslagen.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidInstallatieboek (logboek) - beschikbaarheid voor bevoegd gezag

Het installatieboek (logboek) en alle bijbehorende bescheiden moeten altijd voor het bevoegd gezag beschikbaar zijn, ofwel als hardcopy, ofwel in digitale vorm.

[vs 5.6.2, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidBewaartermijn

Gedurende de levensduur van de installatie moeten installatiecertificaten, inspectie- en keuringscertificaten bewaard blijven.

[vs 5.6.3, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Het reinigen van de opslagtankReinigen opslagtank - plan van aanpak

Het reinigen van een opslagtank, bijvoorbeeld ten behoeve van een inwendige inspectie, een reparatie of hergebruik, moet plaatsvinden volgens een vooraf opgesteld en door de reiniger en gebruiker van de tankinstallatie goedgekeurd plan van aanpak.

Het reinigen van een opslagtank moet worden uitgevoerd volgens het plan van aanpak door een gecertificeerd reinigingsbedrijf met gecertificeerd personeel.

[vs 5.7.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

Aan deze maatregel wordt voldaan als het reinigen wordt uitgevoerd door een BRL-K905-gecertifceerd bedrijf met afgifte van een BRL-K905-reinigingscertificaat en/of door een SIR (Stichting Industriële Reiniging)-gecertificeerd reiniger.

Bij besloten ruimtes gelden de volgende aandachtspunten:

na het reinigen voor een inwendige inspectie, een reparatie of hergebruik behoort de opslagtank ‘gasvrij’ te worden gemeten door een voor de specifieke toepassing geautoriseerde interne of externe deskundige. Van deze gasvrije meting behoort een certificaat te worden afgegeven of behoort er een door de interne of externe deskundige ondertekende verklaring, zoals bijvoorbeeld op een voor de werkzaamheden verleende werkvergunning, aanwezig te zijn waaruit blijkt dat de opslagtank gasvrij is en onder welke voorwaarden de opslagtank mag worden betreden;
voor betreding behoort degene die een gasmeting verricht minimaal te beschikken over het diploma gasmeten (EX-OX-Tox) SOG/SSVV of gelijkwaardig en behoort de meting te worden verricht met daartoe gecertificeerde en gekalibreerde apparatuur;
bij werkzaamheden in besloten ruimtes behoren altijd gecertificeerde mangatwachten/buitenwachten SOG/SSVV of gelijkwaardig te worden ingezet.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Buiten gebruik stellen opslagtankDefinitief buiten gebruik stellen opslagtank

Bij het definitief buiten gebruik stellen van een opslagtank moet na het reinigen van de tank in het installatie- of logboek worden aangetekend dat de desbetreffende opslagtank buiten gebruik is gesteld.

Voordat de opslagtank definitief buiten gebruik kan worden gesteld, moet:

de opslagtank zijn gereinigd volgens ;
de goedkeuringskenmerken en de typeplaat van de opslagtank zijn doorgehaald/verwijderd;
een aantekening worden gemaakt op het tankconformiteitsbewijs/tankcertificaat dat de desbetreffende opslagtank definitief buiten gebruik is gesteld.

Als de opslagtank wordt gesloopt, moeten afschriften van de afvoerbonnen van de vrijkomende (afval)stoffen in het installatieboek worden opgenomen.

Het aantekenen in het installatieboek moet worden gedaan door een gecertificeerde installateur.

Het buiten gebruik stellen van een tankinstallatie gebeurt volgens BRL-K904 of gelijkwaardig.

[vs 5.8.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

Het reinigen van de opslagtank hoeft niet in situ plaats te vinden; de opslagtank mag ook op een andere locatie worden gereinigd. Door het bewaren van de afvoerbonnen kan worden aangetoond dat op verantwoorde wijze de vrijkomende materialen na de sloop zijn afgevoerd

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Veiligheids- en beheersmaatregelen

Inleiding

In deze paragraaf staan maatregelen voor de additionele veiligheidseisen. De eisen zijn geordend naar de primaire veiligheidsgebieden van arbeidsveiligheid (zoals gevaarsaspecten van gevaarlijke vloeistoffen, de indeling van waar de activiteit plaatsvindt en de mechanische beveiliging), brandveiligheid (zoals veiligheidsafstanden en maatregelen die zijn gericht op het voorkomen en beperken van brand- en explosiegevaar) en milieuveiligheid (zoals bij het vrijkomen van gevaarlijke vloeistoffen). Deze maatregelen gelden bovenop de algemene installatie-eisen, gebruikseisen en onderhoudseisen. De maatregelen zijn ook van toepassing op tijdelijke niet-stationaire opslaginstallaties en afleverinstallaties zoals bedoeld in .

Algemene veiligheidsvoorzieningen

Gezondheidsschade van werknemers door blootstelling aan gevaarlijke stoffen moet worden vermeden. Hiertoe moeten de bepalingen ten aanzien van gevaarlijke stoffen zoals deze zijn vastgelegd in de Arbeidsomstandighedenwet, in acht worden genomen.

Vanuit de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit zijn werkgevers verplicht om een RI&E uit te voeren teneinde te komen tot een veilige werkplek. Hierbij moet de in de Arboregelgeving voorgeschreven arbeidshygiënische strategie in acht worden genomen. Wanneer blijkt dat naast technische en organisatorische maatregelen ook nog persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's) noodzakelijk zijn, dan moeten deze op de werkplek aanwezig zijn. Deze PBM's moeten geëigend zijn voor de stoffen waarmee wordt gewerkt. Bron van informatie is hierbij onder andere het Veiligheidsinformatieblad (VIB). Werknemers zijn verplicht gebruik te maken van de voorgeschreven PBM's. Steeds zal aan de hand van onder andere de productinformatiebladen en VIB's moeten worden beoordeeld welke aanvullende PBM's moeten worden gedragen.

Overige veiligheidsvoorzieningen die bij het werken met gevaarlijke vloeistoffen/mengsels noodzakelijk zijn, moeten in de nabijheid van de locatie waar de werkzaamheden worden uitgevoerd, voorhanden zijn. Voorbeelden hiervan zijn nooddouches, oogspoelvoorzieningen, blusmiddelen en eerstehulpmiddelen.

De voorgeschreven veiligheidsmaatregelen zijn grotendeels generiek van toepassing op alle categorieën gevaarlijke vloeistoffen. De gevaren die de afzonderlijke gevaarlijke vloeistoffen kunnen opleveren, lopen erg uiteen. Met deze verschillen moet rekening worden gehouden bij de opslag van gevaarlijke vloeistoffen.

Leidingmarkering bij (tijdelijke) opslag moet voldoen aan de Arbowetgeving.

Maatregelen tegen vrijkomende dampen uit tankinstallatie

Tegen vrijkomende dampen uit een tankinstallatie die schadelijk zijn voor mens en/of milieu, moeten doeltreffende maatregelen worden genomen die voortkomen uit de RI&E.

[vs 6.2.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

Het is mogelijk dat bij opslag van gevaarlijke vloeistoffen dampen vrijkomen die schadelijk kunnen zijn voor mens en/of milieu of eventueel zelfs kunnen zorgen voor een explosieve atmosfeer. Dit behoort te worden voorkomen. Er behoort te worden nagegaan of er schadelijke dampen kunnen vrijkomen en welke maatregelen moeten worden genomen.

Maatregelen die volgen uit de RI&E, behoren te worden genomen. Een voorbeeld van een maatregel is het ventileren van een opslagvoorziening. Het nemen van maatregelen ter voorkoming van de aantasting van de gezondheid van werknemers is geregeld in de Arbeidsomstandighedenwet. Voor het milieu is dit geregeld het Bal.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type stofVoorzieningen voor vaststellen windrichting

Bij opslag van (acuut) toxische, CMR en ADR-klasse 3-vloeistoffen, moeten in de nabijheid van de opslagtank voorzieningen zijn aangebracht voor het vaststellen van de windrichting.

[vs 6.2.2, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

BereikbaarheidToegang tot de inrichting

Het terrein waar de activiteit plaatsvindt, moet via twee, bij voorkeur zo ver mogelijk uit elkaar gelegen, ingangen te allen tijde toegankelijk zijn voor de voertuigen van hulpdiensten, waarbij zo veel mogelijk met de heersende windrichtingen rekening wordt gehouden.

[vs 6.3.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingVerharde infrastructuur

De verharde infrastructuur moet zo zijn ontworpen en onderhouden dat de tankinstallaties, opvangvoorzieningen en gebouwen altijd ongehinderd kunnen worden bereikt door de hulpdiensten, bij voorkeur via ten minste twee onafhankelijke wegen.

[vs 6.3.2, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: Voor de bereikbaarheidseisen wordt verwezen naar de Handreiking bluswatervoorziening en bereikbaarheid.

Toelichting 2: Wanneer een bedrijf niet kan voldoen aan deze maatregel, behoort het hierover te overleggen met het bevoegd gezag.

Toelichting 3: Deze maatregel geldt niet wanneer de opslagvoorziening vanaf de openbare weg bereikbaar is voor de inzet van de hulpdiensten.

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingToegang tot de locatie

Waar een automatische brandmeldinstallatie met doormelding naar de gemeenschappelijke meldkamer van de veiligheidsregio of particuliere meldkamer is geïnstalleerd moet de toegang tot de inrichting geregeld zijn. Dit moet opgenomen zijn in het noodplan () en/of het aanvalsplan ()

[vs 6.3.3, PGS 31:2021 versie 1.0]

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Maatregelen voor brandveiligheidBeoordeling brandgevaarlijkheid - tijdelijke (niet-reguliere) werkzaamheden

Van tijdelijke (niet-reguliere) werkzaamheden die in de nabijheid van de tankinstallatie of de opvangvoorziening worden uitgevoerd, moet de brandgevaarlijkheid vooraf worden beoordeeld. Wanneer nodig moeten maatregelen ter voorkoming van brandgevaar worden getroffen. Deze worden vooraf schriftelijk vastgelegd.

[vs 6.4.6, PGS 31:2021 versie 1.0]

Aan deze maatregel kan bijvoorbeeld worden voldaan door middel van een systeem van werkvergunningen (‘heetwerkvergunning’).

brandpreventiearbeidsveiligheidomgevingsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type stofDraagbare blusmiddelen

Op de locatie waar opslagtanks met ADR-klasse 3-vloeistoffen zijn geplaatst, moet op laad- en losplaatsen, nabij monsternamepunten op een afstand van maximaal 10 m en wanneer onderhoud wordt verricht een draagbaar blustoestel beschikbaar zijn met de op de vloeistoffen afgestemde blusmiddelen.

[vs 6.4.4, PGS 31:2021 versie 1.0]

Deze maatregel is bedoeld voor het blussen van beginnende branden in de omgeving van een opslagtank. Een poederblusser met een inhoud van (ten minste) 6 kg kan hiervoor worden gebruikt.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidVerbod op roken, open vuur en hete voorzieningen

Bij de tankopslag van ADR-klasse 3-vloeistoffen geldt een verbod op roken en open vuur. Tevens geldt een verbod op de aanwezigheid van hete voorwerpen in de nabijheid van de tankinstallatie of de opvangvoorziening met in achtneming van de afstandseisen zoals genoemd in en

Afwijkingen zijn mogelijk middels een werkvergunning.

[vs 6.4.5, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Beheers- en blusvoorzieningen binnen de inrichting

De maatregelen in deze paragraaf moeten voorkomen dat er onacceptabele secundaire effecten optreden ten gevolge van blootstelling aan warmtestraling. Ten aanzien van de blootstelling aan warmtestraling bij een kortstondige inzet gedurende incidenten door operator en brandweerpersoneel kan worden gebruikgemaakt van het onderzoek Warmtestralingscontouren van het IFV (Maximum allowable exposure to different heat radiation levels van 25 april 2016).

(Semi)stationaire koeling

Wanneer niet kan worden voldaan aan de eisen uit , , en is het toepassen van een (semi)stationaire koelvoorziening een alternatief.

De koelvoorziening moet een effectief dekkingspatroon van koelwater van ten minste 2 l/min/m² over het het geheel van de installatie waar escalatie kan ontstaan.

Wanneer een stationaire koeling wordt toegepast overeenkomstig of (brand in de opvangvoorziening), dan moet de koelvoorziening uitgevoerd zijn met een effectief dekkingspatroon van ten minste 10 l/min/m².

De koelvoorziening moet voor het debiet voldoen aan de EI 19 en voor het ontwerp aan de NFPA 15.

Het basisontwerp en de wijze van onderhoud en inspectie van de koelvoorziening moeten zijn geborgd in een uitgangspuntendocument (UPD) of veiligheidsstudie, zie .

Wanneer gekozen wordt voor (semi)stationaire koeling moet het scenario uitgewerkt zijn in een aanvalsplan dat voldoet aan .

Dit is gebaseerd op de 'application rates' in bijlage D van IP19. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen koeling voor 'enveloped in fire' en 'exposed to radiant heat'. Ofwel met of zonder vlamcontact. Met vlamcontact zou kunnen gebeuren in geval van een tankputbrand. Hierbij ontstaat een 32 kW/m2 warmtestralingsbelasting tot het moment dat de plasbrand wordt bestreden. Bij stationaire blussing is dit effect te verwaarlozen, maar bij mobiele inzet niet.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidMobiele koeling

Als alternatief kan in plaats van (semi)stationaire koeling, zoals bedoeld in , worden gekozen voor mobiele koeling wanneer aan het volgende wordt voldaan:

Het te koelen oppervlak bedraagt niet meer dan 150 m² tenzij er bluswater beschikbaar is als genoemd in .
Het scenario is uitgewerkt in een operationeel aanvalsplan dat voldoet aan .
In het operationeel aanvalsplan is beschreven op welke wijze de tanks tegen brand in de omgeving zijn beschermd door koeling met mobiele middelen.

Wanneer voor deze mobiele en/of (semi)stationaire voorzieningen gebruik wordt gemaakt van een bedrijfsbrandweer is een operationeel aanvalsplan niet van toepassing.

Wanneer de warmtestralingsbelasting op de tank hoger is dan 32 kW/m², is altijd een (automatische) stationaire koelvoorziening vereist.

De mobiele koeling moet een effectief dekkingspatroon van koelwater hebben over het gedeelte van het oppervlak wat daadwerkelijk kan worden aangestraald door brand. Het uitgangspunt voor berekening is een capaciteit van 10 l/min/m².

Afhankelijk van de locatie waar een brand in de omgeving van de tank kan ontstaan, behoort de mobiele inzet gericht te kunnen worden op die kanten van de tanks die daadwerkelijk kunnen worden aangestraald door brand.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidAanvullende maatregelen op basis van type stofMaatregelen plas van een acuut toxische vloeistof

Bij het vrijkomen van H330- en H331-vloeistoffen (acuut toxische stoffen bij inademing) in de opvangvoorziening moet voorkomen worden dat personen worden blootgesteld. Dit kan door middel van eem gas- of lekdetectiesysteem . in combinatie met één van de volgende maatregelen:

(Semi)stationaire voorziening in de opvangvoorziening, voor een toxische plas ;
Mobiel afdekken - bedrijfsbrandweer ;
(Semi)mobiel afdekken - overheidsbrandweer .

Welke maatregel of combinatie van maatregelen noodzakelijk is, is afhankelijk van de specifieke omstandigheden van de tankinstallatie en of escalatie mogelijk is.

Bepaalde stoffen die acuut toxisch bij inhalatie zijn, zijn dit bij verneveling/aerosolvorming. Door hun lage dampspanning bij een temperatuur van 20 ºC kunnen dergelijke stoffen in deze situatie niet uitdampen en daarmee niet geïnhaleerd worden. Deze hoeven dan ook niet te worden afgedekt. Over het algemeen zijn dit:

ADR-klasse 6 VG I-vloeistoffen met LC50-waarde > 100 ml/m³ (ppm) en dampspanning < 10 mbar;
ADR-klasse 6 VGII- en VGIII-vloeistoffen met LC50-waarde > 1 000 ml/m³ (ppm) en dampspanning < 50 mbar.

Voor dergelijke stoffen kan van afdekking worden afgezien wanneer dit blijkt uit bijvoorbeeld het veiligheidsinformatieblad.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid(Semi)stationaire voorziening in de opvangvoorziening, voor een plas van een toxische vloeistof

Het basisontwerp en de wijze van onderhoud en inspectie van de blusvoorziening moeten overeenkomstig het veiligheidsbeheerssysteem worden vastgesteld. De uitgangspunten moeten in een uitgangspuntendocument (UPD) of door middel van een veiligheidsstudie met daaraan gerelateerd een veiligheidsbeheerssysteem geborgd worden, zie .

Bij toepassing van een (semi)stationaire blusvoorziening moeten de manuele handelingen geborgd en goedgekeurd worden middels een aanvalsplan.

Voor vloeistoffen die acuut toxisch zijn en vallen onder stofgroep H330 en H331 is altijd een stationair systeem of inzet bedrijfsbrandweer () vereist.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidMobiel afdekken - bedrijfsbrandweer

Het bestrijden van een plas van een toxische vloeistof kan ook middels een inzet van de bedrijfsbrandweer plaatsvinden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid(Semi)mobiel afdekken - overheidsbrandweer

Het afdekken van een plas van een toxische vloeistof door de overheidsbrandweer kan enkel in het geval dat de oppervlakte van de opvangvoorziening niet meer bedraagt dan 300 m² en het maximaal opgesteld volume in de opvangvoorziening niet meer bedraagt dan 300 m³.

Er moet een betrouwbaar gas- of lekdetectiesysteem in de opvangvoorziening aanwezig zijn, overeenkomstig .

De minimaal benodigde hoeveelheid schuimvormend middel (SVM) voor het afdekken van een plas van een toxische vloeistof van 300 m² bedraagt 180 l SVM (uitgangspunt: application rate 1 l/min/m² gedurende 20 min).

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidMaatregelen tankbrand

Een (escalatie van een) tankbrand bij opslag van ADR-klasse 3-vloeistoffen of vloeistoffen verwarmd tot boven het vlampunt moet voorkomen worden door middel van één van de volgende maatregelen:

Inertisering - ;
Mobiele blussing - bedrijfsbrandweer - ;
Mobiele blussing - overheidsbrandweer - /

Welke maatregel of combinatie van maatregelen noodzakelijk is, is afhankelijk van de specifieke omstandigheden van de tankinstallatie en of escalatie mogelijk is.

Een stationair schuimblussysteem wordt nu niet meer gezien als stand der techniek, dat is inertisering. Voor bestaande tanks die voorzien zijn van een stationaire blusvoorziening is maatwerk (conform NFPA 11) nog steeds mogelijk.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidInertisering

Om een explosief gasmengsel in de dampruimte van de tank te voorkomen kan voor opslagtanks met ADR-klasse 3-vloeistoffen of vloeistoffen die verwarmd worden boven hun vlampunt gekozen worden voor inertisering (bijvoorbeeld middels stikstof). Het percentage zuurstof wat maximaal in de dampruimte aanwezig mag zijn, is afhankelijk van het opgeslagen product en kan vastgesteld worden middels NFPA 69.

De inertisering van de dampruimte moet zijn ontworpen en worden geopereerd volgens NPR-CEN/TR 15281 in combinatie met API 2000. De betrouwbaarheid van de gehele drukregeling moet redundant of SIL 1 uitgevoerd zijn.

Het basisontwerp en de wijze van onderhoud en inspectie van het inertiseringssysteem moeten overeenkomstig het veiligheidsbeheerssysteem worden vastgesteld. Wanneer er geen veiligheidsbeheersysteem is toegepast, moeten de uitgangspunten in een uitgangspuntendocument (UPD) of veiligheidsstudie geborgd worden, zie .

Toelichting 1: Een continue drukmeting geeft een directe en effectieve respons op snel veranderende proces- en atmosferische omstandigheden in een geïnertiseerde dampruimte. Een continue zuurstofmeting gaat altijd gepaard met een bepaalde tijdsvertraging, zodat deze toepassing minder geschikt is op plekken waar snelle veranderingen in zuurstofniveau kunnen optreden.

Toelichting 2: Inertisering is niet in alle gevallen mogelijk. Bijvoorbeeld bij producten met een inhibitor die een bepaald percentage zuurstof nodig heeft. In dergelijke gevallen wordt niet alleen stikstof, maar ook zuurstof in de tank geblazen (‘meager air’).

Toelichting 3: Voor bestaande tanks die voorzien zijn van een (semi)stationaire blusvoorziening is maatwerk (conform NFPA 11) mogelijk. Er moet daarbij rekening gehouden worden met het feit dat -een deel van- de installatie niet meer intact is als gevolg van de omgevingsbrand.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidMobiele blussing - bedrijfsbrandweer

Wanneer bij opslag van ADR-klasse 3-vloeistoffen het bestrijden van een tankbrand of een brand in de opvangvoorziening middels een inzet van de bedrijfsbrandweer zal plaatsvinden, dan moet de wijze van bestrijding en de berekening van de hoeveelheid schuimvormend middel (SVM) voldoen aan de NFPA 11 of verbijzondering hiervan.

Geschiktheid van het SVM voor de vloeistof kan aangetoond worden op basis van de beoordeling op geschiktheid door NFPA of FM en middels uitgevoerde testen conform UL 162, NEN-EN 1568 of gelijkwaardig.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidMobiele blussing - overheidsbrandweer

Aangezien een opslagtank maar een -relatief- beperkt oppervlak heeft (ongeveer 20 m²), is het in een aantal gevallen ook mogelijk om bij opslag van ADR-klasse 3-vloeistoffen de tankbrand door de overheidsbrandweer te laten bestrijden, danwel te beheersen.

Hierbij moet rekening gehouden worden met het feit dat de overheidsbrandweer meer tijd nodig heeft om een goede voorbereiding te kunnen doen. Gedurende deze periode (30 min) moeten omliggende installatiedelen en objecten, die kunnen leiden tot escalatie, middels stationaire voorzieningen tijdig gekoeld worden.

De wijze van bestrijding en de berekening van de hoeveelheid schuimvormend middel (SVM) te voldoen aan NFPA 11.

De wijze van bestrijding moet geborgd en goedgekeurd worden middels een aanvalsplan ().

Toelichting 1: Het uitgangspunt is dat wanneer installatiedelen en objecten worden aangestraald met een warmtestralingsbelasting van meer dan 10 kW/m2, deze binnen 30 min kunnen bezwijken. Wanneer de warmtestralingsbelasting op de opslagtank hoger is dan 32 kW/m², is altijd een (automatische) stationaire koelvoorziening vereist.

Toelichting 2: Geschiktheid van het SVM voor de vloeistof kan aangetoond worden op basis van de beoordeling op geschiktheid door NFPA of FM en middels uitgevoerde testen conform UL 162, NEN-EN 1568 of gelijkwaardig.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidMaatregelen brand in de opvangvoorziening

Bij een brand in de opvangvoorziening van ADR-klasse 3-vloeistoffen moet voorkomen worden dat de brand overslaat naar omliggende installatiedelen en objecten (die kunnen leiden tot escalatie) door middel van één van de volgende maatregelen:

(Semi) stationaire blusvoorziening - ;
Mobiele blussing - bedrijfsbrandweer - ;
(Semi)mobiele blussing - overheidsbrandweer - .

Welke maatregel of combinatie van maatregelen noodzakelijk is, is afhankelijk van de specifieke omstandigheden van de tankinstallatie en of escalatie mogelijk is.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid(Semi)stationaire blusvoorziening - ADR-klasse 3

Een (semi)stationaire blusvoorziening voor de bestrijding van een brand in de opvangvoorziening, moet voldoen aan de NFPA 11.

Bij toepassing van een (semi)stationaire blusvoorziening moeten de manuele handelingen geborgd en goedgekeurd worden middels een aanvalsplan conform .

Wanneer gedurende voorbereiding op de bestrijding een warmtestralingsbelasting op omliggende installatiedelen en objecten, die kunnen leiden tot escalatie, kan optreden van meer dan 32 kW/m², dan moeten deze installatiedelen en objecten direct gekoeld worden.

Het basisontwerp en de wijze van onderhoud en inspectie van een (semi)stationaire blusvoorzieningen moeten zijn geborgd in een uitgangspuntendocument (UPD) of door middel van een veiligheidsstudie en daaraan gerelateerd een veiligheidsbeheerssysteem, zie .

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid(Semi)mobiele blussing

De bestrijding van een brand van ADR-klasse 3-vloeistoffen in de opvangvoorziening door de overheidsbrandweer kan enkel in het geval dat de oppervlakte van de opvangvoorziening niet meer bedraagt dan 300 m² en het maximaal opgesteld volume in de opvangvoorziening niet meer bedraagt dan 300 m³.

Hierbij moet rekening gehouden worden met het feit dat de overheidsbrandweer meer tijd nodig heeft om een goede voorbereiding te kunnen doen. Gedurende deze periode moeten omliggende installatiedelen en objecten, die worden aangestraald met een warmtestralingsbelasting van meer dan 10 kW/m², en zodoende kunnen leiden tot escalatie, tijdig gekoeld worden.

De wijze van bestrijding en de berekening van de hoeveelheid SVM moet voldoen aan NFPA 11. Op de inrichting moet de hoeveelheid SVM (inclusief tussenmenger en schuimstraalpijp) per direct op de incidentlocatie beschikbaar zijn.

De wijze van bestrijding moet geborgd en goedgekeurd worden middels een aanvalsplan conform .

Toelichting 1: Het uitgangspunt is dat wanneer installatiedelen en objecten worden aangestraald met een warmtestralingsbelasting van meer dan 10 kW/m², deze binnen 30 min niet zullen bezwijken. Bij een warmtestralingsbelasting van meer dan 32 kW/m² zal direct gekoeld moeten worden om te voorkomen dat deze onderdelen bezwijken.

Toelichting 2: Uitgangspunt is dat de bestrijding van een brand in de opvangvoorziening plaatsvindt met een ‘application rate’ van 6,5 l/min/m². Bij een oppervlakte van maximaal 300 m² resulteert dit in een bluswater- en pompcapaciteit van 1.950 l/min (één straatwaterkanon).

Toelichting 3: De minimaal benodigde hoeveelheid SVM voor de bestrijding van een brand in een opvangvoorziening van 300 m² kan niet volledig door de overheidsbrandweer geleverd worden. Uitgaande van NFPA 11 is hiervoor minimaal 1.755 liter SVM noodzakelijk.

De geschiktheid van het SVM voor de vloeistof kan aangetoond worden op basis van de beoordeling op geschiktheid door NFPA of FM en middels uitgevoerde testen conform UL 162, EN 1568 of gelijkwaardig.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid(Semi-) mobiele blussing - 170-300 m²

Voor opvangvoorzieningen > 170 m² is overleg met de veiligheidsregio nodig over de benodigde maatregelen en voorziening. Dit moet vastgelegd worden in het aanvalsplan ().

Toelichting 1: In de praktijk kan niet overal gegarandeerd worden door de overheidsbrandweer dat voldoende SVM aanwezig is voor opvangvoorzieningen > 170 m². Ondanks dat kan het zijn dat bepaalde brandweerposten binnen een veiligheidsregio zijn uitgerust met meer materieel. Wanneer gebruik wordt gemaakt van deze extra middelen moeten er altijd zorgvuldige afspraken gemaakt worden (maatwerk). Er bestaat de mogelijkheid dat -door bezuinigingen of hernieuwde inzichten- de middelen komen te vervallen of worden verplaatst. De gemaakte afspraken komen hiermee te vervallen.

Toelichting 2: Bij opvangvoorzieningen < 170 m² voor ADR-klasse 3-vloeistoffen kan het SVM door de overheidsbrandweer geleverd worden. Voor de bestrijding van een plasbrand van 170 m² is een hoeveelheid SVM benodigd van 1.000 liter. Hierbij moet rekening gehouden worden met het feit dat de overheidsbrandweer meer tijd nodig heeft om deze hoeveelheid SVM ter plaatse te krijgen (maximaal 60 min).

Toelichting 3: Geschiktheid van het SVM voor de vloeistof kan aangetoond worden op basis van de beoordeling op geschiktheid door NFPA of FM en middels uitgevoerde testen conform UL 162, NEN-EN 1568 of gelijkwaardig.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidVeiligheidsstudie/UPD (semi-)stationaire voorzieningen

De (semi-)stationaire blusvoorziening, wanneer vereist, moet voor wat betreft ontwerp, uitvoering, beheer en inspectie voldoen aan het gestelde in een door het bevoegd gezag goedgekeurde uitgangspuntendocument (UPD) of aan de door het bedrijf opgestelde veiligheidsstudie en daaraan gerelateerde procedures.

Het UPD beschrijft op basis van een standaardformat de volgende onderdelen:

scope en demarcatie;
object en de omgeving;
relevante wet- en regelgeving (inclusief gelijkwaardigheden/gemotiveerd afwijken i.r.t. het VBB-systeem);
voorzieningen in de omgeving;
keuze en samenhang VBB-systemen;
scenariobeschrijving;
bouwkundige voorzieningen;
organisatorische aspecten;
inspectie en certificatie;
tekening object.

De veiligheidsstudie en het veiligheidsbeheerssysteem (VBS) beschrijven voor het VBB systeem:

de (methode voor de) identificatie van de gevaren, de beoordeling van de risico’s en de beheersing van de daaruit voortvloeiende incidentscenario’s;
de scenario’s die het VBB-systeem moet kunnen beheersen/blussen (in combinatie met inzet bedrijfsbrandweer);
de ontwerpvoorwaarden voor het VBB systeem (prestatie-eisen en doelstellingen);
de voor ontwerp, uitvoering, beheer en inspectie toegepaste normen (de ontwerpnorm);
de installaties van het VBB-systeem.

Voor kleinere PGS 31-bedrijven kan het UPD-format worden gebruikt voor het beschrijven van de VBB-systemen. Zij beschikken in het algemeen niet over de capaciteit voor het uitvoeren van veiligheidsstudies en het daarvoor geëigende veiligheidsbeheerssysteem. Het UPD-format borgt dan dat alle facetten om te komen tot een goed werkend VBB-systeem worden beschreven. Een dergelijk UPD kan op het voldoen aan de geformuleerde doelstellingen worden beoordeeld.

In het algemeen mag voor PGS 31 voldoende kennis bij veiligheidsregio’s worden verondersteld voor het adviseren over de koel- en blusinstallaties, zij doen dit immers ook bij PGS 29-installaties en bij het aanwijzen van bedrijfsbrandweren.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidGoedkeuring en beoordeling UPD

Voordat het UPD, inclusief de eventuele nota van aanvullingen (NvA), ter goedkeuring wordt aangeboden aan het bevoegd gezag, moet het zijn beoordeeld door een type-A-inspectie-instelling. Deze instelling is voor het uitvoeren van beoordelingen en inspecties van brandbeveiligingssystemen geaccrediteerd door de Stichting Raad voor Accreditatie conform NEN-EN-ISO/IEC 17020 of door een andere accreditatie-instelling welke het Multilateral Agreement van European Accreditors heeft ondertekend. Het verzoek om goedkeuring van het UPD moet vergezeld gaan met het beoordelingsrapport overeenkomstig het CCV-Inspectieschema Uitgangspuntendocumenten Brandbeveiliging Opslag Gevaarlijke Stoffen (UPD-PGS).

In het kader van de oplevering van het VBB-systeem, moet een initieel inspectierapport door een type-A-inspectie-instelling afgegeven zijn. Uit het inspectierapport moet blijken dat het VBB-systeem is aangelegd en opgeleverd conform het door het bevoegd gezag goedgekeurde uitgangspuntendocument. Het inspectierapport moet binnen de inrichting aanwezig zijn. De inspectie moet plaatsvinden overeenkomstig het CCV-Inspectieschema Brandbeveiliging PGS.

Iedere twaalf maanden na ingebruikname van het VBB-systeem moet deze worden geïnspecteerd door eerder genoemde inspectie-instelling. Uit het inspectierapport moet blijken dat de installatie in overeenstemming is met het UPD. De inspectie moet plaatsvinden overeenkomstig het CCV-Inspectieschema Brandbeveiliging PGS.

Wanneer uit het jaarlijkse inspectierapport blijkt dat de installatie niet in overeenstemming is met het UPD, waardoor een 'nee-conclusie wordt afgegeven, dan moet de vergunninghouder dit zo spoedig mogelijk, doch binnen uiterlijk vijf werkdagen, melden aan het bevoegd gezag. In deze melding moet door de vergunninghouder vermeld worden hoe de installatie in overeenstemming wordt gebracht met het UPD.

De vergunninghouder moet iedere vijf jaar het UPD op actualiteit laten beoordelen door een ter zake kundige UPD-opsteller. Bij deze herbeoordeling moeten -naast de wijzigingen in het normatief kader- eventuele wijzigingen op de inrichting of hernieuwde inzichten m.b.t. het beveiligen van de risicovolle activiteiten worden uitgewerkt in een ‘herbeoordelingsrapport’. Wanneer uit het herbeoordelingsrapport blijkt dat er aspecten uit het UPD aangepast moeten worden, dan moeten de gewijzigde uitgangspunten aan het bevoegd gezag kenbaar gemaakt worden in de vorm van een NvA. De vergunninghouder moet iedere vijf jaar het UPD, inclusief het herbeoordelingsrapport, laten beoordelen door een type-A-inspectie-instelling. Het resultaat van deze vijfjaarlijkse herbeoordeling moet aan het bevoegd gezag kenbaar gemaakt worden.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidADR-klasse 3-vloeistoffen - objecten in de nabijheid van de opvangvoorziening

De minimumafstand vanaf de rand van de opvangvoorziening tot installatiedelen of objecten, waarbij een warmtestraling van meer dan 10 kW/m2 kan leiden tot escalatie, moet groter of gelijk zijn aan de afstand zoals vermeld in . Voor het vaststellen van de afstand moet worden uitgegaan van het effectief brandend oppervlak van de opvangvoorziening.

Voor overige installatiedelen of objecten geldt een warmtestralingscontour van 15 kW/m² in plaats van 10 kW/m².

[vs 6.5.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: Met het netto-oppervlakte van de opvangbak wordt bedoeld het effectief brandend oppervlak. Bij een opslagtank die op de grond staat is dit het oppervlak van de opvangbak min het oppervlak van de tankbodem.

Als de opslagtank op een draagconstructie (op ‘pootjes’) staat en brandende vloeistof onder de tank kan kruipen, dan telt het oppervlak onder de opslagtank wel mee.

brandpreventieomgevingsveiligheidarbeidsveiligheid

Warmtestralingscontouren plasbrand voor enkelwandige tanks(bij maatregelen , en )
		Afstand tot rand plasbrand (m)
Oppervlakte plas (m²)	Ø (m)	3 kW/m²	10 kW/m²	15 kW/m²	32 kW/m²
10	3,6	10,2	7,2	6,2	-
25	5,6	14,2	9,2	8,2	5,2
50	8	20	13	11	6
75	9,8	23,1	15,1	12,1	7,1
100	11,3	26,4	16,4	14,4	8,4
125	12,6	28,7	18,7	15,7	8.7
150	13,8	31,1	20,1	16,1	9,1
170	14,7	32,6	20,6	17,6	9,6
200	16	35	22	18	10
250	17,8	39,1	24,1	20,1	11,1
300	19,5	42,2	26,2	21,2	12,2
Uitgangspunten: product n-Hexaan; wind snelheid 5m/s; putrand 0,2 m boven plas; hoogte vloeistofplas vanaf maaiveld 0,5 m; vloeistof temperatuur 9°C;; gemiddelde temperatuur 11°C ontvangende hoogte 1,5 m;

Berekening minimale afstanden - afwijking van M146

In afwijking van mogen de minimumafstanden voor enkelwandige opslagtanks met ADR-klasse 3-vloeistoffen worden berekend met een daartoe geschikt rekenmodel.

[vs 6.5.2, PGS 31:2021 versie 1.0]

brandpreventieomgevingsveiligheidEnkelwandige tanks - afwijking van M146 en M147

Van de in en vermelde afstanden kan voor enkelwandige opslagtanks met ADR-klasse 3-vloeistoffen worden afgeweken wanneer ten minste één van de volgende maatregelen is getroffen:

een (brandwerende) scheidingsconstructie overeenkomstig ;
een (semi)stationaire blusvoorziening overeenkomstig ;
een (semi)stationaire koeling op omliggende objecten overeenkomstig ;
een mobiele koeling op omliggende objecten overeenkomstig of .

[vs 6.5.3, PGS 31:2021 versie 1.0]

Voor het effectief koelen van het brandbare object is het van belang dat het desbetreffende object niet wordt blootgesteld aan een stralingswarmte van meer dan 10 kW/m². Voor niet-brandbare objecten met uitzondering van kritische bouwwerken, zoals controlekamers, geldt een warmtecontour van 15 kW/m² in plaats van 10 kW/m².

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingDubbelwandige tanks - afwijking van M146

Van de in vermelde afstanden kan voor dubbelwandige opslagtanks met ADR-klasse 3-vloeistoffen en met een inhoud per tank van maximaal 50 m³ worden afgeweken wanneer ten minste één van de volgende maatregelen is getroffen:

aanwezigheid van een brandmuur met een brandwerendheid van ten minste 60 min;
aanwezigheid van een of koelvoorziening die borgt dat de buitentank gedurende ten minste 60 min integer blijft. De verantwoordelijke voor de activiteit moet zorgen dat de watervoorziening is afgestemd op de activiteiten, zodat escalatie wordt voorkomen. Hierbij kan eventueel worden gebruikgemaakt van aanwezige openbare (koel)watervoorzieningspunten in overleg met het bevoegd gezag;
een bedrijfsbrandweer is aangewezen volgens artikel 31 Wet veiligheidsregio’s;
gebruik van een warmte-isolerende bekleding of coating die borgt dat de buitenwand van de opslagtank gedurende 60 min integer blijft.

Bij opslagtanks groter dan 50 m³ gelden dezelfde maatregelen. Deze moeten echter worden afgestemd met de brandweer.

[vs 6.5.4, PGS 31:2021 versie 1.0]

Voor de relevante normen voor het toepassen van een warmte-isolerende bekleding of coating wordt verwezen naar .
Volgens NFPA 15 is een hoeveelheid koelwater van 10 l/min/m² nodig om een effectieve koeling te krijgen. De hoeveelheid die nodig is, heeft alleen betrekking op het aangestraalde oppervlak van de opslagtank
Een eventuele brand bij een grotere opslagtank is voor de brandweer moeilijk beheersbaar, zeker als onvoldoende voorzieningen, zoals bluswater en schuim, aanwezig zijn.

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingBedrijfsbrandweer

In de gevallen waarin de inzet van de bedrijfsbrandweer in de maatregelen van deze PGS is opgenomen kan, indien na beoordeling blijkt dat wordt voldaan aan de uitgangspunten en voorwaarden zoals opgenomen in en , gebruik worden gemaakt van een bedrijfsbrandweer.

Het doel van de maatregel is leidend. Als het doel blussen is dan zal de bedrijfsbrandweerinzet daar dus ook op gericht moeten zijn.

Voor de toepassing van een bedrijfsbrandweer gelden de volgende uitgangspunten:

Alleen voor locaties waar mba’s worden uitgevoerd die zijn opgenomen in artikel 7.1 Besluit veiligheidsregio’s, en daarmee door de veiligheidsregio kunnen worden aangewezen om over een bedrijfsbrandweer te beschikken, kan een aanvraag om (wijziging van) de omgevingsvergunning worden ingediend waarbij wordt verzocht de bedrijfsbrandweer als maatregel in te zetten. Gelijktijdig met het indienen van deze aanvraag bij het bevoegd gezag Omgevingswet moet bij de veiligheidsregio een scenario-uitwerking worden ingediend met het verzoek de bedrijfsbrandweeraanwijzing aan te passen (is er nog geen bedrijfsbrandweeraanwijzing dan moet een volledig rapport worden ingediend).
Voor de specifieke locatie waar de bedrijfsbrandweer wordt ingezet als maatregel moet bij de aanvraag (en bij het verzoek om (wijziging van) de bedrijfsbrandweeraanwijzing) een scenario-uitwerking worden ingediend. Wanneer sprake is van specifieke scenario’s die zich kunnen voordoen op meerdere locaties en die vergelijkbaar zijn kan, in overleg met de desbetreffende veiligheidsregio, worden volstaan met één of meerdere clusters van uitwerking.
Deze specifieke scenario’s of clusters daarvan dienen, indien noodzakelijk geacht door de veiligheidsregio, uitgewerkt te worden als onderdeel van een bedrijfsbrandweerrapport. De specifieke scenario’s dienen de gegevens te bevatten zoals opgenomen in artikel 7.2 van het Besluit veiligheidsregio’s waarbij de uitwerking plaatsvindt alsof het een geloofwaardig scenario is. Het is voor de uitwerking van het scenario niet relevant of schade aan gebouwen of personen in de omgeving van de locatie waarop de mba wordt verricht kan ontstaan.
Na beoordeling door de veiligheidsregio of het scenario voldoet aan de voorwaarden zoals opgenomen in , zal de veiligheidsregio de scenario’s opnemen in een bedrijfsbrandweeraanwijzing. Wanneer er geen sprake is van een (nieuw) maatgevend scenario dan kan dit met een wijzigingsbeschikking van het aanwijsbesluit plaatsvinden.
Na een positieve beoordeling dient in de omgevingsvergunning die t.a.v. deze wijziging is ingediend in een voorschrift te worden geborgd dat de activiteit waarvoor de inzet van een bedrijfsbrandweer van toepassing is, pas mag plaatsvinden na afgifte van de aanwijsbeschikking en na het moment dat de bedrijfsbrandweer operationeel is voor de aangewezen scenario’s. Periodiek zal door de veiligheidsregio worden beoordeeld of de bedrijfsbrandweer voldoet aan de aanwijzing .

Toelichting 1:

Stationaire systemen grijpen veelal snel in. Bij inzet van een bedrijfsbrandweer moet rekening worden gehouden met een opkomsttijd en inzettijd. Het scenario kan zich ondertussen door ontwikkelen, waardoor deze qua omvang niet meer hetzelfde is als bij een stationair systeem.
Een bedrijfsbrandweer is echter inzetbaar op verschillende scenario’s en is daarmee ook doelmatig voor andere scenario’s, dit geldt niet voor stationaire systemen.

Art. 31 Wvr spreekt over een bedrijfsbrandweer als er sprake is van een bijzonder gevaar voor de openbare veiligheid. Het is niet vanzelfsprekend dat de scenario’s zoals bedoeld in deze PGS bijzondere gevaren voor de openbare veiligheid veroorzaken, bijvoorbeeld omdat de effecten niet buiten de locatiegrenzen van het bedrijf komen. In die gevallen wordt de bedrijfsbrandweer ingezet voor het doel dat genoemd wordt in deze PGS-richtlijn. De haalbaarheid hiervan moet worden aangetoond.

Toelichting 2: De uitwerking van meerdere clusters van scenario’s is alleen noodzakelijk wanneer er relevante afwijkingen zijn die van invloed zijn op de bedrijfsbrandweerinzet, dit omdat de inzet van de bedrijfsbrandweer afhankelijk is van bereikbaarheid, veilig kunnen optreden, mogelijke escalatie naar omgeving, windrichting etc..

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingCriteria beoordeling specifieke scenario’s bedrijfsbrandweer

Voor de inzet van een bedrijfsbrandweer gelden bij de beoordeling van de specifieke scenario’s of de clusters van scenario’s in ieder geval de volgende criteria. Deze kunnen aanvullend of afwijkend zijn van de op dat moment geldende Werkwijzer bedrijfsbrandweren en het van toepassing zijnde aanwijsbeleid bedrijfsbrandweren van een veiligheidsregio:

De geloofwaardigheid van het scenario waarvoor de bedrijfsbrandweer wordt ingezet staat niet ter discussie. Het is bijvoorbeeld niet relevant of het scenario schade aan personen of gebouwen in de omgeving van de inrichting (het bedrijf) veroorzaakt. Daarbij is het niet relevant of sprake is van een maatgevend scenario.
Het doel van de maatregel uit de PGS is leidend. Als het doel blussen is dan zal de bedrijfsbrandweerinzet daar dus ook op gericht moeten zijn. Daarbij dient de betrouwbaarheid van de inzetbaarheid van de bedrijfsbrandweer altijd te worden geborgd en aangetoond.
De veiligheid van de bedrijfsbrandweer moet geborgd zijn voorafgaand aan en tijdens de inzet voor het bedoelde scenario. Denk hierbij o.a. aan escalatie(s) die voor of tijdens een inzet kunnen plaatsvinden, warmtestralingscontouren, bereikbaarheid, worplengte en afstand van de inzet etc.
De locatie moet te allen tijde goed en veilig bereikbaar zijn met alle benodigde materialen en personeel. Denk daarbij aan warmtestralingscontouren en het feit dat het incident tweezijdig benaderbaar moet zijn en een inzet ook bovenwinds kan plaatsvinden. Denk ook aan installatieonderdelen die een inzet bij een bepaalde windrichting kunnen belemmeren.

brandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijding

Incidenten en calamiteiten (ongewone voorvallen)

Een voorbeeld van een ongewoon voorval bij de opslag en aflevering van gevaarlijke vloeistoffen is een morsing bij het vullen. Bij een calamiteit kan worden gedacht aan een brand of aan een fysieke beschadiging van de tankinstallatie die ertoe leidt dat de inhoud vrijkomt.

Intern noodplan

Het intern noodplan is bij Seveso-inrichtingen vormgegeven volgens de Seveso-richtlijn (deels ook beschreven in PGS 6). De in deze paragraaf opgenomen maatregelen, met uitzondering van , zijn daarom niet van toepassing voor Seveso-inrichtingen.

Intern noodplan

In een intern actueel noodplan moeten de getroffen organisatorische en technische maatregelen ter bestrijding van een redelijkerwijs te verwachten ongeval of incident met de tankopslag aanwezig zijn.

[vs 6.7.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidIntern noodplan - inhoud

Het intern noodplan moet aanwezig zijn en ten miste de volgende onderdelen bevatten:

een beschrijving van de denkbare incidenten en de mogelijke effecten daarvan op de omgeving;
een milieuparagraaf waarin organisatorische en uitvoeringstechnische maatregelen zijn vastgelegd voor het geval dat er incidenten plaatsvinden waarbij mogelijk nadelige gevolgen voor de omgeving zijn te verwachten;
de instructies voor de medewerkers die verantwoordelijk zijn voor de bestrijding van de gevolgen van onregelmatigheden met gevaarlijke stoffen en/of brand (onder meer moet in deze instructies zijn aangegeven hoe hulpdiensten, zoals brandweer, terzijde worden gestaan);
de wijze waarop het overige personeel op de hoogte wordt gesteld en hoe het moet handelen bij onregelmatigheden met gevaarlijke stoffen en/of brand;
de wijze waarop onregelmatigheden met gevaarlijke stoffen en/of brand bij hulpdiensten en het bevoegd gezag worden gemeld;
de wijze waarop de buurbedrijven bij onregelmatigheden met gevaarlijke stoffen en/of brand worden gewaarschuwd;
wanneer er meer dan 2 500 kg gevaarlijke stoffen aanwezig kunnen zijn, moet bij de (brandweer)ingang een overzicht (journaal) aanwezig zijn.

[vs 6.7.2, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidrampenbestrijdingIntern noodplan - overzicht gevaarlijke stoffen

Het overzicht van gevaarlijke stoffen bevat ten minste de volgende gegevens:

gegevens van de stof:
het UN-nummer van de stof;
de juiste vervoersnaam zoals vermeld in het ADR of in de IMDG-code;
de klasse van de stof zoals vermeld in het ADR of in de IMDG-code;
de verpakkingsgroep van de stof;
de classificatiecode van de stof zoals genoemd in het ADR, wanneer beschikbaar;
de netto- of brutohoeveelheid van de stof onder vermelding van de gebruikte eenheid (kilogram/liter/ton).
een duidelijke plattegrond, met gebruik van symbolen volgens NEN 1414-1 of andere internationale normen, van waar de activiteiten worden verricht. Deze moet ten minste zijn voorzien van een schaalbalk, een noordpijl, een duidelijke weergave van de van toepassing zijnde opslaglocaties met bijbehorende locatiecodering, de brandweertoegang tot het terrein en tot de gebouwen en de locatie van de door de brandweer te gebruiken sleutels;
de opslaglocatie van de stof, die rechtstreeks kan worden gerelateerd aan de plattegrond van waar de activiteiten worden verricht en de locatiecodering zoals hiervoor bedoeld;
de gegevens per aanwezige tankinstallatie:
de opslagcapaciteit;
actuele tankstandenlijst hoeveelheid opgeslagen stof.

Deze maatregel is niet van toepassing op hogedrempel-Seveso-inrichtingen. De eisen aan een noodplan en het voor handen hebben van een stoffenlijst is daarvoor geregeld in het Bal.

[vs 6.7.3, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidIntern noodplan - actueel, doelmatig en bruikbaar

Het intern noodplan moet altijd aantoonbaar doelmatig en bruikbaar zijn.

Bij relevante wijzigingen moet direct na de wijziging het intern noodplan worden aangepast. Bij de evaluatie wordt, naast mogelijke wijzigingen, tevens rekening gehouden met nieuwe kennis en inzichten. Het intern noodplan moet binnen twee maanden na het van kracht worden van deze wijziging ter goedkeuring worden verzonden aan het bevoegd gezag.

[vs 6.7.4, PGS 31:2021 versie 1.0]

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidAanvalsplan

Wanneer mobiele en/of semistationaire voorzieningen worden toegepast (, , , en ), moet een aanvalsplan worden opgesteld.

Wanneer voor deze mobiele en/of semistationaire voorzieningen gebruik wordt gemaakt van een bedrijfsbrandweer is deze maatregel niet van toepassing.

Het aanvalsplan moet een duidelijke grafische weergave bevatten met:

het scenario;
de directe omgeving;
de toegangswegen naar het incident;
de warmtestralingcontouren van de 3 kW/m², 4,6 kW/m², 10 en/of 15 kW/m²;
positionering van de middelen;
locaties van de waterwinning;
capaciteit van de waterwinning.

Tevens wordt voldaan aan:

de afstand tussen de opstelplaats van de eerste tankautospuit en de (openbare) bluswatervoorziening is < 100 m;
de (openbare) bluswatervoorziening levert een capaciteit levert minimaal 1.500 l/min.

Het aanvalsplan moet worden afgestemd met de desbetreffende veiligheidsregio.

rampenbestrijdingomgevingsveiligheid

Incidenten met gemorste gevaarlijke stoffenGelekte gevaarlijke stoffen – opruimen

Gelekte gevaarlijke stoffen die bij een opslagvoorziening zijn vrijgekomen, moeten zo snel mogelijk worden opgeruimd. Daartoe moeten in of nabij de opslagvoorziening materialen aanwezig zijn om deze stoffen te immobiliseren, te neutraliseren of te absorberen.

[vs 6.8.1, PGS 31:2021 versie 1.0]

Uitdamping van acuut toxische stoffen behoort te worden voorkomen. Wanneer dit bij de omgevingstemperatuur kan plaatsvinden, behoort men maatregelen te treffen zoals het aanbrengen van een schuimlaag.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidGelekte gevaarlijke stoffen - binnen opvangbak

Als door een defect aan de tankinstallatie een gevaarlijke vloeistof vrijkomt binnen de opvangbak, dan moeten er terstond maatregelen worden getroffen.

[vs 6.8.2, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: De volgende maatregelen kunnen worden getroffen:

het vullen onmiddellijk beëindigen;
de resterende gevaarlijke vloeistof zo mogelijk overtanken in een opslagtank die wel vloeistofdicht is;
de gevaarlijke vloeistof die zich in de opvangbak heeft verzameld zo snel mogelijk verpompen naar een vloeistofdichte tank;
de vloeistofdichte bak reinigen met een adsorptiemiddel;
de tankinstallatie laten repareren.

Toelichting 2: Omdat er meestal geen tweede opslagtank aanwezig is, zal het in de meeste gevallen nodig zijn om de hulp in te roepen van een bedrijf gespecialiseerd in hulp bij milieu-incidenten.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheidGelekte gevaarlijke stoffen buiten opvangbak - door defect of calamiteit

Als door een defect of calamiteit (bijvoorbeeld een aanrijding) een gevaarlijke vloeistof vrijkomt buiten de opvangbak, dan moeten er terstond maatregelen worden getroffen.

[vs 6.8.3, PGS 31:2021 versie 1.0]

Toelichting 1: De volgende maatregelen kunnen worden getroffen:

het vullen onmiddellijk beëindigen;
het verspreidingsgebied van de lekkage zo veel mogelijk proberen te beperken;
de vrijgekomen gevaarlijke vloeistof zo snel mogelijk opruimen. Wanneer de gevaarlijke vloeistof is vrijgekomen boven een onverharde bodem, verdient het aanbeveling om onmiddellijk een deel van de bovengrond af te graven om diepere verontreiniging van de bodem en het grondwater te voorkomen;
het bevoegd gezag onmiddellijk op de hoogte stellen;
verharde oppervlakken reinigen met adsorptiemiddelen en oppervlakte-actieve stoffen, bij voorkeur biodegradeerbare tensiden;
wanneer nodig, onderzoek doen naar verontreiniging van de bodem;
wanneer nodig, de bodemverontreiniging saneren.

Toelichting 2: Het verdient aanbeveling om de laatste twee maatregelen uit te laten voeren in overleg met het bevoegd gezag.

arbeidsveiligheidbrandpreventieomgevingsveiligheid

Gelijkwaardige maatregelen

Criteria voor het toepassen van gelijkwaardige maatregelen

Een gelijkwaardige maatregel is een alternatief voor een in een PGS-richtlijn beschreven maatregel. Als een bedrijf een alternatief wil toepassen voor een in genoemde maatregel, dan is het van belang vooraf de volgende aspecten na te gaan:

Mag een alternatieve maatregel worden toegepast?
Voldoet het alternatief aan de criteria waaraan het wordt getoetst?
Welke formele stappen zijn nodig om een alternatief toe te kunnen passen?

Ook is het van belang alle gegevens goed te documenteren, omdat het bevoegd gezag of de toezichthouder moet kunnen beoordelen of de alternatieve maatregel gelijkwaardig is. Deze aspecten zijn hieronder nader toegelicht.

Mag een alternatieve maatregel worden toegepast?

Dat hangt af van de wettelijke grondslag van de maatregel. Dit is per maatregel aangeduid met: omgevingsveiligheid (Omgevingsveiligheid); brandpreventie (Brandpreventie omgevingsveiligheid); arbeidsveiligheid (Arbeidsveiligheid); rampenbestrijding (Brand- en rampenbestrijding).

De wettelijke grondslag is Arbeidsveiligheid

Deze maatregel is beschreven vanuit de doelen van de Arbeidsomstandighedenwet. Een andere dan de beschreven maatregel is mogelijk zolang de wetgeving dit toelaat. De mogelijkheid tot het treffen van (alternatieve) gelijkwaardige maatregelen geldt alleen voor de maatregelen die een nadere uitwerking zijn van de doelvoorschriften in de arbeidsomstandighedenwetgeving. Die mogelijkheid is er in elk geval niet voor middelvoorschriften uit de arbeidsomstandighedenwetgeving en verplichtingen uit verordeningen, warenwetbesluiten en productrichtlijnen, zoals:

het verbod op het werken met bepaalde stoffen;
maatregelen in paragraaf 2a ‘Explosieve atmosferen’ van het Arbobesluit;
maatregelen/verplichtingen uit de Verordening persoonlijke beschermingsmiddelen, de Warenwetbesluiten drukapparatuur 2016, explosieveilig materieel 2016, Warenwetbesluit machines, enz.

In de PGS-reeks worden de arbeidsveiligheid-maatregelen waarvan niet mag worden afgeweken, geplaatst in een oranje blok met oranje tekst (DWW-maatregel).

Gelijkwaardigheid wil zeggen dat de alternatieve maatregel de gezondheid en veiligheid van de werknemers op minimaal hetzelfde niveau beschermt. Zie hiervoor ook onderstaand kader met criteria voor de toetsing van de gelijkwaardigheid. De verantwoordelijkheid voor het onderbouwd aantonen van de gelijkwaardigheid van alternatieve maatregelen ligt bij het bedrijf. Dat vereist een zorgvuldige documentatie. Voorafgaande toestemming is niet nodig. Pas bij toezicht of ongevalsonderzoek wordt er door de Nederlandse Arbeidsinspectie getoetst.

Criteria Arbeidsveiligheid voor het toepassen van gelijkwaardige maatregelen

Bij de toetsing hanteert de Nederlandse Arbeidsinspectie een aantal criteria:

Vanuit arbeidsomstandigheden gezien is een alternatieve maatregel gelijkwaardig aan de PGS-maatregel als deze voldoet aan:
1. de stand van de wetenschap en professionele dienstverlening, ook wel de stand der techniek genoemd;
2. een onveranderde trede in de arbeidshygiënische strategie;
3. het uitgangspunt dat organisatorische maatregelen geen alternatief zijn voor technische maatregelen.
Een alternatieve maatregel is gelijkwaardig als de gezondheid en veiligheid van de werknemers minimaal op hetzelfde niveau beschermd zijn. Het is aan de werkgever om te bepalen welke maatregelen hij moet treffen om de werknemers te beschermen.
Gelijkwaardige maatregelen zijn een nadere uitwerking van de doelvoorschriften in de wetgeving. Voor middelvoorschriften en productrichtlijnen is het gelijkwaardigheidsprincipe niet van kracht. De beoordeling van gelijkwaardigheid van maatregelen ten behoeve van de gezondheid en veiligheid van werknemers is een taak en verantwoordelijkheid die alleen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie ligt.
De Nederlandse Arbeidsinspectie beoordeelt de gelijkwaardigheid van maatregelen ten behoeve van de gezondheid en veiligheid van werknemers bij inspecties en ongevalsonderzoek in het kader van de naleving van de Arbeidsomstandighedenwet.

De wettelijke grondslag is Omgevingsveiligheid of Brandpreventie omgevingsveiligheid

Deze maatregel is beschreven vanuit de doelen van de Omgevingswet. Een andere dan de beschreven maatregel is altijd mogelijk, mits deze alternatieve maatregel gelijkwaardig is. Bij de beoordeling geldt als criterium of er met het alternatief hetzelfde resultaat wordt bereikt. Dat resultaat is gekoppeld aan het doel uit deze PGS-richtlijn waarvoor de maatregel is beschreven. Het bedrijf moet de gelijkwaardigheid goed onderbouwd kunnen aantonen. Het bevoegd gezag heeft bij de toetsing een zekere beoordelingsvrijheid.

Wel moet het bedrijf de juiste procedure volgen. Dat betekent dat bij een vergunningplichtige activiteit de gelijkwaardigheid bij het bevoegd gezag vooraf moet worden aangetoond. Het resultaat van de beoordeling wordt vastgelegd in een beschikking.

Bij een niet-vergunningplichtige activiteit is er afhankelijk van het concrete geval een van de volgende processen van toepassing;

het gelijkwaardige alternatief moet vooraf worden aangevraagd waarna een maatwerkbesluit wordt opgesteld; of
het gelijkwaardige alternatief moet vier weken vooraf worden gemeld.

Er volgt geen beoordeling vooraf, die komt pas bij het toezicht aan de orde. Het bedrijf moet op elk moment de gelijkwaardigheid goed onderbouwd kunnen aantonen met documentatie.

De wettelijke grondslag is zowel Arbeidsveiligheid als Omgevingsveiligheid/Brandpreventie omgevingsveiligheid

Als de wettelijke grondslag voor een maatregel zowel arbeidsveiligheid als omgevingsveiligheid/brandpreventie is, dan gelden alle genoemde criteria en formele eisen. Elk bevoegd gezag beoordeelt alleen op grond van de doelen die voor zijn wetgevingsgebied gelden.

Het documenteren van de gelijkwaardigheid van een alternatieve maatregel

Het goed onderbouwen en documenteren van de gelijkwaardigheid van een alternatieve maatregel is van belang. De wijze waarop een bedrijf dat kan doen, is afhankelijk van de specifieke omstandigheden en de aard van de maatregel. Aandachtspunten zijn in elk geval de volgende vragen:

Voor welke maatregel uit deze PGS is de voorgestelde maatregel een alternatief?
Op welke scenario’s en doelen heeft de alternatieve maatregel betrekking?
Kan worden aangetoond dat de alternatieve maatregel in dezelfde mate de doelen uit deze PGS-richtlijn bereikt en het optreden van scenario’s voorkomt of beperkt?
Wat is de mogelijke samenhang en het effect daarvan tussen de alternatieve maatregel en andere maatregelen uit deze PGS-richtlijn?
Is er een zorgvuldige onderbouwing dat aan de criteria voor de arbeidsveiligheid (zie kader) is voldaan?
Zijn alle onderzoeksrapporten, bevindingen, installatiegegevens, enz. die betrekking hebben op de gelijkwaardige alternatieve maatregel, goed gedocumenteerd?

Voor het proces voor de beoordeling van de gelijkwaardigheid van PGS-maatregelen in het kader van PGS Nieuwe Stijl is een informatieve Handreiking Beoordeling gelijkwaardigheid PGS-maatregelen ontwikkeld.

Afkortingen en begrippen

Deze bijlage bevat een lijst met afkortingen en begrippen die in deze PGS-richtlijn voorkomen. Deze PGS-richtlijn sluit zo veel mogelijk aan bij de begrippen uit het Besluit activiteiten leefomgeving en andere relevante wetten en regels. In de praktijk kunnen ook andere termen voorkomen. Daarom is in deze bijlage bij een aantal begrippen ook een alternatieve omschrijving gegeven, zodat duidelijk is wat met een bepaald begrip is bedoeld.

Afkortingen en begrippen
Begrip of afkorting	Betekenis	Alternatieve omschrijving
Absolute druk	Absolute druk is een druk die relatief is ten opzichte van de nuldruk in de lege, luchtvrije ruimte van het heelal
ADR	ADR staat voor Accord européen relatif au transport international de marchandises Dangereuses par Route. In het Nederlands: Europese overeenkomst voor het internationale vervoer van gevaarlijke goederen over de weg. Afhankelijk van de specifieke eigenschappen van de gevaarlijke stoffen zijn deze ingedeeld in gevarenklassen.
Afsluiter	Onderdeel van een installatie of leiding om de doorstroming te regelen Toelichting: De afsluiter regelt het helemaal of gedeeltelijk openen of sluiten van een doorstroomopening. Er zijn handbediende en op afstand gestuurde afsluiters. Er zijn ook afsluiters die dienen als noodstopvoorziening.
Afzender (ADR)	De onderneming die voor zichzelf of voor derden gevaarlijke goederen verzendt Toelichting: Wanneer het vervoer plaatsvindt op grond van een vervoersovereenkomst, dan geldt als afzender de afzender volgens deze overeenkomst.
Arbeidshygiënische strategie	Zie artikel 3 van de Arbeidsomstandighedenwet en artikel 4.4 van het Arbeidsomstandighedenbesluit
AS SIKB	Accreditatieschema Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer
ATEX	ATmosphères EXplosibles Het begrip ATEX wordt gebruikt als korte naam voor twee Europese richtlijnen die gaan over explosiegevaar.
Atmosferische druk	De druk die vanuit een gegeven punt in alle richtingen wordt uitgeoefend door het gewicht van de atmosfeer
Bal	Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) is één van de 4 algemene maatregelen van bestuur (AMvB's) onder de Omgevingswet. Het Bal bevat regels van het Rijk over activiteiten in de fysieke leefomgeving.
Bbl	Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) is één van de 4 algemene maatregelen van bestuur (AMvB's) onder de Omgevingswet. Het Bbl bevat regels over bouwwerken.
BBT	De definitie van beste beschikbare technieken (BBT) staat onder de begrippen van bijlage A van de Omgevingswet. 'Beste' omvat de meest doeltreffende technieken voor het bereiken van een hoog niveau van bescherming van het milieu. Dit om emissies van een bedrijf te voorkomen. Als dit niet mogelijk is, moet het bedrijf de emissie zoveel mogelijk beperken. 'Beschikbare' omvat technieken die technisch en economisch haalbaar zijn voor die bedrijfstak, en die bedrijven kunnen toepassen. De techniek moet redelijkerwijs in Nederland of in een ander land verkrijgbaar zijn. Het begrip 'technieken' is ruim. Hieronder valt: 1) de toegepaste technieken 2) ontwerp, bouw en ontmanteling van de installatie 3) onderhoud en bedrijfsvoering van de installatie.
Bedrijfsbrandweer	Een bedrijfsbrandweer volgens de aanwijzingsbeschikking artikel 31 van de Wet veiligheidsregio's, dan wel een bedrijfsbrandweer die is vastgesteld op basis van een goedgekeurd bedrijfsbrandweerrapport met daarin de informatie zoals gesteld onder artikel 7.2 lid 1 van het Besluit veiligheidsregio's Toelichting: Het merendeel van de bedrijven dat gebruikmaakt van een brandbestrijdingssysteem waarin de bedrijfsbrandweer een rol speelt, betreft bedrijven met een aanwijzingsbeschikking volgens artikel 31 Wvr. De veiligheidsregio is hierbij toezichthouder. In het enkele geval dat een bedrijfsbrandweer niet is aangewezen, is het wel van belang dat eenzelfde benadering wordt gekozen om de kwaliteit van een bedrijfsbrandweer te borgen. Dit wordt bereikt door het kwaliteitsniveau vast te leggen in de omgevingsvergunning, waarbij van dezelfde werkwijzer wordt gebruikgemaakt. Veiligheidsregio's gebruiken voor het aanwijzen van een bedrijfsbrandweer de Werkwijzer bedrijfsbrandweren van het Landelijk expertisecentrum voor brandweer en de Seveso-richtlijn. Het bevoegd gezag zal aan de betrokken veiligheidsregio advies behoren te vragen om het bedrijfsbrandweerrapport te beoordelen. De veiligheidsregio behoort te worden betrokken bij het toezicht op de omgevingsvergunning betreffende dit onderwerp
Begrenzing van de locatie waar de activiteit wordt verricht	Zie het Besluit activiteiten leefomgeving Toelichting: Binnen deze PGS is dit in de meeste gevallen de erfgrens van het terrein van het bedrijf. Maar kan ook beperkt zijn tot de grens van de plaats op het bedrijfsterrein waar de gevaarlijke stoffen aanwezig zijn.
Beheersmaatregel	Acties, programma’s of procedures van organisatorische en administratieve aard met het doel de nodige handelingen te verrichten ter bescherming van veiligheid en milieu	Maatregel
Beoordelingsrichtlijn (BRL)	De in het College van Deskundigen gemaakte afspraken over een onderwerp van certificatie
Bevoegd gezag	Het bevoegd gezag kan zowel het Rijk, een provincie, een waterschap als een gemeente zijn. Onder de Omgevingswet heeft ieder instrument een bevoegd gezag. Het bevoegd gezag dat het instrument inzet, is ook het bevoegd gezag voor vergunningverlening, toezicht en handhaving, meldingen en het toestaan van afwijken van algemene regels.
Bkl	Het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) is een van de 4 algemene maatregelen van bestuur (AMvB's) onder de Omgevingswet.
BOb	Bestuurlijk Omgevingsberaad Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving
Bouwwerk (Modelbouwverordening)	De Omgevingswet verstaat onder een bouwwerk: 'constructie van enige omvang van hout, steen, metaal of ander materiaal, die op de plaats van bestemming hetzij direct of indirect met de grond verbonden is, hetzij direct of indirect steun vindt in of op de grond, bedoeld om ter plaatse te functioneren, met inbegrip van de daarvan deel uitmakende bouwwerkgebonden installaties anders dan een schip dat wordt gebruikt voor verblijf van personen en dat is bestemd en wordt gebruikt voor de vaart.'
Brandbare chemische vloeistof, oftewel ontvlambare vloeistof (ADR)	Een vloeistof die, in verpakte vorm, volgens het ADR het etiket modelnr. 3 draagt
Brandbare chemische vloeistof, oftewel ontvlambare vloeistof (CLP)	Een vloeistof die, in verpakte vorm, volgens de Europese CLP-verordening het pictogram GHS02 draagt
Brandbare vloeistof, oftewel ontvlambare vloeistof (indeling)	Verpakkingsgroep I (ADR): vlampunt < 23 ˚C en beginkookpunt ≤ 35 ˚C. Verpakkingsgroep II (ADR): vlampunt < 23 ˚C en beginkookpunt > 35 ˚C. Verpakkingsgroep III (ADR): vlampunt 23 ˚C tot 60 ˚C. Hierbij geldt dat vloeistoffen met een vlampunt 35 ˚C tot 60 ˚C niet in ADR-klasse 3 hoeven te worden ingedeeld, wanneer test L.2 van de UN RDTG, Manual of Tests and Criteria, deel III, paragraaf 32, ter bepaling van het vermogen om een brand te onderhouden, een negatief resultaat heeft opgeleverd.
Brandblusmiddel	Brandblusser of brandslanghaspel
Brandblusser		Blustoestel Brandblustoestel Poederblusser Blusser Handblusser
Brandcompartiment (Bbl)	Brandcompartiment zoals bedoeld in het Bbl: gedeelte binnen één of meer gebouwen bestemd als maximaal uitbreidingsgebied van brand
Brandwerendheid	Brandwerendheid gaat over wanden of deuren of andere delen van een constructie. Het geeft aan hoe lang een deel van een constructie een brand kan tegenhouden. De brandwerendheid wordt uitgedrukt in aantal minuten. NEN 6069 beschrijft hoe de brandwerendheid wordt bepaald
BRL	BRL is de afkorting van Beoordelingsrichtlijn. Een BRL is een normdocument. In een normdocument staan kwaliteitseisen voor een product of dienst.
Brzo 2015	Besluit risico's zware ongevallen 2015
Buitenlucht	Plaats in de open lucht met natuurlijke ventilatie Toelichting: Zonder mechanische hulpmiddelen is de luchtsnelheid op die plaats meestal hoger dan 2 m/s en vrijwel nooit lager dan 0,5 m/s. Op die plaats zijn geen hinderende obstakels aanwezig. Een situatie met één wand en een dak geldt als buitenlucht.	Buitenluchtsituatie
CBI	Conformiteitsbeoordelingsinstantie Toelichting: CBI's zijn instellingen die zijn aangewezen om conformiteitsbeoordelingen uit te voeren. Conformiteitsbeoordeling is een instrument om ervoor te zorgen dat arbeidsmiddelen bij naleving van de instructies veilig en gezond kunnen worden gebruikt. De meest actuele lijst met CBI’s staat op de website van de Nederlandse Arbeidsinspectie.
CLP	Europese verordening over de indeling, etikettering en verpakking (Classification, Labelling and Packaging) van stoffen en mengsels. Alle bedrijven die stoffen en mengsels in de handel brengen, moeten deze verordening toepassen op hun handelswaar. Het gaat om Verordening (EG) nr. 1272/2008 van het Europees parlement en de Raad van 16 december 2008 betreffende de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels tot wijziging en intrekking van de Richtlijnen 67/548/EEG en 1999/45/EG en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1907/2006
CMR	CMR-stoffen zijn gevaarlijke stoffen met 1 of meer van de volgende eigenschappen: ze zijn Carcinogeen (kankerverwekkend) en/of Mutageen (veranderingen in erfelijke eigenschappen veroorzakend) en/of Reprotoxisch (schadelijk voor de voortplanting of het nageslacht).
Conebelading	Belading van vervoermiddelen waarbij met behulp van een kegelvormige adapter de beladingsopening vrijwel volledig wordt afgesloten. Het product wordt daarna via de beladingsnozzle in de tank gebracht (vorm van de nozzle is afhankelijk van het product). Aan de cone is tevens een niveaudetectie aangebracht of een vlotter voorzien die beide als functie hebben om de belading te stoppen (elektronisch of mechanisch) zodra het hoogniveau bereikt wordt. De damp wordt afhankelijk van het product eveneens via de cone afgezogen. Hierdoor komt er vrijwel geen product(damp) vrij naar de omgeving.
Conformiteitsverklaring	Verklaring van een fabrikant waarin staat dat het apparaat of de installatie is gemaakt volgens code uit het ontwerp Toelichting: Een onafhankelijke partij (Nobo) heeft toezicht uitgevoerd op de productie.
Dampretour(systeem)	Systeem bedoeld om dampen die anders in de atmosfeer zouden vrijkomen ten gevolge van verdringingsverliezen, af te vangen en zonder verwerking terug te voeren naar de tank van waaruit wordt gepompt.
Degene die de activiteit verricht	Term afkomstig uit het Besluit activiteiten leefomgeving	Beheerder Exploitant Operator
Domino-effect	Een effect waarbij het falen van een gevarenbron leidt tot het falen van een andere gevarenbron
Druk	De druk gerelateerd aan de atmosferische druk, waarbij de overdruk met een positieve waarde en een vacuüm of onderdruk met een negatieve waarde wordt aangeduid.
Drukloze opslag	De opslag wordt als drukloos beschouwd wanneer de absolute druk boven de vloeistof beneden 106 kPa (1,06 bar) ligt.
EN	Europese Norm Toelichting: Een Europese norm is geldig voor alle Europese lidstaten. Voor de Nederlandse markt dragen Europese normen de codering NEN-EN. In Duitsland is dat DIN-EN. Er zijn drie organisaties die Europese normen vaststellen: Het Europees Comité voor Normalisatie (CEN) gaat over alle sectoren behalve elektrotechnologie en telecommunicatie. Het Europees Comité voor Elektrotechnische Normalisatie (CENELEC) gaat over elektrotechniek. Het Europees Normalisatie-instituut voor de Telecommunicatie (ETSI) gaat over telecommunicatie.
EOOB	Elektronische onafhankelijke overvulbeveiliging
ERV	Emergency relief valve
Explosieve atmosfeer	Mengsel van lucht en brandbare stoffen in de vorm van gassen, dampen, nevels of stof, onder atmosferische omstandigheden waarin de verbranding zich na ontsteking uitbreidt tot het gehele niet-verbrande mengsel
Fundering	Ondergrond waarop een opslagtank rust
Gas (ADR)s	Een stof die bij 50 °C een dampdruk bezit > 300 kPa (3 bar) of die bij 20 °C en een standaarddruk van 101,3 kPa volledig gasvormig is
Geadresseerde (ADR)	De geadresseerde volgens de vervoersovereenkomst Toelichting: Wanneer de geadresseerde volgens de bepalingen van de vervoersovereenkomst een derde aanwijst, dan geldt deze derde als geadresseerde in de zin van het ADR. Wanneer het vervoer plaatsvindt zonder vervoersovereenkomst, dan is de geadresseerde de onderneming die de gevaarlijke goederen bij aankomst in ontvangst neemt.
Gebouw (Woningwet)	Een gebouw is een bouwwerk dat een voor mensen toegankelijke overdekte geheel of gedeeltelijk met wanden omsloten ruimte vormt. Zie Bijlage I, onderdeel A, van het Besluit bouwwerken leefomgeving.
Gesloten belading	Belading van een transportmiddel waarbij de damp wordt afgevoerd via een dampretourleiding of via een dampverwerkingssysteem. De dampleidingen en aansluitingen voor zowel damp als product zijn dampdicht
Gevaar	Chemische of fysische toestand die schade kan toebrengen aan mensen, goederen en/of het milieu
Gevaarlijke (vloei)stof (ADR)	Een (vloei)stof of een mengsel is gevaarlijk wanneer deze volgens de criteria van hoofdstuk 2 van het ADR is ingedeeld voor fysische gevaren, gezondheidsgevaren of milieugevaren
Gevaarlijke (vloei)stof (CLP)	Een (vloei)stof of een mengsel is gevaarlijk wanneer deze volgens de criteria van de CLP (beschreven in bijlage 1 van de CLP-verordening) is ingedeeld voor fysische gevaren, gezondheidsgevaren of milieugevaren.
Gevarenzone-indeling	Indeling van gevaarlijke gebieden in zones, afhankelijk van de waarschijnlijkheid van het aanwezig zijn van een explosieve atmosfeer, volgens het Arbeidsomstandighedenbesluit
GHS	Globally Harmonised System of Classification and Labelling of Chemicals
HAZOP	Hazard and Operability Toelichting: De HAZOP-methode is een standaardmethode voor het identificeren en evalueren van procesafwijkingen en het identificeren van gevaren en ongewenste situaties.	Storingsanalyse
Hogedrempelinrichting	Seveso-inrichting waar een gevaarlijke stof in een grotere of gelijke hoeveelheid aanwezig is dan/als de genoemde waardes in de Seveso-richtlijn 2012/18/EU, zie Bal
Hulpverleningsdiensten	Politie, ambulance, brandweer en andere organisaties van de overheid die hulp verlenen	Hulpdiensten
H-zinnen	Zinnen die de aard van het gevaar aanduiden
IBC	Intermediate bulk container Toelichting: Een stijve of flexibele verpakking die in paragraaf 6.5 van het ADR is genoemd.
IEC	International Electrotechnical Commission Toelichting: Internationale commissie voor het ontwikkelen en publiceren van normen voor elektrische componenten en apparatuur.
IMDG-code	International Maritime Dangerous Goods-code Toelichting: Internationale code voor het vervoer van gevaarlijke stoffen over zee.
In afwezigheid van personeel	Term afkomstig uit het Besluit activiteiten leefomgeving	Onbemand Zonder direct toezicht Zonder aanwezigheid van personeel
Inpandige opslagvoorziening	In een (ander) bouwwerk gesitueerde opslagvoorziening
Inspectieafdeling van de gebruiker (IVG)	Een organisatorische eenheid die door de gebruiker van drukapparatuur is belast met het verrichten van inspecties
Installatie	Vaste technische eenheid waarbinnen een of meer activiteiten plaatsvinden, en alle andere daar rechtstreeks mee samenhangende activiteiten die technisch verband houden met de binnen die eenheid verrichte activiteiten Toelichting: Opvangvoorzieningen, kantoren, fabrieken, overslagplaatsen, enz., zijn aparte installaties
Intern noodplan	Een intern noodplan beschrijft maatregelen om bij incidenten en calamiteiten passend te reageren met als doel ongewenste gebeurtenissen en schadelijke gevolgen daarvan te voorkomen of te beperken Toelichting: Het gaat om organisatorische en technische maatregelen binnen het bedrijf.	Noodplan Calamiteitenplan
Interne veiligheidsafstand	Een interne veiligheidsafstand is een minimumafstand bedoeld om escalatie van een voorzienbaar incident in of nabij een PGS-voorziening naar een installatieonderdeel, bouwwerken, opslagen en mensen niet zijnde werkenden (domino-effect) te voorkomen of te beperken. Deze interne veiligheidsafstand heeft geen relatie met afstanden in verband met explosieveiligheid als bedoeld in het Arbeidsomstandighedenbesluit en is niet bedoeld om gebouwen en plekken te beschermen waar mensen werkzaam zijn
Ingeterpte tank	Opslagtank die boven het maaiveld ligt en geheel bedekt is met grond, zand of aarde. Aansluitingen en appendages (bijvoorbeeld een ontluchting) kunnen wel boven de terp uitsteken
Installatiecertificaat	Verklaring van de gecertificeerde tankinstallateur dat het ontwerp, de geleverde tankinstallatie en/of nazorg voldoen aan de richtlijn (zoals BRL-K903/BRL SIKB 7800)
IPO	Interprovinciaal overleg
ISO	International Organization for Standardization Toelichting: Internationale Organisatie voor Standaardisatie ISO stelt normen vast. Het is een samenwerkingsverband van nationale normalisatieorganisaties in een groot aantal landen.
Kritische temperatuur	De laagste temperatuur waarbij polymerisatie kan optreden van een stof in de tank Toelichting: SAPT (ADR) - self-accelerating polymerization temperature De SAPT wordt vastgesteld overeenkomstig de beproevingsprocedures die is ingesteld voor de SADT van zelfontledende stoffen overeenkomstig het Handboek beproevingen en criteria, deel II, hoofdstuk 28	SAPT
KvI	Keuring voor Verwerktngebruikneming
Losslang	Slang waarmee opslagtanks vanuit een transportmiddel met brandstof worden gevuld	Vulslang
Maatregel	Zie beheersmaatregel
Mengsel	Een oplossing bestaande uit twee of meer stoffen
Milieubelastende activiteit	Een milieubelastende activiteit is een activiteit die nadelige gevolgen voor het milieu kan veroorzaken. Een wateronttrekkingsactiviteit en een lozingsactiviteit op een oppervlaktewaterlichaam of zuiveringtechnisch werk zijn geen milieubelastende activiteiten in de zin van de Omgevingswet.
MKB	Midden- en kleinbedrijf Nederland
MOOB	Mechanische onafhankelijke overvulbeveiliging
Morsbak/ vulpuntmorsbak	Een opvangvoorziening rondom het vulpunt.
NEN	NEN staat voor Nederlandse norm. Toelichting: NEN staat ook voor Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie instituut. Dat instituut geeft NEN-normen uit.
NEN-EN	Europese norm (EN) die door NEN is aanvaard en uitgegeven
NEN-EN-IEC	Door IEC vastgestelde internationale norm Toelichting: De norm is als Europese norm aanvaard. De norm is ook door NEN aanvaard en uitgegeven.
NEN-EN-ISO	Door ISO vastgestelde internationale norm Toelichting: De norm is als Europese norm aanvaard. De norm is ook door NEN aanvaard en uitgegeven.
NEN-ISO	Door ISO vastgestelde internationale norm Toelichting: De norm is door NEN aanvaard en uitgegeven.
Niet-brandonderhoudende stoffen	Stoffen die door hun fysisch-chemische samenstelling en/of door de wijze van verpakken en/of door het treffen van brand mitigerende maatregelen niet bij een brand betrokken kunnen raken Toelichting: Voor nadere informatie wordt verwezen naar de notitie van RIVM Brandbare vaste stoffen, onbrandbare stoffen en niet brandonderhoudende stoffen in het kader van PGS 15
Niet-brandonderhoudende vloeistoffen	Veel watergedragen mengsels voldoen aan de definitie van niet-brandonderhoudende vloeistoffen. Watergedragen mengsels met een vlampunt > 35 ˚C en een watergehalte van ten minste 50 % worden beschouwd als niet-brandonderhoudende vloeistoffen
NL-Conformiteitsbeoordelingsinstantie (NL-CBI)	Een door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aangewezen instelling, die (her)keuringswerkzaamheden en/of beoordelingen mag uitvoeren in het kader van het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016	Voorheen: Aangewezen keuringsinstelling (AKI)
NL-Aangewezen keuringsdienst van gebruikers (NL-KvG)	Een krachtens artikel 1 van het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016 aangewezen keuringsdienst
NLA	Nederlandse Arbeidsinspectie
NOBO	Notified body Toelichting: Een keuringsinstituut of testinstituut dat door de overheid is aangewezen. Het instituut test producten en kijkt of deze aan de daarvoor geldende richtlijnen voldoen.
Noodstopvoorziening	Voorziening die een apparaat, voertuig of installatie uitschakelt of stilzet of in een veilige toestand brengt Deze is bedoeld om bij een incident of calamiteit verdere escalatie te voorkomen	Noodstop
NPR	Nederlandse praktijkrichtlijn Toelichting: NEN geeft NPR-publicaties uit. Een NPR is een informatieve praktische uitwerking van de bepalingen in een norm. Bijvoorbeeld toelichtingen op normen, constructieve mogelijkheden, werkmethoden en fabricagegegevens.
NTA	Nederlandse technische afspraak Toelichting: NEN geeft NTA-publicaties uit. Een NTA is een openbare afspraak tussen twee of meer belanghebbende partijen. Er is geen openbare commentaarronde en het is niet nodig dat er tussen partijen overeenstemming bestaat. Een NTA kan snel tot stand komen.
NVWA	Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit Toelichting: De NVWA bewaakt de veiligheid van voedsel en consumentenproducten, de gezondheid van dieren en planten, het dierenwelzijn en handhaaft de natuurwetgeving.
Onbrandbaar	Bijvoorbeeld onbrandbaar bouwmateriaal of onbrandbare stoffen, materialen of producten Toelichting: Het gaat bij onbrandbare bouwmaterialen om onbrandbaarheid volgens NEN 6064.
Ondergrondse opslagtank	Opslagtank die onder het maaiveld ligt en geheel of gedeeltelijk bedekt is met grond, zand of aarde. Aansluitingen en appendages (bijvoorbeeld een ontluchting) kunnen wel boven het maaiveld liggen
Ontvlambare vloeistof (CLP)	Is gelijk aan brandbare vloeistof
Opslag	In deze PGS wordt onder ‘opslag’ verstaan het bewaren van gevaarlijke vloeistoffen en/of CMR-vloeistoffen in een daartoe bestemde voorziening
Opslagtank	Term afkomstig uit het Besluit activiteiten leefomgeving	Opslagreservoir Reservoir Tank
Opslagtemperatuur	De maximumtemperatuur die in de opgeslagen gevaarlijke vloeistof kan voorkomen tijdens de normale bedrijfsvoering
Opvangbak	Vloeistofdichte voorziening voor de opvang van vrijkomende (vloei)stoffen ter voorkoming van uitbreiding van de brand en milieuvervuiling waarvan de bodembeschermende werking door gericht toezicht en doelmatig ledigen wordt gewaarborgd. De opvangbak moet zodanig zijn uitgevoerd dat deze bestand is tegen de inwerking van vloeistoffen die erboven worden opgeslagen
Opvangvoorziening	Voorziening voor de opvang van vrijkomende gevaarlijke (vloei)stoffen ter voorkoming van uitbreiding van de brand en milieuvervuiling waarvan de bodembeschermende werking door gericht toezicht en doelmatig ledigen wordt gewaarborgd Toelichting: De opvangvoorziening moet zodanig zijn uitgevoerd dat deze bestand is tegen de inwerking van gevaarlijke vloeistoffen die erboven worden opgeslagen.	Opvangbak Lekbak
PBV	Plan bodembeschermende voorzieningen.
PED	Pressure Equipment Directive Toelichting: Richtlijn 2014/68/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen van de lidstaten inzake het op de markt aanbieden van drukapparatuur. De PED-richtlijn beschrijft “essentiële veiligheidseisen” voor drukapparatuur. Het gaat om algemene veiligheid en bescherming tegen zowel persoonlijk letsel als materiële schade. Onder de PED-richtlijn vallen alle producten en installaties met een druk die hoger is dan 50 kPa. De richtlijn is in Nederland geïmplementeerd in het Wbda 2016.	Richtlijn Drukapparatuur
Procesinstallatie	In een procesinstallatie vinden processen plaats die leiden tot een verandering van de chemische samenstelling of fysische eigenschappen van de stoffen. Een procesinstallatie begint na de afsluiter die de toegang tot een procesinstallatie vormt, of vlak voor een doseerinstallatie die uitmondt in een procesinstallatie
PRI&E	Processchema risico-inventarisatie & -evaluatie voor tankinstallaties voor gevaarlijke vloeistoffen en dampen, ondergronds en bovengronds Toelichting: De PRI&E is als bijlage XIX van BRL SIKB 7800 ( voorheen BRL-K903) opgenomen.
REACH	REACH staat voor Registratie, Evaluatie en Autorisatie van Chemicaliën. Het is een Europese verordening over stoffen en preparaten. In deze verordening staan regels voor fabrikanten, importeurs en downstreamgebruikers. Zij moeten ervoor zorgen dat zij stoffen vervaardigen, in de handel brengen of gebruiken die niet schadelijk zijn voor de gezondheid van de mens of voor het milieu. Het gaat om Verordening (EG) nr. 1907/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 18 december 2006 inzake de registratie en beoordeling van en de autorisatie en beperkingen ten aanzien van chemische stoffen (REACH), tot oprichting van een Europees Agentschap voor chemische stoffen (PbEU 2006, R1907).
RID	Regulations concerning the International Carriage of Dangerous Goods by Rail Toelichting: Het is het Europese verdrag over het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor.
RI&E	Risico-inventarisatie & -evaluatie
Risico	De mate van economische en personele schade gemeten naar de kans op en de grootte van deze schade
RVS	Roestvast staal
Scheurnaad	Doelbewust aangebrachte zwakke verbinding tussen tankwand en tankdak, bedoeld om in het geval van brand of explosie als eerste te bezwijken
Seveso-inrichting	Een Seveso-inrichting is een locatie die onder de Seveso-richtlijn valt vanwege de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen. De richtlijn is opgesteld naar aanleiding van de ramp in het Italiaanse Seveso in 1976.
Seveso-installatie	Technische eenheid waarin een gevaarlijke stof als bedoeld in artikel 3, lid 10, van de Seveso-richtlijn wordt gemaakt, gebruikt, verwerkt of opgeslagen, met inbegrip van de uitrusting, leidingen, machines, gereedschappen, private spoorwegemplacementen, laadkades, aanlegsteigers, pieren, depots en andere constructies die nodig zijn voor de werking daarvan, zie Bal
SSVV	Opleidingengids/Stichting Samenwerken Voor Veiligheid
Stofgroep	Gevarenclassificatie van producten binnen het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016
SWIFT	Structured what if technique Toelichting: Methode voor het uitvoeren van een risicoanalyse
Tankcontainer	Een container met reservoir en uitrustingdelen volgens paragraaf 6.8 van het ADR
Tankinstallatie	Een systeem bestaand uit diverse componenten om een vloeistof en damp op te slaan en te behandelen in een proces dat meer is dan alleen een verpakking volgens PGS 15 Toelichting: Het doel is dus niet alleen opslag maar ook het gebruik van de tankinstallatie waarbij deze veilig en veelvuldig kan worden gevuld en waaruit kan worden afgeleverd
Tankinstallateur/installateur (gecertificeerde tankinstallateur)	De partij die ervoor verantwoordelijk is dat processen bij voortduring voldoen aan de eisen waarop de certificatie is gebaseerd Toelichting: In deze richtlijn is dat de installerende partij en mogelijk de partij die het ontwerp en de nazorg levert. De installateur in dienst van deze partij is zelf ook gecertificeerd. Een gecertificeerde tankinstallateur is gecertificeerd volgens BRL SIKB 7800 ( voorheen BRL-K903).
Tankput	Een terreingedeelte rondom een opslagtank dat voorziet in product- en/of (blus)wateropvang door verdiepte aanleg of een rondom gesloten omwalling (putdijk)	opvangvoorziening
Ten hoogste	Term uit het Besluit activiteiten leefomgeving	Maximaal
Ten minste	Term uit het Besluit activiteiten leefomgeving	Minstens Minimaal
Terugslagklep	Klep in een installatie die ervoor zorgt dat gassen of vloeistoffen niet kunnen terugstromen	Terugslag-voorziening
Transportmiddel	Modaliteit waarmee de gevaarlijke vloeistoffen van en naar de tankinstallatie worden vervoerd, zoals tankwagens, schepen, reservoirwagens, spoor ketelwagen	Vervoermiddel
Transporttank	Een multimodale tank volgens paragraaf 6.7 van het ADR Toelichting: In de regelgeving van het ADR en in de IMDG-code wordt zowel het begrip ‘tankcontainer’ als ‘transporttank’ gebruikt. In de toekomst zal uitsluitend nog het begrip ‘transporttank’ worden gebruikt.
Transportverpakking (ADR)	Verpakking die voldoet aan de algemene voorschriften van hoofdstuk 4.1 van het ADR en de specifieke ADR-verpakkingsinstructies
Tijdelijke opslag	Opslag gedurende een aaneengesloten periode van minder dan twaalf maanden
Uitpandige opslagvoorziening	Een niet in een bouwwerk gesitueerde opslagvoorziening Toelichting: Een uitpandige opslagvoorziening kan wel aan een of meer zijden grenzen aan een bouwwerk.
UPD	Uitgangspuntendocument Toelichting: Het uitgangspuntendocument van een brandbeveiligingsinstallatie bevat alle bouwkundige, organisatorische en installatietechnische eisen voor de te beveiligen ruimten en locaties.
Vaste aansluiting	Een gefixeerd punt waar het leverende transportmiddel zijn losslang op aansluit
Veiligheidsstudie	Gestructureerde analyse van de veiligheidsrisico's Toelichting: Voorbeelden van veiligheidsstudies zijn: HAZOP, What-If, BowTie, LOPA.
Verpakking	Een verpakking die is toegelaten voor het vervoer van gevaarlijke stoffen, inclusief grote verpakking en IBC
Verpakkingsgroep	Een groep waarin bepaalde stoffen op grond van hun gevaar tijdens het vervoer volgens het ADR zijn ingedeeld voor verpakkingsdoeleinden: verpakkingsgroep I: zeer gevaarlijke stoffen; verpakkingsgroep II: gevaarlijke stoffen; verpakkingsgroep III: minder gevaarlijke stoffen.	VG
Vervoerder (ADR)	De onderneming die het vervoer met of zonder vervoersovereenkomst uitvoert
VIB	Veiligheidsinformatieblad Toelichting: Een veiligheidsinformatieblad is een gestructureerd document met informatie over de risico's van een gevaarlijke stof of preparaat en aanbevelingen voor het veilig gebruik ervan. Het bevat alle eigenschappen van het product: van de gevaren en de chemische samenstelling tot informatie over beschermingsmiddelen, veilig gebruik, transport en afvoer.	MSDS SDS Safety data sheet
Vlampunt	Laagste vloeistoftemperatuur waarbij onder zekere genormaliseerde omstandigheden uit een vloeistof dampen in een zodanige hoeveelheid worden afgegeven dat een brandbaar gasmengsel van damp en lucht kan worden gevormd Toelichting: Deze temperatuur wordt onder standaard beproevingscondities bepaald.
Vloeibare brandstof (PGS28, PGS30)	Lichte olie, halfzware olie of gasolie als bedoeld in de artikelen 26 en 28 van de Wet op de accijns
Vloeistof (ADR)	Een stof die bij 50 °C een dampdruk heeft ≤ 300 kPa (3 bar) of die bij 20 °C een druk van 101,3 kPa niet volledig gasvormig is, en die: bij een druk van 101,3 kPa een smeltpunt of beginsmeltpunt heeft van ≤ 20 °C; of volgens de beproevingsmethode ASTM D4359-90 vloeibaar is; of volgens de criteria van de in 2.3.4 van het ADR beschreven beproevingsmethode voor de bepaling van het vloeigedrag (penetrometermethode) niet dikvloeibaar is.
Vloeistofdichte voorziening (vloer of verharding)	Effectgerichte voorziening die waarborgt dat, onder voorwaarde van doelmatig onderhoud en adequate inspectie, geen vloeistof aan de niet met vloeistof belaste zijde van die voorziening kan komen
VNG	Vereniging Nederlandse Gemeenten
VNO-NCW	Vereniging VNO-NCW is een organisatie van werkgevers. VNO-NCW is ontstaan uit een fusie van het Verbond van Nederlandse Ondernemingen (VNO) en het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond (NCW).
Voldoet aan/Volgens/Zoals dat staat in		Overeenkomstig
Volume	Het inwendige volume van een ruimte exclusief de inhoud van tubelures en mangathals
Voorziening	Technische uitrusting (‘equipment’) bedoeld om: te voldoen aan de operationele doelstellingen; de veiligheid en de milieubescherming te verbeteren en te garanderen.
VTH	VTH staat voor: vergunningverlening, toezicht en handhaving. Deze instrumenten spelen een belangrijke rol om de doelstellingen van (onder andere) het Omgevingsrecht te kunnen bereiken.
Vulpunt	Onderdeel van een installatie met een opslagtank. Het vullen van de opslagtank gebeurt via het vulpunt
Vuller (ADR)	De onderneming die gevaarlijke goederen laadt in een tank (tankwagen, afneembare tank, transporttank of tankcontainer), in een batterijwagen of MEGC en/of los gestort in een voertuig, grote container of kleine container
VvI	Verklaring van ingebruikneming
Warmtestraling:	Elektromagnetische straling, die een object uitzendt als gevolg van de temperatuur van het object	Stralingsbelasting Warmtestralings-belasting Warmtestralingsbelasting
Wbda 2016	Warenwetbesluit drukapparatuur 2016
Werkvolume	Het werkvolume wordt bepaald door het niveau waarbij de hoogniveau-alarmering wordt geactiveerd
Wisselvat	Een vat dat doordat het vastgekoppeld wordt aan een installatie ingezet wordt als tijdelijke opslagtank	IBC, tankcontainer, ISO-tainer
Wvr	Wet veiligheidsregio's
Zelfontbrandingstemperatuur	De zelfontbrandingstemperatuur is de laagste temperatuur waarbij, bij een druk van 1 atm en een gemiddeld zuurstofgehalte in de lucht, een stof spontaan ontbrandt en blijft branden

Normen en bronnen

Normatieve documenten en normen

Deze bijlage bevat normen en andere documenten die zijn genoemd in de maatregelen. Voor zover een norm (zoals NEN of ISO) of een ander normdocument of een andere specificatie waarnaar in een voorschrift in deze richtlijn wordt verwezen, betrekking heeft op de uitvoering van constructies, toestellen en apparaten, wordt bedoeld de publicatie inclusief wijzigings- of correctiebladen zoals die op het moment van de publicatie van deze richtlijn luidde.

Normatieve documenten en normen
Norm met versie	Titel
API 2000:2014	Venting Atmospheric and Low-pressure Storage Tanks
API RP 2218:2013	Fireproofing Practices in Petroleum & Petrochemical Processing Plants
API 2510:2020	Design and Construction of LPG Installations
API 2510A:2015	Fire-Protection Considerations for the Design and Operation of Liquefied Petroleum Gas (LPG) Storage Facilities
AS SIKB 6800:2018	Controle en keuring tank(opslag)installaties
AS SIKB 6801:2018	Controle bekleding en kathodische bescherming van ondergrondse tanks en/of ondergronds leidingwerk behorende bij onder- of bovengrondse tanks
AS SIKB 6803:2018	Aarding en Potentiaalvereffening. Controle aarding en potentiaalvereffening van ondergrondse tanks en/of ondergronds leidingwerk behorende bij onder- of bovengrondse tanks
AS SIKB 6811:2018	Keuring tank(opslag)installaties. Keuring van ondergrondse tanks en/of ondergronds leidingwerk behorende bij onder- of bovengrondse tanks; uitvoeren bodemweerstandsmeting
ASTM D4359-90:2019	Standard Test Method for Determining Whether a Material Is a Liquid or a Solid
BRL-K903/BRL SIKB 7800	Regeling Erkenning Installateurs Tanks en leidingen (REIT) Opmerking: De BRL-K903 is per 1 juli 2021 omgezet naar de BRL SIKB 7800.
BRL-K904:2016	Beoordelingsrichtlijn voor het Kiwa procescertificaat voor Tanksaneringen
BRL-K905:2016	Beoordelingsrichtlijn voor het Kiwa procescertificaat voor Tankreiniging
BRL-K916:2018	Beoordelingsrichtlijn voor het Kiwa procescertificaat voor Anti-hevelbeveiliging voor tankinstallaties
EEMUA 159: 5th Edition - 2017	Above ground flat bottomed storage tanks - a guide to inspection, maintenance and repair
ISA 92.00.04: 2014	Performance Requirements for Open Path Toxic Gas Detectors
NEN 1414-1:2019	Symbolen voor veiligheidsvoorzieningen op tekeningen en plattegronden – Deel 1: Ontruimingsplattegronden en bereikbaarheidskaarten
NEN 2535: 2017	Brandveiligheid van gebouwen - Brandmeldinstallaties - Systeem- en kwaliteitseisen en projectierichtlijnen
NEN 3011:2021	Veiligheidskleuren en -tekens in de werkomgeving en in de openbare ruimte
NEN 5740:2009	Bodem – Landbodem – Strategie voor het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek – Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond
NEN 6064:1991	Bepaling van de onbrandbaarheid van bouwmaterialen
NEN 6068:2020	Bepaling van de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag tussen ruimten
NEN 6069:2017	Beproeving en classificatie van de brandwerendheid van bouwdelen en bouwproducten
NEN 6090:2017	Bepaling van de vuurbelasting
NEN-EN 1568 reeks: 2018	Fire extinguishing media - Foam concentrates
NEN-EN 12285-1:2018	Workshop fabricated steel tanks - Part 1: Horizontal cylindrical single skin and double skin tanks for the underground storage of flammable and nonflammable water polluting liquids other than for heating and cooling of buildings
NEN-EN 13381-8:2013	Fire extinguishing media - Foam concentrates
NEN-EN 13381-9: 2015	Test methods for determining the contribution to the fire resistance of structural members - Part 9: Applied fire protection systems to steel beams with web openings
NEN-EN-IEC 60079-29-1: 2017	Explosive atmospheres - Part 29-1: Gas detectors - Performance requirements of detectors for flammable gases
NEN-EN-IEC 60079-29-4: 2010	Explosive atmospheres - Part 29-4: Gas detectors - Performance requirements of open path detectors for flammable gases
NEN-EN-IEC 61508:2010	Functional safety of electrical/electronic/programmable electronic safety-related systems
NEN-EN-IEC 61511:2017	Functional safety - Safety instrumented systems for the process industry sector
NEN-EN-ISO 7010:2020	Graphical symbols - Safety colours and safety signs - Registered safety signs
NEN-EN-ISO 14001:2015	Milieumanagementsystemen – Eisen met richtlijnen voor gebruik
NEN-EN-ISO 16852:2016	Flame arresters - Performance requirements, test methods and limits for use
NEN-ISO 20560-1:2020	Veiligheidsinformatie voor de inhoud van pijpleidingen en tanks - Deel 1: Pijpleidingen
NEN-EN-ISO 28300:2008	Petroleum, petrochemical and natural gas industries - Venting of atmospheric and low-pressure storage tanks
NEN-ISO 20560-2:2023	Safety information for the content of piping systems and tanks - Part 2: Tanks
NEN-ISO 45001:2018	Managementsystemen voor gezond en veilig werken – Eisen met richtlijnen voor gebruik
NFPA 11:2021	Standard for Low-Medium and High-Expansion Foam
NFPA 15:2022	Standard for Water Spray Fixed Systems for Fire Protection
NFPA 704: 2022	Standard System for the Identification of the Hazards of Materials for Emergency Response
NORSOK M-501: edition 6 2012	Surface preparation and protective coating
NPR 7910-1:2020+C1:2021	Gevarenzone-indeling met betrekking tot explosiegevaar – Deel 1: Gasexplosiegevaar, gebaseerd op NEN EN IEC 60079-10-1:2015
NPR 7910-2:2020+C1:2021	Gevarenzone-indeling met betrekking tot explosiegevaar – Deel 2: Stofexplosiegevaar, gebaseerd op NEN EN IEC 60079-10-2:2015
NPR-CLC-IEC/TR 60079-32 1:2015	Explosieve atmosferen – Deel 32-1: Richtlijnen voor elektrostatische risico's
NTA 8620:2016	Specificatie van een veiligheidsmanagementsysteem voor risico's van zware ongevallen
UL 1709:2017	Rapid Rise Fire Tests of Protection Materials for Structural Steel

Informatieve documenten en bronnen


Nummer	Titel	Vindplaats
[ 1 ]	Arbeidsomstandighedenwet	wetten.overheid.nl
[ 2 ]	Arbeidsomstandighedenbesluit	wetten.overheid.nl
[ 3 ]	Arbeidsomstandighedenregeling	wetten.overheid.nl
[ 4 ]	Warenwetbesluit drukapparatuur 2016	wetten.overheid.nl
[ 5 ]	Warenwetregeling drukapparatuur 2016	wetten.overheid.nl
[ 6 ]	Warenwetbesluit drukvaten van eenvoudige vorm 2016	wetten.overheid.nl
[ 7 ]	Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016	wetten.overheid.nl
[ 8 ]	Warenwetbesluit machines	wetten.overheid.nl
[ 9 ]	Wet veiligheidsregio's	wetten.overheid.nl
[ 10 ]	Besluit veiligheidsregio's	wetten.overheid.nl
[ 11 ]	Omgevingswet	overheid.nl
[ 12 ]	Omgevingsbesluit	overheid.nl
[ 13 ]	Besluit activiteiten leefomgeving	overheid.nl
[ 14 ]	Besluit bouwwerken leefomgeving	overheid.nl
[ 15 ]	Besluit kwaliteit leefomgeving	overheid.nl
[ 16 ]	Wet vervoer gevaarlijke stoffen	wetten.overheid.nl
[ 17 ]	Regeling vervoer over land van gevaarlijke stoffen	wetten.overheid.nl
[ 18 ]	Handreiking Generieke Risicobenadering PGS Nieuwe stijl, Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen, versie 1.1 (maart 2017)	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[ 19 ]	Handreiking bluswatervoorziening en bereikbaarheid 2019, Brandweer Nederland, januari 2020	Brandweer Nederland
[ 20 ]	Vastopgestelde Brandbeheersings- en Brandblussystemen (VBB-systemen) – Handreiking voor het opstellen van een Uitgangspunten Document (UPD), Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen: UPD 2017 – versie 1.0 (juni 2017)	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[ 21 ]	PGS 14: Vastopgestelde Brandbeheersings- en Brandblussystemen – Handreiking bij de toepassing van opslag van gevaarlijke stoffen volgens PGS 15, Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen 14 – versie 1.0 (oktober 2017)	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[ 22 ]	PGS 15: Opslag van verpakte gevaarlijke stoffen, Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen, PGS 15:2016 –versie 1.0 (september 2016)	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[ 24 ]	Verordening persoonlijke beschermingsmiddelen Verordening (EU) 2016/425 van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2016 betreffende persoonlijke beschermingsmiddelen	Europese Unie
[ 25 ]	Brandbare vaste stoffen, onbrandbare stoffen en niet-brandonderhoudende stoffen in het kader van de richtlijn PGS 15 van 21 maart 2015	Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen
[ 26 ]	Maximum allowable exposure to different heat radiation levels, IFV, 25 april 2016	Nederlands Instituut Publieke Veiligheid
[27]	Standaardbepakking voor brandweervoertuigen, versie 6.2, 11 februari 2019	Nederlands Instituut Publieke Veiligheid
[28]	Grootschalig brandweeroptreden, versie 2.0	Brandweer Nederland

Relevante wet- en regelgeving

Inleiding

Een groot deel van de regels voor gevaarlijke stoffen staat in nationale wetgeving, al dan niet gebaseerd op Europese richtlijnen, of volgt rechtstreeks uit Europese verordeningen.

Op de website van de Rijksoverheid staat de meest actuele versie van de nationale wet- en regelgeving. Op de website van de Europese Unie staat de meest actuele versie van Europese regelgeving.

Omgevingswet

De Omgevingswet bevat regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water en regelt daarmee het benutten en beschermen van de leefomgeving. Onder de Omgevingswet hangen vier algemene maatregelen van bestuur en een ministeriële regeling met de regels voor het praktisch uitvoeren van de wet. De algemene maatregelen van bestuur zijn het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl), het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en het Omgevingsbesluit. De ministeriële regeling is de Omgevingsregeling.

Algemene informatie over de Omgevingswet staat op het informatiepunt Leefomgeving. Daar staat ook meer informatie over de vier besluiten.

Omgevingsbesluit

Het Omgevingsbesluit richt zich tot burgers, bedrijven en de overheid. Het Omgevingsbesluit regelt in aanvulling op de Omgevingswet onder meer welk bestuursorgaan het bevoegd gezag is om een omgevingsvergunning te verlenen en welke procedures gelden. Ook regelt dit besluit wat de betrokkenheid is van andere bestuursorganen, adviesorganen en adviseurs bij de besluitvorming, en een aantal op zichzelf staande onderwerpen, zoals de milieueffectrapportage.

Besluit activiteiten leefomgeving

In het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) staan, samen met het Besluit bouwwerken leefomgeving, de algemene regels waaraan burgers en bedrijven zich moeten houden als ze bepaalde activiteiten uitvoeren in de fysieke leefomgeving. Ook bepaalt het besluit voor welke activiteiten een omgevingsvergunning nodig is. Dit besluit bevat regels om het milieu, de waterstaatwerken, de wegen en spoorwegen, de zwemmers en het cultureel erfgoed te beschermen. Het Bal verwijst voor verschillende activiteiten naar de PGS-richtlijnen.

Besluit bouwwerken leefomgeving

In het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) staan regels waaraan burgers en bedrijven zich moeten houden als ze bepaalde activiteiten uitvoeren in de fysieke leefomgeving. Daaronder vallen bouwen, verbouwen, gebruiken, in stand houden en slopen van bouwwerken. Het gaat om regels over veiligheid, gezondheid, duurzaamheid en bruikbaarheid.

Een belangrijke doelstelling van het Bbl is het kunnen beheersen van een brand zodat mensen veilig kunnen vluchten en de brand zich niet uitbreidt naar andere gebouwen. Nieuwe gebouwen moeten zijn ingedeeld in brandcompartimenten.

In het Bbl staan regels voor de aanwezigheid en beschikbaarheid van voorzieningen voor incidentbestrijding, zoals bluswatervoorzieningen op eigen terrein, de bereikbaarheid van bouwwerken voor hulpdiensten en de beschikbaarheid van opstelplaatsen voor brandweervoertuigen.

Besluit kwaliteit leefomgeving

In het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) staan de inhoudelijke normen voor gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk met het oog op het realiseren van de nationale doelstellingen en het voldoen aan internationale verplichtingen.

In het Bkl staan instructieregels voor het omgevingsplan over bijvoorbeeld rampenbestrijding en externe veiligheid. Voor veel voorkomende en meer uniforme activiteiten bevat het Bkl vaste risicoafstanden. Ook staan in het Bkl beoordelingsregels voor omgevingsvergunningen met als doel de bescherming van de fysieke leefomgeving tegen externe veiligheidsrisico’s.

Omgevingsregeling

In de Omgevingsregeling zijn onder andere de gegevens en bescheiden benoemd die bij een aanvraag om een omgevingsvergunning moeten worden verstrekt, zijn technische uitvoeringsvoorschriften gegeven voor milieubelastende activiteiten en zijn de rekenmethoden aangegeven die moeten worden toegepast bij het berekenen van het plaatsgebonden risico en de afstanden van de aandachtsgebieden. Ook zijn in de Omgevingsregeling de versies aangegeven van de normdocumenten waarnaar in de besluiten en in de Omgevingsregeling wordt verwezen.

Seveso

De Seveso III-richtlijn (2012/18/EG) is op grond van de Omgevingswet, de Arbeidsomstandighedenwet en de Wet veiligheidsregio’s voor een groot deel geïmplementeerd in het Besluit activiteiten leefomgeving. Paragraaf 4.2 van dat besluit bevat eisen voor bedrijven die werken met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen (voorheen Brzo-bedrijven). Deze eisen hebben zowel betrekking op de technische kant van veiligheid, als op aspecten voor de bedrijfsvoering, zoals veiligheidsbeleid, procedures en communicatie.

Chemische stoffenCLP

CLP is een Europese verordening (1272/2008/EG) over de indeling en etikettering van chemische stoffen. CLP staat voor classification, labelling and packaging (indeling, etikettering en verpakking). Om veilig om te gaan met chemische stoffen moeten deze worden voorzien van etiketten volgens een gestandaardiseerd systeem. Op deze etiketten staat naast de werking ook welke beschermmaatregelen nodig zijn.

Meer informatie staat op Chemische stoffen goed geregeld!

REACH

REACH is een Europese verordening (EC 1907/2006) over de productie van en handel in chemische stoffen. Reach staat voor registratie, evaluatie, autorisatie en restrictie van chemische stoffen. De leverancier moet zorgen voor een veiligheidsinformatieblad bij elke chemische stof. De eindgebruiker moet zich houden aan de maatregelen in dit veiligheidsinformatieblad.

Meer informatie staat op Chemische stoffen goed geregeld!

ArbeidsomstandighedenwetgevingArbeidsomstandighedenwet

In de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) staan de rechten en plichten voor zowel werkgever als werknemer op het gebied van arbeidsomstandigheden. De Arbowet bevat met name doelvoorschriften. Het Arbeidsomstandighedenbesluit geeft een uitwerking van de Arbowet. De Arbeidsomstandighedenregeling geeft op haar beurt een uitwerking van regels in het Arbeidsomstandighedenbesluit.

Meer informatie staat op het Arboportaal.

Arbeidsomstandighedenbesluit

In het Arbeidsomstandighedenbesluit staan regels over bijvoorbeeld arbozorg, organisatie van het werk, inrichting van arbeidsplaatsen, gevaarlijke stoffen en persoonlijke beschermingsmiddelen.

Arbeidsomstandighedenregeling

In de Arbeidsomstandighedenregeling (Arboregeling) staan bijvoorbeeld regels over de taken van de arbodienst en nadere eisen voor onder andere veiligheid van tankschepen en gevaarlijke stoffen, beeldschermarbeid, arbeid onder overdruk, arbeidsmiddelen, veiligheids- en gezondheidssignalering.

Verordening persoonlijk beschermingsmiddelen

Deze Europese verordening bevat eisen voor het ontwerp en de productie van persoonlijke beschermingsmiddelen (2016/425). Het doel van de verordening is om de gezondheid en de veiligheid van gebruikers te waarborgen. De verordening maakt het ook mogelijk dat beschermingsmiddelen binnen de hele Europese Unie worden verkocht en gebruikt.

WarenwetWarenwet

De Warenwet bevat regels met het oog op productveiligheid om de gezondheid en veiligheid van de gebruiker te beschermen. Dit kan een werknemer of een consument zijn. In de onderliggende Warenwetbesluiten staan regels voor de fabrikant, leverancier en andere marktpartijen. Die regels zorgen ervoor dat een product voldoet aan gezondheids- en veiligheidseisen uit Europese richtlijnen.

Warenwetbesluit drukapparatuur 2016

In het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016 (Wbda 2016) staan eisen voor drukapparatuur. In het Wbda 2016 is de Europese richtlijn voor drukapparatuur (2014/68/EU) geïmplementeerd. In de Warenwetregeling drukapparatuur 2016 staat onder andere wanneer keuring moet plaatsvinden.

Warenwetbesluit drukvaten van eenvoudige vorm

In het Warenwetbesluit drukvaten van eenvoudige vorm staan regels over het op de markt brengen van drukvaten van eenvoudige vorm. In dit besluit is de Europese richtlijn (2014/29/EU) voor drukvaten van eenvoudige vorm geïmplementeerd.

Warenwetbesluit machines

In het Warenwetbesluit machines staan regels over machines, waaronder veiligheid, keuring en certificering. In de Warenwetregeling machines staan nadere eisen.

Wet veiligheidsregio'sWet veiligheidsregio’s

De Wet veiligheidsregio’s heeft als doel een efficiënte en kwalitatief hoogwaardige organisatie te bereiken van de brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening en crisisbeheersing. Dit gebeurt onder één regionale bestuurlijke regie. Op grond van deze wet kan het bestuur van een veiligheidsregio bepalen dat een bedrijf een bedrijfsbrandweer moet hebben.

Meer informatie staat op de website van het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Besluit veiligheidsregio's

In het Besluit veiligheidsregio’s staat een beschrijving van de procedure die het bestuur van de veiligheidsregio moet volgen om te bepalen of een bedrijf een bedrijfsbrandweer moet hebben. Ook is in dit besluit geregeld welke eisen aan een bedrijfsbrandweeraanwijzing kunnen worden verbonden.

Vervoer

Het vervoer van gevaarlijke stoffen valt onder diverse internationale verdragen, overeenkomsten en richtlijnen. De internationale regels zijn onder andere geïmplementeerd in de Wet vervoer gevaarlijke stoffen.

Wet vervoer gevaarlijke stoffen en het ADR

De regels die gelden voor het vervoer van gevaarlijke stoffen staan in de Wet vervoer gevaarlijke stoffen. Het gaat onder meer om regels over:

vervoermiddelen (zoals tankwagens, schepen, reservoirwagens);
chauffeurs (opleiding en training);
vervoersdocumenten;
verpakkingen en etikettering;
laden en lossen.

Voor de activiteiten in de PGS-richtlijnen zijn de regels voor vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg het meest relevant. De Regeling vervoer over land van gevaarlijke stoffen bevat specifieke voorschriften voor het vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg. Als bijlage bij deze regeling zijn de internationale regels voor het vervoer van gevaarlijke stoffen opgenomen, afkomstig uit het ADR.

De ADR is een Europese overeenkomst voor het internationale vervoer van gevaarlijke goederen over de weg. De Europese Richtlijn 94/55/EG schrijft voor dat de lidstaten het ADR in eigen wetgeving implementeren.

het ADR stelt niet alleen regels voor het vervoer over de weg, maar ook voor het laden en lossen van gevaarlijke goederen.

Meer informatie staat op de website van de Rijksoverheid. Daar staat ook informatie over het ADR.

Arbeidsomstandighedenwetgeving

De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) bevat rechten en plichten voor werkgevers en werknemers op het gebied van arbeidsomstandigheden. De Arbowet bevat met name doelvoorschriften. Het Arbeidsomstandighedenbesluit geeft een uitwerking van de Arbowet. De Arbeidsomstandighedenregeling geeft weer een uitwerking van regels in het Arbeidsomstandighedenbesluit. In de Verordening persoonlijke beschermingsmiddelen staan eisen voor persoonlijke beschermingsmiddelen.

Meer informatie staat op het Arboportaal.

Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E)

Elk bedrijf met personeel moet (laten) onderzoeken of het werk gevaar kan opleveren of schade kan veroorzaken aan de gezondheid van de werknemers. Dit onderzoek heet een RI&E. Dit staat in artikel 5 van de Arbeidsomstandighedenwet. De RI&E moet schriftelijk worden vastgelegd. Hoofdstuk 4 van het Arbeidsomstandighedenbesluit bevat aanvullende verplichtingen voor de RI&E voor gevaarlijke stoffen.

Aanvullende risico-inventarisatie en -evaluatie-regeling (ARIE-regeling)

Bedrijven waar een bepaalde hoeveelheid gevaarlijke stoffen in installaties aanwezig is of kan worden gevormd (ongeacht beoogde handelingen), moeten een ARIE uitvoeren. De ARIE is gericht op het voorkomen van zware ongevallen. Een bedrijf moet op basis van de ARIE maatregelen treffen. De ARIE-regeling staat in het Arbeidsomstandighedenbesluit.

Voorkomen van blootstelling aan gevaarlijke stoffen

In de Arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving is meer informatie te vinden over het voorkomen van blootstelling aan gevaarlijke stoffen bij werknemers. Dit is de minimalisatieplicht van de werkgever. Voor het nemen van beschermende maatregelen geldt een vastgestelde volgorde, de arbeidshygiënische strategie. Deze strategie beschrijft dat maatregelen op het niveau van de bron als eerste overwogen moeten worden, daarna collectieve maatregelen en pas als laatste individuele maatregelen als persoonlijke beschermingsmiddelen.

Meer informatie staat op het Arboportaal.

Intern noodplan

Een intern noodplan is een draaiboek waarin systematisch staat aangegeven wat de organisatie moet doen bij een incident of calamiteit. Een goed voorbereide hulpverlening draagt bij aan het zo veel mogelijk beperken van de gevolgen ervan voor mensen en omgeving. Elke werkgever van een bedrijf met bepaalde hoeveelheden gevaarlijke stoffen moet zorgen dat er een intern noodplan is. Dat staat in artikel 2.5c van het Arbeidsomstandighedenbesluit. In artikel 2.4 van het Arbeidsomstandighedenbesluitstaan de grenzen voor de hoeveelheden gevaarlijke stoffen. Boven die grenzen vallen bedrijven onder de ARIE-regeling en is een intern noodplan verplicht.

Een intern noodplan bevat in elk geval de onderwerpen die staan in bijlage II van de Arbeidsomstandighedenregeling.

Meer informatie over interne noodplannen staat op het Arboportaal.

Borden en veiligheidssymbolen

De werkgever is verplicht veiligheidssignalering te gebruiken op plaatsen en bij installaties die gevaar voor de gezondheid of de veiligheid kunnen opleveren. Artikel 8.2 van de Arbeidsomstandighedenregeling schrijft voor waar veiligheidssignalering verplicht is. De eisen voor borden en pictogrammen staan in de artikelen 8.9, 8.10 en 8.11 van de Arbeidsomstandighedenregeling. Hier staan onder andere eisen over de uitvoering, de begrijpelijkheid en de plaatsing van borden. Veiligheidsborden moeten in één oogopslag duidelijk maken welk gevaar dreigt, wat verboden is of juist verplicht. In bijlage XVIII van de Arbeidsomstandighedenregeling staat welke borden in welke situatie moeten worden gebruikt.

Om misverstanden te voorkomen gelden er normen voor het ontwerp, het beeld (symbool), de tekst en het kleurgebruik. In Nederland beschrijft NEN 3011 welke veiligheidstekens in welke situatie in de werkomgeving en in de openbare ruimte moeten worden gebruikt. Voor de meeste veiligheidstekens wordt verwezen naar NEN-EN-ISO 7010 waarvan het actuele totaaloverzicht is te zien op Online Browsing Platform (OBP) (iso.org).

Artikel 8.12, 8.13 en 8.14 van de Arbeidsomstandighedenregeling beschrijft de eisen voor veiligheidssignalering op leidingen en tanks.

De wetgever schrijft voor gevaarlijke stoffen voor dat bij opslag en in leidingen en tanks de GHS-pictogrammen aangeduid moeten worden. Dit mag ook door de ISO-waarschuwingssymbolen worden vervangen of aangevuld. In de CLP-verordening staan de GHS-pictogrammen voor de aanduiding van statische gevaarseigenschappen van chemische stoffen. Deze verordening is beoogd voor etikettering en verpakking en voorziet niet in alle risico’s met stoffen in een proces, en daarom niet volledig aan het doel van de Arbeidsomstandighedenregeling.

In NEN-ISO 20560-1 en -2 is de veiligheidssignalering van leidingen en tanks uitgewerkt. NEN-ISO 20560-2 beschrijft voor opslagtanks de veiligheidsinformatie (symbolen/pictogrammen, tekstinformatie, NFPA-diamant en UN-nummer).

Arbobijlage - wettelijke verplichtingen

Voor situaties waarin wordt gewerkt met gevaarlijke stoffen geldt, los van de maatregelen zoals beschreven in deze PGS, een aantal verplichtingen uit de arbo-wetgeving. Bij opslag van gevaarlijke vloeistoffen in atmosferische tanks kan sprake zijn van zulke situaties bij bijvoorbeeld:

monstername;
aftappen product;
laden en lossen;
(tussentijds) toevoegen (grond)stoffen;
niveaumeting;
handelingen bij lekkage, calamiteiten.

Hieronder volgt een overzicht van relevante artikelen uit de arbo-wetgeving.

Met de zelfinspectie van Nederlandse Arbeidsinspectie kan worden bepaald of in een specifieke situatie wordt voldaan aan de arbowetgeving. De Zelfinspectie ‘Werken met gevaarlijke stoffen’ helpt om de risico’s voor het werken met gevaarlijke stoffen te inventariseren, te beoordelen, de maatregelen daarop af te stemmen en de aanpak te borgen in de organisatie. Daarnaast is voor bepaalde branches een arbocatalogus beschikbaar.

Relevante artikelen uit de arbowetgeving

Relevante artikelen - Arbowet
Artikel	Onderwerp
3	Arbobeleid
5	Inventarisatie en evaluatie van risico's
8	Voorlichting en onderricht
18	Arbeidsgezondheidskundig onderzoek

Relevante artikelen - Arbobesluit
Artikel	Onderwerp
Hoofdstuk 3. Inrichting arbeidsplaatsen § 2a. Explosieve atmosferen
3.5c	Nadere voorschriften risico-inventarisatie en -evaluatie; explosieveiligheidsdocument
3.5d	Algemene preventieve maatregelen
3.5e	Maatregelen in gevarenzones
3.5f	Bijzondere maatregelen
§ 2b. Voor de gezondheid schadelijke atmosferen
3.5g	Gevaar voor verstikking, bedwelming, vergiftiging, brand of explosie
Hoofdstuk 4. Gevaarlijke stoffen en biologische agentia Afdeling 1. Gevaarlijke stoffen
(1.46)	(Toepasselijkheid hoofdstuk 4)
4.1b	Zorgplicht
4.1c	Beperken van blootstelling; algemene preventieve maatregelen
4.1d	Beperking van blootstelling; werkpleketikettering
4.2	RI&E
4.4	Arbeidshygiënische strategie
4.6	Voorkomen van ongewilde gebeurtenissen
4.7	Maatregelen bij ongewilde gebeurtenissen
4.10a	Onderzoek
4.10c	Dossier en registratie
4.10d	Voorlichting & onderricht
Afdeling 2. Aanvullende voorschriften kankerverwekkende of mutagene stoffen en kankerverwekkende processen
4.13	Nadere voorschriften risico-inventarisatie en -evaluatie
4.15	Lijst van werknemers
4.16	Grenswaarden
4.17	Voorkomen van blootstelling; vervangen
4.18	Voorkomen of beperken van blootstelling
4.19	Beperken van blootstelling
4.20	Hygiënische beschermingsmaatregelen

Afhankelijk van de aanwezige hoeveelheden gevaarlijke stoffen is bovendien voor bepaalde bedrijven de Seveso-richtlijn of de in het Arbobesluit opgenomen aanvullende voorschriften risico-inventarisatie en -evaluatie (ARIE-regeling) van toepassing.

Opslag in ondergrondse en bovengrondse tankinstallaties van overige gevaarlijke stoffen en omgevingsveiligheidBesluit activiteiten leefomgeving (Bal)

Het Bal bevat regels met het oog op het waarborgen van de veiligheid bij het opslaan van vloeibare gevaarlijke stoffen van ADR-klasse 3 in een bovengrondse of ondergrondse opslagtank met een inhoud gelijk aan of minder dan 150 m³, tenzij het betreft het opslaan van gasolie, diesel of huisbrandolie met een vlampunt van 55 °C of hoger (paragrafen 4.93 en 4.96). In deze paragrafen staat dat bij het opslaan van benzine of andere vloeibare gevaarlijke stoffen dan vloeibare brandstoffen moet worden voldaan aan deze PGS-richtlijn. Het waarborgen van de veiligheid is nader ingevuld met de doelen die zijn omschreven in van deze PGS-richtlijn. Om aan de regels van paragraaf 4.93 en 4.96 van het Bal te voldoen, moeten alleen maatregelen worden getroffen die gaan over de veiligheid van de omgeving. Het gaat dan om maatregelen die in zijn opgenomen met het belang van de omgevingsveiligheid als oogmerk. Deze zijn herkenbaar aan de markeringen omgevingsveiligheid en brandpreventie.

Het toepassingsbereik van deze PGS-richtlijn kan breder zijn dan het toepassingsbereik van de paragrafen 4.93 en 4.96 van het Bal (de opslag van brandbare vloeistoffen van ADR-klasse 3). De eisen uit deze PGS-richtlijn gelden alleen als direct werkende verplichtingen, als de activiteit valt binnen het toepassingsbereik van de paragrafen 4.93 en 4.96.

Richtingaanwijzer Bal en PGS-richtlijn

In artikel 3.24 van het Bal is het opslaan in een opslagtank met een inhoud van meer dan 250 l, een tankcontainer met een inhoud van meer dan 250 l of een verpakking die als opslagtank wordt gebruikt en die een inhoud heeft van meer dan 250 l van de ADR klassen 3, 4.2, 4.3, 5.1, 5.2, 6.1, 8 en 9, die het aquatisch milieu verontreinigen, alsmede acuut toxische stoffen, categorie 1, 2 of 3, en oliën en vetten of pekel aangewezen als een milieubelastende activiteit.

In artikel 3.25 van het Bal staat vermeld dat een omgevingsvergunning nodig is voor het opslaan van bepaalde stoffen in een opslagtank, tankcontainer of verpakking die als opslagtank wordt gebruikt. Het gaat om de volgende stoffen:

vloeibare gevaarlijke stoffen van ADR-klasse 3, 4.2, 4.3, 5.2, 6.1;
vloeibare gevaarlijke stoffen van verpakkingsgroep I van ADR-klasse 8;
vloeibare gevaarlijke stoffen in de gevarenklasse acute toxiciteit van de CLP-verordening. Het gaat daarbij om categorie 1, 2 of 3, bedoeld in bijlage I, deel 3, bij de CLP-verordening.

Het opslaan in een opslagtank, tankcontainer of verpakking die als opslagtank wordt gebruikt met een inhoud van meer dan 150 m3 is altijd vergunningsplichtig. Het maakt dan niet meer uit welke stoffen – die onder de paragraaf vallen – erin zitten. De reden voor de vergunningplicht is de externe veiligheid.

Uitgezonderd van de vergunningsplicht zijn:

opslag van stoffen van ADR-klasse 3 in een ondergrondse opslagtank;
opslaan van gasolie, diesel of huisbrandolie met een vlampunt van 55 °C of hoger. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat het opslaan van diesel beperkte externe veiligheidsrisico’s oplevert;
opslag van stoffen van ADR-klasse 3 in een opslagtank die niet vanuit een tankwagen wordt gevuld en een inhoud heeft van 300 l of minder. Externe veiligheidsrisico’s doen zich bij deze kleine opslagtanks alleen voor bij het vullen.

In artikel 3.26 van het Bal zijn gevallen benoemd waarbij de opslag aan algemene regels moet voldoen. Dit betreft de opslag in een opslagtank of wisselvat met een inhoud kleiner of gelijk aan 150 m³ van:

brandbare vloeistoffen anders dan diesel in bovengrondse opslagtanks;
brandbare vloeistoffen anders dan diesel in ondergrondse opslagtanks;
diesel, oxiderende, bijtende of aquatoxische vloeistoffen of oliën, vetten of pekel in een bovengrondse opslagtanks;
diesel, oxiderende, bijtende of aquatoxische vloeistoffen of oliën, vetten of pekel in een tankcontainer of verpakking die als opslagtank wordt gebruikt;
diesel, oxiderende, bijtende of aquatoxische vloeistoffen of oliën, vetten of pekel in ondergrondse opslagtank.

De algemene regels zijn opgenomen in de pargrafen 4.93 t/m 4.96 van het Bal. De opslag van vloeibare gevaarlijke stoffen in de gevarenklasse acute toxiciteit, categorie 1, 2 of 3 van bijlage I, deel 3, bij de CLP-verordening is uitgezonderd en valt niet onder algemene regels.

PGS en beschikbaarheid van brandweervoorzieningen

Opmerking: De maatregelen gerelateerd aan de brandscenario's zijn in deze PGS-versie significant aangepast. Deze bijlage geeft de relevante achtergronden hierbij.

In de Omgevingswet is het uitgangspunt dat 'de vervuiler betaalt' stevig verankerd. Zo is een bedrijf primair zelf verantwoordelijk om maatregelen te treffen om onvoorziene voorvallen te voorkomen en/of de effecten ervan te beperken. Dit geldt ook voor de opslag van gevaarlijke stoffen. Dit uitgangspunt wordt geborgd in de omgevingsvergunning (milieu) of via de algemene rijksregels. Bij grote bedrijven of scenario’s kan dit zelfs leiden tot een bedrijfsbrandweeraanwijzing. Ook als een bedrijf alles doet wat vanuit een PGS-richtlijn, verzekering, eigen bedrijfsfilosofie e.d. gewenst is aan maatregelen, zal er nog altijd een zeker restrisico overblijven. Hierbij heeft de overheidsbrandweer een rol.

De overheid heeft een verantwoordelijkheid om op te treden bij brand en rampen, ook bij bedrijven. Hiervoor is de overheidsbrandweer uitgerust met diverse middelen (in de vorm van materieel/materiaal en manschappen) en heeft de gemeente de zorg voor openbare bluswatervoorziening.

Daarnaast zijn de mogelijkheden van deze middelen niet onbeperkt en moet er nadrukkelijk rekening gehouden worden met de tijdsspanne waarbinnen deze middelen ‘inzetgereed’ zijn. Hierbij geldt landelijk een basisniveau. Afhankelijk van het risicoprofiel van een gemeente kunnen meer middelen aanwezig zijn. Bij het gebruik van deze extra middelen moeten altijd zorgvuldig afspraken gemaakt worden (maatwerk).

Opmerking: Er bestaat een risico dat door bezuinigingen of hernieuwde inzichten de middelen komen te vervallen of worden verplaatst. Hierdoor kan het voorkomen dat de gemaakte afspraken over de inzet van materieel komen te vervallen.

Middels deze notitie wordt inzicht gegeven in de (on)mogelijkheden van het gebruik van bijstand door de overheidsbrandweer. Ondanks dat de overheidsbrandweer in veel gevallen adequaat kan ingrijpen dient vermeld te worden dat zij een inspanningsverplichting hebben en geen resultaatverplichting. De inzet van de overheidsbrandweer is primair gericht op bescherming van mensen en de omgeving en niet op het beschermen van installaties en de bedrijfscontinuïteit. Het bedrijfsleven moet zélf zorg dragen voor de benodigde maatregelen en/of middelen om escalatie te voorkomen. Zeker in die gevallen waarbij de capaciteit en mogelijkheden van de overheidsbrandweer worden overschreden.

Wettelijk kader

Het wettelijk kader voor de taken van de brandweer ligt vast in de Wet veiligheidsregio’s. Het bijbehorende Besluit veiligheidsregio’s beschrijft de eisen die gesteld worden aan de organisatie, opkomsttijden, materieel en uitrusting. Voor industriefuncties is een prestatie-eis gesteld voor de opkomsttijd (opkomsttijd = de aankomsttijd van het eerste voertuig na alarmering) van de eerste basisbrandweereenheid. Deze is vastgesteld op 10 min. Veiligheidsregio’s mogen hiervan afwijken, maar nooit hoger vaststellen dan een opkomsttijd van 18 min.

De benoemde basisbrandweereenheid bestaat uit één tankautospuit conform het branchevoorschrift Standaardbepakking voor brandweervoertuigen. Specialistische voertuigen, welke benodigd zijn om een industriële brand te blussen, worden in de Veiligheidsregio gepositioneerd overeenkomstig hun dekkings- en specialismenspreidingsplan en hebben normaliter een opkomsttijd van maximaal 60 min.

Uitgangspunten overheidsbrandweer

Voor het bepalen van de benodigde voorzieningen en het vaststellen van de maatregelen in deze PGS-richtlijn zijn de onderstaande randvoorwaarden van een inzet van de overheidsbrandweer als uitgangspunt genomen.

Algemeen:

een straatwaterkanon heeft een capaciteit van 1 500 l/min;
de (openbare) bluswatervoorziening moet een capaciteit hebben van minimaal 1 500 l/min;
de afstand tot de openbare bluswatervoorziening mag max. 100 m bedragen;
de overheidsbrandweer heeft (minimaal) 1 000 l schuimvormend middel (SVM) beschikbaar;
specialistische (schuimblus)voertuigen hebben een opkomsttijd van < 60 min;
dee overheidsbrandweer heeft over het algemeen geen tussenmengers en schuimstraalpijpen beschikbaar.

Koeling:

één opslagtank van max. 50 m³ kan gekoeld worden;
een object < 150 m² kan gekoeld worden;
mobiele koeling vindt plaats met een application rate van 10 l/min/m²;
koeling vindt over het algemeen plaats met een straatwaterkanon.

In de volgende situaties is er geen (koel)voorziening* noodzakelijk:

bij een gezamenlijk opgesteld volume -per brandcompartiment- van < 10 m³;
bij een warmtestraling op de tank van < 10 kW/m²;
bij een warmtestraling van > 10 kW/m² en < 32 kW/m², gedurende < 30 minuten op een enkelwandige tank;
bij een warmtestraling van > 10 kW/m² en < 32 kW/m², gedurende < 60 min op een dubbelwandige tank.

In de volgende situaties is er een (koel)voorziening* noodzakelijk:

bij een warmtestraling van > 32 kW/m², op een tank > 10 m³;
op een tank > 50 m³;
wanneer er meer dan één tank wordt aangestraald, met een gezamenlijk opgesteld volume > 10 m³.

* In plaats van een koelvoorziening kan ook een andere voorziening gelezen worden (brandwerende scheidingsconstructie, fireproofing coating, afstand).

Tankbrand:

een tank van 150 m³ heeft over het algemeen een brandendtankoppervlak < 20 m²;
één tankbrand kan -wanneer bereikbaar- bestreden worden door de overheidsbrandweer;
tankbranden moeten bestreden worden door de toevoeging van schuimvormend middel (SVM);
mobiele blussing vindt plaats met een application rate van (minimaal) 6,5 l/min/m².

In de volgende situaties is er geen blusvoorziening noodzakelijk voor het bestrijden van een tankbrand:

bij toepassing van inertisering;
wanneer er geen escalatie mogelijk is.

Plasbrand (tankputbrand):

de overheidsbrandweer heeft voldoende SVM om een plasbrand te bestrijden < 170 m²;
mobiele blussing vindt plaats met een application rate van 6,5 l/min/m².

In de volgende situaties is er geen stationaire blusvoorziening noodzakelijk voor het bestrijden van een tankputbrand:

bij een gezamenlijk opgesteld volume -per brandcompartiment- van < 10 m³;
bij een tankput (uitpandig) < 170 m²;
bij een tankput (uitpandig) < 300 m², wanneer er voldoende middelen beschikbaar zijn om deze brand adequaat te kunnen bestrijden (SVM, tussenmenger, schuimstraalpijp)

In de volgende situatie zijn er aanvullende** voorzieningen noodzakelijk voor het bestrijden van een tankputbrand:

wanneer bij een plasbrand van < 300 m² de openbare bluswatervoorziening een capaciteit van < 1 950 l/min levert.

** In deze situaties heeft de overheidsbrandweer te weinig materiaal/materieel om tot een adequate inzet te komen.

Binnenbrand:

Er wordt onderscheid gemaakt tussen inpandige en uitpandige tankopslag. Onder inpandige tankopslag worden alle tankopslagen verstaan die in een (ander) bouwwerk zijn gesitueerd. Een uitpandige tankopslag is een niet in een bouwwerk gesitueerde tankopslag. Een overkapping of een hekwerk worden niet als inpandig beschouwd. Voor inpandige opslag gelden ook altijd de regels van het Bbl.

Het opstellen van één of meerdere opslagtanks die ADR-klasse 3-vloeistoffen bevatten en die in een (ander) bouwwerk zijn gelegen, kan de bestrijdbaarheid dan wel de beheersing van een brand bemoeilijken wanneer deze tanks bij de brand betrokken raken. De bestrijding of beheersing van een brand is in dergelijke situaties van veel factoren afhankelijk, zoals het aantal tanks, het volume van de tanks, het materiaal waarvan de tanks zijn vervaardigd, het gebouw waarin de tanks staan opgesteld, de bouwkundige staat van dit gebouw, compartimentering van het gebouw, of het al dan niet uitvoeren van reguliere werkzaamheden met een reëel risico op het ontstaan van brand (brandgevaarlijke activiteiten) in de ruimte waarin ook de tanks staan opgesteld. Een brandweerinzet is in deze gevallen altijd maatwerk.

Tot een opgesteld volume van 10 m³ per brandcompartiment zijn geen aanvullende maatregelen verplicht gesteld, het uitgangspunt is dat dit compartiment dan uitbrand. Een brandwerende scheiding van 60 min wordt voldoende geacht om de vloeistof op te laten branden (ondanks dat er stoffen bij zijn die een langere brandduur hebben en waarbij de 'standaard brandkromme' niet geheel toereikend zal zijn).

bestrijding vindt plaats overeenkomstig de ‘basisprincipes voor brandbestrijding’;
inzetdiepte < 25 m;
altijd in overeenstemming met de lokale brandweer.

Afdekken toxische plas:

de overheidsbrandweer heeft voldoende SVM om een toxische plas af te dekken < 300 m²;
mobiel afdekken vindt plaats met een application rate van (minimaal) 1 l/min/m², gedurende 20 min.

In de volgende situatie is er geen stationaire voorziening noodzakelijk voor het afdekken van een toxische plas:

bij een tankput < 300 m².

In de volgende situatie zijn er aanvullende voorzieningen noodzakelijk voor het afdekken van een toxische plas:

bij acuut toxische stoffen die vallen onder stofgroep H330 en H331.

Uitgangspunten bluswatervoorziening

De pompcapaciteit van een standaard brandweervoertuig (tankautospuit) is geschikt om een capaciteit van 2 000 l/min te behalen. Echter, door de beperkte inhoud van de eigen watervoorraad (tank) moet dit voertuig gevoed worden door een bluswatervoorziening. Zonder adequate bluswatervoorziening is een tankauto binnen enkele minuten leeg en zodoende niet meer inzetbaar. Standaard is de maximale capaciteit van de openbare bluswatervoorziening beperkt tot 1 000 l/min.

Opmerking: De uitgangspunten voor een (openbare) bluswatervoorziening worden bepaald middels de landelijke handreiking bluswatervoorziening en bereikbaarheid. Op basis van deze handreiking stellen Veiligheidsregio’s hun eigen bluswaterbeleid vast. In woonwijken kan de capaciteit minder zijn dan 1 000 l/min en op industrieterreinen is dit vaak meer (normaliter 1 500 l/min).

Daarnaast speelt de afstand tot een bluswatervoorziening een rol. Hoe groter de afstand, hoe langer het duurt voordat de tankautospuit kan worden aangesloten op de bluswatervoorziening. Ook zit er een beperking in de op de tankautospuit aanwezige slanglengtes. Het uitgangspunt is dat een voertuig ‘tweevoudig’ gevoed moet worden. Uitgaande van de standaard bepakking van een tankautospuit, kan een maximale afstand van 100 m worden overbrugd. Conform de handreiking ‘Bluswatervoorziening en bereikbaarheid’ is het mogelijk om deze afstand te overbruggen binnen 6 min.

Voor grotere bluswaterhoeveelheden is een ‘peloton grootschalige watervoorziening’ noodzakelijk, conform de publicatie 'Grootschalig brandweeroptreden, versie 2.0'. Dit peloton kan over een afstand van 1 500 m een bluswatercapaciteit verpompen van 8 000 l/min. Dit peloton wordt opgeroepen op het moment dat de eerste brandweereenheid dit nodig acht. Dit is dus veelal niet direct vanaf het begin van een brand, maar pas als de eerste eenheid vaststelt dat grootschalige watervoorziening noodzakelijk is. Bijvoorbeeld als een opslag met gevaarlijke stoffen (tank of opslagruimte) wordt aangestraald en dit mogelijk tot escalatie van het oorspronkelijke incident leidt.

Afhankelijk van de tijdsspanne tussen brandmelding en alarmeren/uitrukken/aanrijden/opbouwen van het grootschalige watertransport kan op basis van ervaring ervan uitgegaan worden dat een peloton grootschalige watervoorziening pas na 30 min tot 60 min inzetbaar is.

Landelijke visie inzet koeling

Brandweer Nederland hanteert voor het mobiel koelen van aangestraalde objecten een ‘application rate’ van 10 l/min/m².

Bij de inzet van mobiele middelen ten behoeve van de koeling gaat de voorkeur uit naar het inzetten van een straatwaterkanon ten opzichte van handstralen. Voornamelijk omdat door de grotere worplengte een veiligere afstand kan worden gecreëerd voor het ingezette personeel.

Doordat de standaardbepakking van een tankautospuit ‘slechts’ één straatwaterkanon voorschrijft, kan ook slechts vanuit één zijde de koeling worden ingezet. Een object dat vanuit meerdere zijden wordt aangestraald, bijvoorbeeld in geval van een plasbrand, kan zodoende niet effectief gekoeld worden.

Een straatwaterkanon heeft in basis een groter bereik dan handstralen, maar ook een straatwaterkanon heeft zijn beperkingen. In deze notitie is ervan uitgegaan dat het koelen van objecten plaats kan vinden, maar dat er wel rekening gehouden moet worden met de maximale afstand tot het object en de hoogte van het te koelen object.

Bij het koelen van objecten ín een gebouw geldt het uitgangspunt dat de koeling van buitenaf moet plaatsvinden. In de meeste gevallen zal deze mobiele koeling niet effectief zijn, doordat het water niet aan de verhitte zijde van het object kan komen. In de uitzonderlijke gevallen waar dit wel mogelijk is, betreft het maatwerk, waarbij toestemming gevraagd moet worden aan de lokale brandweer.

Landelijke visie gebruik schuimvormend middel (SVM)

De landelijke visie Incidentbestrijding gevaarlijke stoffen (IBGS) gaat uit van een minimaal niveau voor schuiminzetten. Dit is gesteld op het binnen 60 min afdekken van een, niet-brandende, plas van een toxische vloeistof met een oppervlakte van maximaal 1 500 m2. Om deze plas van een toxische vloeistof te kunnen afdekken is, conform de ‘meerjarenvisie IBGS’, een hoeveelheid SVM noodzakelijk van 1 000 liter.

Opmerking: Voor het afdekken van een plas van een toxische vloeistof worden verschillende uitgangspunten gehanteerd. Het uitgangspunt is een application rate van 1 l/min/m2 gedurende 20 min en een bijmengpercentage van 3 %, maar er zijn ook veiligheidsregio’s die rekenen met 0,65 l/min/m2 gedurende 30 min.

Wanneer van de overheidsbrandweer verwacht wordt dat zij een inspanning moeten leveren om een brandende plas te blussen (bijvoorbeeld bij een tankputbrand), dan is het mogelijk om met de voorgenoemde hoeveelheid SVM een plas van ongeveer 170 m² te bestrijden. Dit betreft enkel uitpandige situaties.

Opmerking: Uitgangspunt voor de bestrijding van plasbranden is een ‘application rate’ van minimaal 6,5 l/min/m^{2 gedurende 30 min en een bijmengpercentage van 3 %. Voor een aantal stoffen is een hogere application rate noodzakelijk, dit wordt bepaald door de producent van het SVM. Ook moet bij sommige SVM-soorten een hoger bijmengpercentage (6 %) worden gehanteerd.}

Bij scenario’s met grotere plasbranden heeft de overheidsbrandweer, conform de landelijke visie, te weinig SVM voor handen. Wanneer het bedrijf zorgdraagt voor de noodzakelijke hoeveelheid SVM en de benodigde equipment om dit schuim op te brengen (o.a. een tussenmenger en schuimstraalpijp), dan bestaat er de mogelijkheid voor de overheidsbrandweer om een plasbrand tot 300 m² te bestrijden. Dit betreft maatwerk, waarbij toestemming gevraagd dient te worden aan de lokale brandweer

Basisprincipes van (inpandige) brandbestrijding

Voor inpandige opslagen is het met de huidige filosofie voor brandbestrijding niet vanzelfsprekend dat de overheidsbrandweer een ‘binnenaanval’ zal inzetten. Tijdens de verkenning worden drie vragen gesteld om te bepalen welke inzettactiek het beste gebruikt kan worden:

Is de plaats van de brand bekend?
Is de brand van buitenaf direct bereikbaar?
Is er voldoende koelend vermogen beschikbaar?

Slechts wanneer op alle bovenstaande vragen ‘ja’ kan worden beantwoord, zal de brandweer een bluspoging ondernemen. Bij opslagen met gevaarlijke stoffen betreft het in eerste instantie dan de ‘offensieve buiteninzet’, conform het ‘Kwadrantenmodel voor gebouwbrandbestrijding’. De brand zal in dit geval vanuit buiten worden bestreden.

Wanneer de brand niet van buitenaf kan worden bestreden moet een afweging gemaakt worden in hoeverre een incident al of niet tot escalatie kan leiden en of aanvullende maatregelen (zoals bijvoorbeeld een blussysteem) noodzakelijk zijn.

Schematische weergave configuratie overvulbeveiliging

Warmte-isolerende bekleding of coating

Een warmte-isolerende bekleding of coating biedt bescherming tegen warmtestraling. Normatieve kaders voor het toepassen van een warmte-isolerende bekleding of coating zijn:

API RP 2218: Fireproofing Practices in Petroleum & Petrochemical Processing Plants;
API 2510: Design and Construction of LPG Installations;
API 2510A: Fire-Protection Considerations for the Design and Operation of Liquefied Petroleum Gas (LPG) Storage Facilities;
UL 1709 – Rapid Rise Fire Tests of Protection Materials for Structural Steel. Dit document geeft informatie over de testen die moeten worden uitgevoerd door de producent om aan te tonen dat de warmte-isolerende bekleding of coating geschikt is en hoelang die bestand is tegen de effecten van de brand.

Er zijn twee warmte-isolerende bekleding of coatings die potentieel geschikt zijn voor toepassing bij koolwaterstofplasbranden, te weten cementachtige coatings en epoxycoatings.

Bij het voorbewerken van het oppervlak waarop een warmte-isolerende bekleding of coating moet worden aangebracht en de condities waaronder meerdere lagen warmte-isolerende bekleding of coatings moeten worden aangebracht, moet de nodige zorgvuldigheid in acht worden genomen. Dit proces is beschreven in de instructie van de producent van de coatings.

De wijze van opbrengen, laagdikte, enz. moet door de producent/leverancier met relevante aangemerkte parameters samen met foto’s in een logboek worden vastgelegd. In dit logboek moeten ook de inspectie, testen en onderhoudsgegevens van de warmte-isolerende bekleding of coating worden genoteerd, samen met de kwalificaties van de personen die deze werkzaamheden hebben uitgevoerd. Een richtlijn voor inspectie, testen en onderhoud is opgenomen in: NORSOK Standard M-501: Surface preparation and protective coating. Deze informatie moet beschikbaar zijn. Door het niet goed opvolgen van de instructies van de producent ontstaat voortijdige veroudering van de warmte-isolerende bekleding of coating, waardoor de warmte-isolerende bekleding of coating mogelijk niet de bescherming biedt waar in het scenario vanuit is gegaan. Nadat de warmte-isolerende bekleding of coating is aangebracht, moet de coating periodiek worden geïnspecteerd en onderhouden. De technische levensduur van de warmte-isolerende bekleding of coating is afhankelijk van het product. Er zijn op dit moment producten beschikbaar die zowel corrosiewerend als brandbeschermend zijn en waarvan de goede werking voor 20 tot 25 jaar is gegarandeerd.

Keuringstermijnen voor tanks

De algemene maximale herkeuringstermijn voor een tank bedraagt tien jaar tot de volgende periodieke inspectie. Deze algemene keuringstermijn is gebaseerd op een ontwerplevensduur van twintig jaar van de veel toegepaste kunststoftanks. Bij de ontwerplevensduur van kunststoftanks wordt rekening gehouden met de mechanische en chemische belasting van het tankmateriaal. Voor stalen tanks geldt deze algemene keuringstermijn van tien jaar ook vanwege de mogelijke corrosieve inwendige aantasting door gevaarlijke vloeistoffen. Onder bepaalde omstandigheden zijn er langere keuringstermijnen mogelijk waarbij de tankinstallatie veilig in bedrijf kan worden gehouden. Deze omstandigheden zijn uitgewerkt per type tankinstallatie, materiaal en opgeslagen stof. Wanneer deze omstandigheden kunnen worden aangetoond, kan er een langere keuringstermijn worden gehanteerd.

Keuringstermijnen voor tanks
Materiaal tank	Opgeslagen stof	Inwendige periodieke keuring	Toelichting/voorbeeld stoffen
Staal enkelwandig, inwendig onbehandeld, boven- en ondergronds	Alle gevaarlijke vloeistoffen, mits de bestendigheid van het materiaal is bevestigd door tabel B.2 van NEN-EN 12285-1:2018	10 jaar*	Inwendige corrosiesnelheid is hiervoor bepalend. Uitgangspunt is een uniforme corrosiesnelheid van ≤ 0,1 mm per jaar. Hierdoor is de maximale afname van de inwendige tankwand 1 mm. Wanneer er bij het tankontwerp een aanvullende corrosietoeslag is toegepast (t.o.v. de genormeerde wanddikte), dan kan de inwendige periodieke keuringstermijn worden verlengd naar 15 jaar.
Staal dubbelwandig, inwendig onbehandeld, boven- en ondergronds	Alle gevaarlijke vloeistoffen mits de bestendigheid van het materiaal is bevestigd door tabel B.2 van NEN-EN 12285-1:2018	10 jaar*	Inwendige corrosiesnelheid is hiervoor bepalend. Uitgangspunt is een uniforme corrosiesnelheid van ≤ 0,1 mm per jaar. Hierdoor is de maximale afname van de inwendige tankwand 1 mm. Wanneer er bij het tankontwerp een aanvullende corrosietoeslag is toegepast (t.o.v. de genormeerde wanddikte), dan kan de inwendige periodieke keuringstermijn worden verlengd naar 15 jaar.
Staal enkelwandig, inwendig onbehandeld boven- en ondergronds	Aardoliedestillaten zoals beschreven in het Bal, vloeistoffen ADR-klasse 8, polyesterharsen en gevaarlijke vloeistoffen die niet leiden tot inwendige corrosie	15 jaar*	Uitgangspunt is dat deze gevaarlijke vloeistoffen niet leiden tot inwendige corrosie. De inwendige keuringstermijn van maximaal 15 jaar is mogelijk wanneer de tank over voldoende corrosietoeslag beschikt in combinatie met bewezen corrosiegedrag van de opgeslagen stof. Wanneer er bij het tankontwerp een aanvullende corrosietoeslag is toegepast (t.o.v. de genormeerde wanddikte), dan kan de inwendige periodieke keuringstermijn worden verlengd naar 20 jaar
Staal enkel- en dubbelwandig, volledig inwendig gecoat, boven- en ondergronds	Alle	Maximaal 20 jaar. Voorwaarde is dat de coating wordt aangebracht: − onder een productcertificaat afgeven volgens NEN-EN 45011 of de opvolger NEN-EN-ISO/IEC 17065); − onder toezicht en onder garantieverklaring van de verffabrikant. De geldigheid van het productcertificaat of de verklaring is maximaal 20 jaar en mag niet langer zijn dan de technische levensduur van de coating.	Uitgangspunt is dat deze gevaarlijke vloeistoffen in combinatie met aangebrachte coating niet leiden tot inwendige corrosie. Hierbij moet rekening worden gehouden dat als de coating faalt, de tank niet voor de volgende inwendige keuring faalt als gevolg van inwerking van het opgeslagen product op het staal.
RVS, boven- en ondergronds	Alle gevaarlijke vloeistoffen, mits de bestendigheid van het materiaal bevestigd is door tabel 2 van DIN 6601	15 jaar*	Uitgangspunt is dat deze gevaarlijke vloeistoffen in combinatie met het toegepaste materiaal niet leiden tot inwendige corrosie. Wanneer er aantoonbaar geen omstandigheden optreden waarin putcorrosie van RVS kan optreden, dan kan deze termijn worden verlengd naar 20 jaar.
Kunststof thermoplastisch (gelast en rotatiegegoten)	Alle stoffen genoemd in de DIBT-lijst:: Tabellen in paragraaf 1.1 t/m 1.5 met A2 < 1,4 en niet gekenmerkt met WP-stoffen 40-1.1, 40-1.2, 40-1.3, 40-1.4, 40-1.5	10 jaar Inwendige inspectie voorgeschreven, tenzij aan de hand van laboratoriumonderzoek van een testplaat uit de tank (monster) kan worden aangetoond dat de tank geschikt is voor een inzet van 10 jaar. Geldt alleen voor de eerste periodieke keuring (tank 10 jaar oud)
Kunststof thermoplastisch (gelast en rotatiegegoten	Alle stoffen genoemd in de DIBT-lijst: Tabellen in paragraaf 1.1 t/m 1.5 met A2 a > = 1.4 en WP-stoffen 40-1.1, 40-1.2, 40-1.3, 40-1.4, 40-1.5	Maximaal 5 jaar Altijd inwendige inspectie en een analyse van een materiaalmonster van de tank	PE-tanks Waterstofperoxide H2O2 ≤ 70 %; PP-tanks; PVC-U azijnzuur CH3COOH ≤ 50 % en T = 60 ˚C. De opgeslagen stoffen hebben een zeer negatieve invloed op de integriteit van het tanklichaam. De ontwerplevensduur is korter dan de normale 20 jaar. Hierdoor zijn meer frequente inspecties nodig.
Kunststof thermoharder	DIBT-lijst-stoffen en niet gekenmerkt met WP-DIBT 40-2.1.1, 40-2-1.2	Inwendig 10 jaar, tenzij uitwendige inspectie acceptabel en inwendig van buitenaf bij een laag vloeistofniveau, dan 15 jaar
Kunststof thermoharder	DIBT-lijst stoffen en gekenmerkt met WP-DIBT 40-2.1.1, 40-2-1.2	Maximaal 5 jaar	De opgeslagen stoffen hebben een zeer negatieve invloed op de integriteit van het tanklichaam. De ontwerplevensduur is korter dan de normale 20 jaar. Hierdoor zijn meer frequente inspecties nodig.
Kunststof thermoharder	DIBT-lijst stoffen 40-2-1.3	10 jaar inwendig
Kunststof thermoharder	DIBT-lijst stoffen en gekenmerkt met WP-DIBT 40-2.1.3	5 jaar, altijd inwendig	Betreft uitzonderingsstoffen
Kunststof thermoharder + thermoplastische lining	DIBT 40-3.2, 40-3.4 met uitzondering van WP-stoffen en diffunderende stoffen	10 jaar, altijd inwendig
Kunststof thermoharder + thermoplastische lining	DIBT 40-3.2, 40-3.4 de WP-stoffen en diffunderende stoffen	5 jaar, altijd inwendig
IBC’s toegepast zoals bedoeld in 7.7 van PGS 31		Moeten voldoen aan de wet- en regelgeving voor IBC’s zoals beschreven in het ADR en de desbetreffende ministeriële regeling	Veel voorkomende keuringstermijnen zijn 2,5 en 5 jaar. Afhankelijk van het in de IBC te vervoeren product en toegepaste materiaal kunnen andere termijnen gelden.
Alle overige materialen	Alle overige stoffen	Voor de overige materialen en stoffen moeten aanvullende vergunningvoorschriften worden opgesteld
Onder bepaalde omstandigheden zijn er langere keuringstermijnen mogelijk waarbij de tankinstallatie veilig in bedrijf wordt gehouden. Deze omstandigheden moeten zijn uitgewerkt per type tankinstallatie, materiaal en opgeslagen stof. *Deze keuringstermijnen kunnen worden verlengd tot een maximum van 20 jaar, wanneer men deze omstandigheden kan aantonen. De omstandigheden die kunnen leiden tot een keuringstermijn van maximale 20 jaar zijn: het toepassen van een corrosietoeslag in het tankontwerp (t.o.v. de genormeerde wanddikte) waarbij rekening wordt gehouden met mogelijk optredende corrosiesnelheden en hierop een veiligheidsfactor van ten minste 1,5 op wordt toegepast. Ook moet wanneer nodig rekening worden gehouden met microbiologische beïnvloede corrosie (MIC); de opslagomstandigheden moeten worden beheerst door bijvoorbeeld controles op vrij water met zuurgraad/elektrische geleidbaarheid en tevens MIC, voorkomen van putcorrosie bij RVS-tanks; de toegepaste corrosietoeslagen (t.o.v. de genormeerde wanddikte), de genomen uitgangspunten en te nemen beheersmaatregelen moeten worden opgenomen in het installatieboek. Op het installatiecertificaat moet worden vermeld dat vastgestelde keuringstermijn alleen geldt als blijvend aan de gestelde voorwaarden is voldaan. Opslagtanks moeten bij een inwendige keuring altijd inwendig worden beoordeeld. Voor ondergrondse tankinstallaties/opslagtanks in grondwaterbeschermingsgebieden is een herclassificatietermijn van 10 jaar altijd van toepassing. Op het installatiecertificaat moet een volgend jaartal van inwendige keuring worden genoteerd, dit is gebaseerd op de termijn van inwendige keuring. Abminderungsfactor = relatieve verkorting van de ontwerplevensduur ten opzichte van de belasting van een tank met water.

Wanneer het gebruik van de installatie door de opgeslagen producten in relatie met de toepassing of de technische staat daartoe aanleiding geeft, moet een kortere keuringstermijn worden afgegeven.

Verkorte keuringstermijnen moeten ook worden afgeven wanneer de ontwerplevensduur van de installatie wordt overschreden. Specifiek geldt dit voor kunststoftanks wanneer deze zijn ontworpen voor een levensduur van twintig jaar. Deze ontwerplevensduur is gebaseerd op ongunstige belastingcondities en inwerking van de opgeslagen gevaarlijke vloeistof. Een langere gebruiksduur dan de ontwerplevensduur is aanvaardbaar omdat de belasting van de tank in de praktijk gemiddeld lager is dan die in de ontwerpuitgangspunten wordt gehanteerd. Door inspectie kan worden aangetoond dat de tank nog geschikt is voor opslag. Zodra de tank de theoretische ontwerplevensduur heeft overschreden, moet een kortere herkeuringstermijn worden afgegeven.

Kunststofopslagtanks voor stoffen die staan op de lijst van het Deutches Institut für Bautechnik, de DIBT-lijst, krijgen na de eerste periodieke keuring een volgende keuringstermijn. Deze wordt bepaald aan de hand van de opgetreden degradatie van de tank.

Stalen en in mindere mate roestvaststalen tanks zijn onderhevig aan corrosie. Uitgangspunt is dat de corrosiesnelheid voor niet-aantastende gevaarlijke vloeistoffen kleiner is dat 0,1 mm per jaar. Hierdoor is na een periode van tien jaar 1 mm staal minder beschikbaar voor de constructieve sterkte van de tank.

Voor stalen tanks kan een goedwerkende inwendige coating de corrosieve aantasting voorkomen. Wanneer een effectieve coating is aangebracht, kan er een langere inwendige keuringstermijn worden vastgesteld.

Bij RVS-tanks functioneert een goedwerkende passieve laag van chroomoxiden als barrière tegen corrosieve aantasting. De keuringstermijn voor deze tanks kan daarom langer zijn dan voor stalen tanks onder voorwaarde dat er geen putcorrosie optreedt.

Verschillen met de vorige versie

Inleiding

Deze PGS-richtlijn komt voor het grootste deel inhoudelijk overeen met de vorige versie van deze publicatie.

Een aantal maatregelen is niet meer opgenomen. Reden daarvoor is dat deze maatregelen niet voortvloeien uit de risicoanalyse of al in andere wetgeving zijn opgenomen.

Een aantal maatregelen is inhoudelijk gewijzigd. Dit is gebeurd op basis van de risicoanalyse of nieuwe inzichten. De volgende paragraaf beschrijft op hoofdlijnen de belangrijkste verschillen. Voor bestaande situaties die nog niet aan deze maatregelen voldoen, gelden implementatietermijnen. Deze termijnen staan in .

Belangrijkste inhoudelijke wijzigingen

Gewijzigde maatregelen

PGS 31:2023	PGS 31:2021 VERSIE 1.0	Wijziging
	vs 2.3.2	Nu van toepassing op alle tanktypicals
	vs 6.4.8	Toegevoegd "of een veiligheidsstudie" en "en er een aanvalsplan aanwezig is."
	vs 2.3.9	Eerste zin maatregel verwijderd "Verwarmde (ontvlambare) vloeistoffen/mengsels mogen niet in ondergrondse tanks worden opgeslagen". Verwijderd "In geval de opgeslagen stof op of boven zijn vlampunt wordt verwarmd, moet de desbetreffende stof worden beschouwd als een ADR 3 verpakkingsgroep I-product. Dienovereenkomstig moeten (veiligheids)maatregelen worden getroffen"
	vs 2.2.1	Nu van toepassing op alle tanktypicals
	vs 2.2.4	Nu van toepassing op alle tank typicals
	vs 2.2.19, vs 2.3.6, vs 2.3.7, vs 2.220	Maatregelen samengevoegd
	vs 2.2.7 t/m 2.2.13, vs 2.2.21	Nieuwe set van maatregelen uitgaande van basis voor alle tanks en aanvullende eisen o.b.v. type stof of tank
	vs 2.2.7 t/m 2.2.13, vs 2.2.21	Nieuwe set van maatregelen uitgaande van basis voor alle tanks en aanvullende eisen o.b.v. type stof of tank
	vs 2.2.6	Nu ook van toepassing op ingeterpte tank
	vs 2.2.18	Maatregel aangepast naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
	vs 2.2.34, vs 2.2.39	Laatste item opsomming vs 2.2.34 verwijdert, was dubbel met vs 2.2.34 en vs 2.2.39 samengevoegd
	vs 2.2.7 t/m 2.2.13, vs 2.2.21	Nieuwe set van maatregelen uitgaande van basis voor alle tanks en aanvullende eisen o.b.v. type stof of tank
	vs 2.2.7 t/m 2.2.13, vs 2.2.21	Nieuwe set van maatregelen uitgaande van basis voor alle tanks en aanvullende eisen o.b.v. type stof of tank
	vs 2.2.17	Maatregel aangepast naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
	vs 6.4.1	Onderlinge afstanden opslagtanks
	vs 2.2.37 en 2.2.41	vs 2.2.37 en 2.2.41 waren gelijk. Nu opgenomen als maatregel m.b.t. opvangvoorziening en een maatregel m.b.t. leidingdoorvoeringen
	vs 2.2.37 en 2.2.41	vs 2.2.37 en 2.2.41 waren gelijk. Nu opgenomen als maatregel m.b.t. opvangvoorziening en een maatregel m.b.t. leidingdoorvoeringen
	vs 2.3.15 en vs 3.2.4	Maatregelen samengevoegd
	vs 2.3.14	Nu van toepassing op alle tank typicals en vloeistoffen
	vs 2.2.35 en vs 2.3.13	Betreft nu alleen de locatie van het vulpunt, de rest was dubbel met andere voorschriften. Samengevoegd met vs 2.3.13 zodat alle tanktypicals gelijk zijn
	vs 3.2.5	Generieker geformuleerd zodat het alle transportmiddelen omvat
	vs 3.2.7	Generieker geformuleerd zodat het alle transportmiddelen omvat
	vs 3.2.13	Generieker geformuleerd zodat het alle transportmiddelen omvat
	vs 3.2.16	Generieker geformuleerd zodat het alle transportmiddelen omvat
	vs 3.2.17	Generieker geformuleerd zodat het alle transportmiddelen omvat
	vs 3.2.18	Toegevoegd "Bij het laden van een transportmiddel wordt de maximumvullingsgraad vooraf vastgesteld afhankelijk van de te verladen stof. Afhankelijk van de grootte van het transportmiddel, wordt hiermee de maximaal te verladen hoeveelheid bepaald."
	vs 3.2.19	1. Toegevoegd "Het vloeistofniveau in het transportmiddel wordt tijdens het vullen bewaakt teneinde de maximumvullingsgraad, zoals vastgelegd in het ADR, niet te overschrijden. 2. Voor het laden of lossen van acuut toxische stoffen (H300, H310, H330, H311) moet de beladingssituatie zodanig zijn dat bij lekkage geen contact kan plaatsvinden (er geen vloeistof via inademing, oraal of huidcontact opgenomen kan worden). Dit kan bijvoorbeeld worden bereikt door het toezicht op de belading in een afgesloten ruimte uit te voeren (visueel toezicht mogelijk of met camera)."
	vs 3.2.11	Generieker geformuleerd zodat het alle transportmiddelen omvat
	vs 4.1.1	Maximale termijn gewijzigd van 6 naar 12 maanden. Toegevoegd verwijzing naar maatregelen van stationaire tanks die ook van toepassing zijn op wisselvaten
	vs 4.2.5 en 4.3.3	Nu alleen van toepassing op (acuut) toxische vloeistoffen of ADR-Klasse 3 VG II-stoffen
	vs 4.2.2 en vs 4.3.1	Gewijzigd in een verbod op vullen van een aangesloten wisselvat
	vs 4.2.1 en 4.3.2	Capaciteit aangepast van 110 % naar 100 %. Verwijderd "doch (als dat méér is) ten minste 10 % van de totale inhoud van alle verpakkingen samen." Verwijderd "De opgeslagen gevaarlijke vloeistoffen mogen de integriteit van de opslagvoorziening niet aantasten. De gevaarlijke vloeistoffen mogen niet heftig met elkaar reageren en er mogen geen schadelijke reactieproducten ontstaan." Aangezien dit reeds in andere maatregelen geregeld is.
	vs 4.4.1 en 4.4.2	Gewijzigd in "Als de keuringsdatum is verlopen wordt het wisselvat afgekoppeld en afgevoerd naar de leverancier of een andere bevoegde ontvanger."
	vs 2.3.10, 2.3.11 en vs 5.2.1	Maatregelen samengevoegd
	vs 6.2.2	Nu van toepassing op (acuut) toxische, CMR- en ADR-klasse 3-vloeistoffen.
	vs 6.3.3	Sleutelkluis gewijzigd in toegang tot de locatie
	vs 6.4.4	Nu van toepassing op op laad- en losplaatsen, bij monsternamepunten en wanneer onderhoud wordt verricht
	vs 6.5.1	Verwijderd "Voor dubbelwandige opslagtanks met een inhoud per tank van maximaal 50 m3 geldt een afstand van minimaal 10 m, voor grotere opslagtanks geldt 15 m."
	vs 6.5.3	Maatregel aangepast naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
	vs 6.7.3	Laatste bullet gewijzigd in "actuele tankstandenlijst hoeveelheid opgeslagen stof" Toegevoegd "Dit voorschrift is niet van toepassing op Seveso-inrichtingen. De eisen aan een noodplan en het voor handen hebben van een stoffenlijst is daarvoor geregeld in het Bal"

Nieuwe maatregelen

PGS 31:2022	Onderwerp
	ADR-klasse 4.1 - toepassing eisen ADR-klasse 3
	ADR-klasse 4.1 – technische maatregelen verkeerde oplijning
	‘Dubbel-seal’ of ‘sealless’ pompen
	Voorkomen warmtestralingsbelasting – opslagtanks
	ADR-klasse 4.1 - temperatuurbewaking
	Voorziening voor opvang zettingen
	Gas- of lekdetectie opvangvoorziening
	Stationair detectiesysteem
	Normering gas-, branddetectie en brandmeldsysteem
	ADR-klasse 3-vloeistoffen -maximum oppervlakte opvangvoorziening
	Pompen buiten de opvangvoorziening
	Productafsluiters blindflenzen/afsluitdoppen
	Reactiviteit stoffen
	Procedure activiteiten boven tanks
	Visuele controle na aanvang verlading
	Operationele beheersing – noodstopvoorziening laden/lossen
	Voorzieningen vallen van hoogte
	Beperken snelheid
	Voorkomen overvullen bij beladen transportmiddel
	Overvulbeveiliging op basis van een veiligheidsstudie
	ADR-Klasse 3 VG I en II en acuut toxisch – lekvrije koppeling
	ADR-Klasse 3 VGI en VGII en acuut toxisch – lekvrije koppeling
	Eisen constructie wisselvat
	Maatregelen opstelplaats
	Afstandsregels wisselvaten
	Geschiktheid aansluiting
	Controle op lekkage
	Loskoppelen wisselvat
	Ademventiel
	Verwarmde vloeistoffen/mengsels -wisselvat
	Scheiding op ADR-klasse
	Voorkomen externe aanstraling wisselvaten
	Visuele controle voor ingebruikname
	Lektest
	Bereikbaarheid wisselvat
	Keuringen in eigen beheer
	(Semi)stationaire koeling
	Mobiele koeling
	Maatregelen plas van een acuut toxische vloeistof
	(Semi)stationaire voorziening in de opvangvoorziening, voor een plas van een toxische vloeistof
	Mobiel afdekken - bedrijfsbrandweer
	(Semi)mobiel afdekken - overheidsbrandweer
	Maatregelen tankbrand
	Inertisering
	Mobiele blussing - bedrijfsbrandweer
	Mobiele blussing - overheidsbrandweer
	Maatregelen brand in de opvangvoorziening
	(Semi-) stationaire blusvoorziening - ADR-klasse 3
	(Semi)mobiele blussing
	(Semi)mobiele blussing - 170-300 m²
	Veiligheidsstudie/UPD (semi)stationaire voorzieningen
	Goedkeuring en beoordeling UPD
	Bedrijfsbrandweer
	Criteria beoordeling specifieke scenario’s bedrijfsbrandweer
	Aanvalsplan

Vervallen maatregelen

PGS 31:2021 VERSIE 1.0	Reden voor vervallen
vs. 2.2.2	Tekst maatregel verplaats naar H2
vs 2.2.3	Tekst maatregel verplaats naar toepassingsgebied
vs 2.2.26	Bodem is geen onderdeel meer van PGS-richtlijnen.
vs 2.2.29	Maatregel is overbodig.
Vs 2.2.33	Bodem is geen onderdeel meer van PGS richtlijnen.
vs 2.2.36	Maatregel is nu onderdeel van
vs 2.2.38	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.2.40	Maatregel is nu onderdeel van
vs 2.2.42	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.2.43	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.2.44	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.2.45	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.2.46	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.2.47	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.2.48	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.2.49	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.2.50	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.2.51	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.2.52	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.2.53	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 2.3.1	Vervallen, eisen voor installatiecertificaat Boven- en ondergrondse tank samengevoegd
vs 2.3.3	Vervallen, is al beschreven in
vs 2.3.16	Vervallen
vs 2.3.17	Vervallen
vs 3.1.1	Vervallen nu algemeen maatregel van toepassing voor alle PGS'en over basisveiligheid
vs 3.1.2	Vervallen nu algemeen maatregel van toepassing voor alle PGS'en over basisveiligheid
vs. 3.2.2	Vervallen, is al beschreven in
vs 3.2.15	Vervallen, al geregeld in andere maatregelen
vs 3.2.20 t/m 3.2.34	Vervallen, al geregeld in ADR of in andere maatregelen die nu generiek zijn voor laden en lossen in plaats van aparte maatregelen voor laden en aparte maatregelen voor lossen
vs 4.2.3 en 4.3.4	Vervallen reeds geregeld in andere regelgeving en/of maatregelen
vs 4.2.4	Vervallen is onderdeel van
vs 5.3.2	Bodem is geen onderdeel meer van PGS richtlijnen.
vs 5.5.1	Bodem is geen onderdeel meer van PGS richtlijnen.
vs 5.5.2	Bodem is geen onderdeel meer van PGS richtlijnen.
vs 5.5.3	Bodem is geen onderdeel meer van PGS richtlijnen.
vs 6.4.1	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 6.4.2	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 6.4.3	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 6.4.9	Vervallen, is al geregeld in (vs 2.2.5)
vs 6.4.10	Vervallen is al geregeld in (vs 6.4.8)
vs 6.5.5	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 6.5.6	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 6.5.7	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's
vs 6.5.8	Maatregel vervallen naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's

Implementatietermijnen in bestaande situatiesInleiding

Deze bijlage bevat implementatietermijnen voor bestaande situaties. Het Bestuurlijk Omgevingsberaad VTH (BOb) heeft deze termijnen vastgesteld. De implementatietermijnen zijn ingegaan op de datum van vaststelling in de Omgevingsregeling van de 1.0 versie. De 1.1 versie heeft hier geen invloed op.

Deze PGS-richtlijn beschrijft de stand van de techniek. Het kan dus voorkomen dat een nieuwe versie van een PGS-richtlijn nieuwe of aangescherpte maatregelen bevat. Deze maatregelen moeten worden getroffen door degene die de activiteit verricht. Het kan voor bestaande situaties onredelijk zijn om te eisen dat deze nieuwe maatregelen onmiddellijk worden getroffen. Daarom bevat deze PGS-richtlijn voor bestaande situaties een implementatietermijn.

Is er voor de activiteit uit deze PGS-richtlijn een omgevingsvergunning? Dan bepaalt het bevoegd gezag vanaf welk moment de maatregelen worden overgenomen in de vergunning. Het bevoegd gezag kan de implementatietermijn in deze PGS-richtlijn gebruiken als richtlijn.

Voor maatregelen voor de veiligheid van werknemers is het aan de werkgever om te bepalen welke maatregelen hij moet treffen om de werknemers te beschermen volgens de stand van de wetenschap en techniek. Het toezicht op de naleving en juiste invulling van de doelvoorschriften in de Arbeidsomstandighedenwetgeving voor de veiligheid van werknemers is een taak en verantwoordelijkheid van de Nederlandse Arbeidsinspectie. De Nederlandse Arbeidsinspectie gebruikt daarbij de implementatietermijnen uit deze PGS-richtlijn als richtlijn

Implementatietermijnen door het BOb vastgesteld

De implementatietermijnen zijn richtinggevend en moeten per individueel geval worden afgestemd op de tijd die nodig is om een maatregel te treffen, (bouw)vergund te krijgen en te financieren. Zo zal een hoge urgentie voor het verbeteren van de veiligheid en/of een hoge veiligheidswinst vragen om een kortere implementatietermijn.

Omdat sommige maatregelen meerdere maatregelen bevatten is een implementatietermijn opgenomen die een langere periode beslaat en gesplitst kan worden in een korte termijn om bijvoorbeeld operationeel/organisatorisch maatregelen te treffen en een langere termijn om bijvoorbeeld de bouwkundige maatregelen te treffen.

Daarnaast zijn de van toepassing zijnde implementatietermijnen afhankelijk van het risico en kan de implementatietermijn dus verschillend zijn afhankelijk van de gevaarlijke vloeistof die opgeslagen wordt.

Implementatietermijnen gewijzigde en nieuwe maatregelen
Wijzigingen ten opzichte van PGS 31:2021 VERSIE 1.0
Maatregel-nummer	Onderwerp	Wijziging	Maatregel-nummer in vorige PGS	Kernpunt uit maatregel vorige PGS dat wordt aangepast	Aard aanpassing	Termijn
	(Ontwerp)levensduur tankinstallatie	Nu van toepassing op alle tanktypicals	vs 2.3.2	Breder van toepassing	(Proces)installatie	2-10 jaar^{a, b}
	Ondergrondse opslag ADR-klasse 3 VG I	Toegevoegd "of een veiligheidsstudie" en "en er een aanvalssplan aanwezig is."	vs 6.4.8	Aanvalsplan moet opgesteld worden en eventueel veiligheidsstudie	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Verwarmde (ADR-Klasse 3) vloeistoffen/mengsels	Eerste en laatste zin verwijderd	vs 2.3.9	n.v.t.	n.v.t.	n.v.t.
	ADR-klasse 4.1 - toepassing eisen ADR-klasse 3	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	(Proces)installatie - hoog	5 jaar
	ADR-klasse 4.1 – technische maatregelen verkeerde oplijning	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Bouwkundig - hoog	5 jaar
	Algemene constructie-eisen	Nu van toepassing op alle tank typicals	vs 2.2.1	n.v.t.	(Proces)installatie	2-10 jaar^a,b
	Installatiecertificaat	Nu van toepassing op alle tank typicals	vs 2.2.4	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Dubbelwandige opslagtank - lekdetectiesysteem	Maatregelen samengevoegd	vs 2.2.19, vs 2.3.6, vs 2.3.7, vs 2.220	n.v.t.	n.v.t.	n.v.t.
, ,	Overvulbeveiliging	Nieuwe set van maatregelen uitgaande van basis voor alle tanks en aanvullende eisen o.b.v. type stof of tank	vs 2.2.7 t/m 2.2.13, vs 2.2.21	Nieuwe set van maatregelen	(Proces)installatie / bouwkundig	10 jaar^b
						5 jaar^b
						2 jaar^b
	Antihevelbeveiliging - bovengrondse of ingeterpte opslag	Nu ook van toepassing op ingeterpte tank	vs 2.2.6	n.v.t.	Randapparatuur	2-10 jaar^a,b
	‘Dubbel-seal’ of ‘sealless’ pompen	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	(Proces)installatie	2-10 jaar^a,b
	Voorkomen warmtestralingsbelasting – opslagtanks	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	(Proces)installatie	2-10 jaar^a,b
	Fireproofing coating	Maatregel aangepast naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's	vs 2.2.18	Nieuwe structuur brandscenario's	(proces)installatie	2-10 jaar^a,b
	ADR-klasse 3-vloeistoffen - aanvullende eisen tankinstallatie	Laatste item opsomming vs 2.2.34 verwijdert, was dubbel met vs 2.234 en vs 2.2.39 samengevoegd	vs 2.2.34, vs 2.2.39	Geen inhoudelijke wijziging	n.v.t.	n.v.t.
	ADR-klasse 4.1 - temperatuurbewaking	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	Voorkomen warmtestralingsbelasting - bescherming draagconstructie	Maatregel aangepast naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's	vs 2.2.17	Nieuwe structuur brandscenario's	(Proces)installatie	2-10 jaar^a,b
	Voorziening voor opvang zettingen	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Bouwkundig	2-10 jaar^Ba,b
	Onderlinge afstanden opslagtanks	Maatregel aangepast naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's	vs 6.4.1	Nieuwe structuur brandscenario's	(Proces)installatie	2-10 jaar^a,b
	Gas- of lekdetectie opvangvoorziening	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	Stationair detectiesysteem	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	Normering gas-, branddetectie en brandmeldsysteem	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
en	ADR-klasse 3-vloeistoffen - opvangvoorzieningen	vs 2.2.37 en 2.2.41 waren gelijk. Nu opgenomen als maatregel m.b.t. opvangvoorziening en een maatregel m.b.t. leidingdoorvoeringen	vs 2.2.37 en 2.2.41	Geen inhoudelijke wijziging	n.v.t.	n.v.t.
	ADR-klasse 3-vloeistoffen - maximum oppervlakte opvangvoorziening	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	(Proces)installatie/bouwkundig	5 jaar
	Pompen buiten de opvangvoorziening	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	(Proces)installatie	5jaar
	Vul-, aftappunt - indicatie tank en type product, procedure vullen en legen	Maatregelen samengevoegd	vs 2.3.15 en vs 3.2.4	Geen inhoudelijke wijziging	n.v.t.	n.v.t.
	Vul-, aftap- en monsterafnamepunten - vulpuntmorsbak	Nu van toepassing op alle tank typicals	vs 2.3.14	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	ADR-klasse 3-vloeistoffen - locatie vulpunt	Betreft nu alleen de locatie van het vulpunt, de rest was dubbel met andere voorschriften. Samengevoegd met vs 2.3.13 zodat alle tanktypicals gelijk zijn	vs 2.2.35 en vs 2.3.13	Geen inhoudelijke wijziging	n.v.t.	n.v.t.
	Productafsluiters blindflenzen/afsluitdoppen	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Reactiviteit stoffen	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Procedure activiteiten boven tanks	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Laden/lossen - volgens laad-/losprocedure	Generieker geformuleerd zodat het alle transportmiddelen omvat	vs 3.2.5	Procedurele wijziging	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Laden/Lossen – laad-/losplaats, wegrijbeveiliging	Generieker geformuleerd zodat het alle transportmiddelen omvat	vs 3.2.7	Procedurele wijziging	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Laden/lossen - monstername	Generieker geformuleerd zodat het alle transportmiddelen omvat	vs 3.2.13	Procedurele wijziging	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Laden/lossen - controle op overdruk transportmiddel voor openen afsluiters	Generieker geformuleerd zodat het alle transportmiddelen omvat	vs 3.2.16	Procedurele wijziging	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Laden/lossen - toestemming starten verlading	Generieker geformuleerd zodat het alle transportmiddelen omvat	vs 3.2.17	Procedurele wijziging	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Laden/lossen - maximale vulgraad	Toegevoegd "Bij het laden van een transportmiddel wordt de maximumvullingsgraad vooraf vastgesteld afhankelijk van de te verladen stof. Afhankelijk van de grootte van het transportmiddel, wordt hiermee de maximaal te verladen hoeveelheid bepaald."	vs 3.2.18	Verdere specificering hoe de maximale vulgraad bepaald moet worden.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Visuele controle na aanvang verlading	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Laden/lossen - toezicht	Toegevoegd "Het vloeistofniveau in het transportmiddel wordt tijdens het vullen bewaakt teneinde de maximumvullingsgraad, zoals vastgelegd in het ADR, niet te overschrijden. Voor het laden of lossen van acuut toxische stoffen (H300, H310, H330, H311) moet de beladingssituatie zodanig zijn dat bij lekkage geen contact kan plaatsvinden (er geen vloeistof via inademing, oraal of huidcontact opgenomen kan worden). Dit kan bijvoorbeeld worden bereikt door het toezicht op de belading in een afgesloten ruimte uit te voeren (visueel toezicht mogelijk of met camera)."	vs 3.2.19	Verdere specificering hoe niveau moet worden gemonitored en hoe dit plaats dient te vinden voor acuut toxische stoffen	Operationeel/organisatorisch Randapparatuur - hoog	1 jaar 2 jaar
	Operationele beheersing – Noodstopvoorziening laden/lossen	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	Voorzieningen vallen van hoogte	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	Beperken snelheid	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Laden/lossen ADR-klasse 3-vloeistoffen - voorkomen splashvulling en overige operationele beheersing	Generieker geformuleerd zodat het alle transportmiddelen omvat	vs 3.2.11	Procedurele wijziging	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Voorkomen overvullen bij beladen transportmiddel	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	(Proces)installatie	2-5 jaar^a,b
	Overvulbeveiliging op basis van een veiligheidsstudie	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	2-5 jaar^a,b
	ADR-Klasse 3 VG I en II en acuut toxisch – lekvrije koppeling	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2jaar
	ADR-Klasse 3 VGI en VGII en acuut toxisch – gesloten belading	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	Eisen constructie wisselvat	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Procesinstallatie	1 jaar
	Maximale inhoud en termijn gebruik wisselvat	Maximale inhoud toegevoegd en termijn gewijzigd van 6 naar 12 maanden. Toegevoegd verwijzing naar maatregelen van stationaire tanks die ook van toepassing zijn op wisselvaten	vs 4.1.1	Maximale inhoud wisselvaten	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	PRI&E -Wisselvat	Nu alleen van toepassing op (acuut) toxische vloeistoffen of ADR-Klasse 3 VG II stoffen	vs 4.2.5/4.3.3	Versoepeling	n.v.t.	n.v.t.
	Maatregelen opstelplaats	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Bouwkundig	2-10 jaar^a,b
	Afstandsregels wisselvaten	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Geschiktheid aansluiting	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Controle op lekkage	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Loskoppelen wisselvat	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Ademventiel	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	Verbod op vullen aangesloten wisselvat	Gewijzigd in een verbod op vullen van een aangesloten wisselvat	vs 4.2.2 en vs 4.3.1	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Verwarmde vloeistoffen/mengsels -wisselvat	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	Materiaal van het wisselvat	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Opvangvoorziening wisselvat	Capaciteit aangepast van 110 % naar 100 %. Verwijderd "doch (als dat méér is) ten minste 10 % van de totale inhoud van alle verpakkingen samen." Verwijderd "De opgeslagen gevaarlijke vloeistoffen mogen de integriteit van de opslagvoorziening niet aantasten. De gevaarlijke vloeistoffen mogen niet heftig met elkaar reageren en er mogen geen schadelijke reactieproducten ontstaan." aangezien dit reeds in andere maatregelen geregeld is.	vs 4.2.1 en 4.3.2	Capaciteit aangepast van 110% naar 100%.	Versoepeling	n.v.t.
	Scheiding op ADR-klasse	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Voorkomen externe aanstraling wisselvaten	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Visuele controle voor ingebruikname	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Lektest	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Bereikbaarheid wisselvat	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Installatiecertificaat - opname in installatieboek binnen tweemaanden	Maatregelen samengevoegd	vs 2.3.10, 2.3.11 en vs 5.2.1	Geen inhoudelijke wijziging	n.v.t.	n.v.t.
	Keuringen in eigen beheer	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Voorzieningen voor vaststellen windrichting	Nu van toepassing op (acuut) toxische, CMR en ADR-klasse 3-vloeistoffen.	vs 6.2.2	Van toepassing voor meer stoffen	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Toegang tot de locatie	Sleutelkluis gewijzigd in toegang tot de locatie.	vs 6.3.3	Moet opgenomen worden in aanvalsplan	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Draagbare blusmiddelen	Nu van toepassing op op laad- en losplaatsen, bij monsternamepunten en wanneer onderhoud wordt verricht	vs 6.4.4	Wijziging aantal en locatie	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	(Semi)stationaire koeling	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Bouwkundig/ Procesinstallatie	2-10 jaar^a,b
	Mobiele koeling	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	Maatregelen plas van een acuut toxische vloeistof	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	(Semi)stationaire voorziening in de opvangvoorziening, voor een plas van een toxische vloeistof	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	Mobiel afdekken - bedrijfsbrandweer	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	(Semi)mobiel afdekken - overheidsbrandweer	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	Maatregelen tankbrand	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	(Proces)installatie/Randapparatuur	1-5 jaar^, Afhankelijk van welke variant wordt gekozen
	Inertisering	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	(Proces)installatie	5 jaar^b
	Mobiele blussing - bedrijfsbrandweer	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch/Randapparatuur	5 jaar
	Mobiele blussing - overheidsbrandweer	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Maatregelen brand in de opvangvoorziening	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2-5 jaar^, Afhankelijk van welke variant wordt gekozen
	(Semi) stationaire blusvoorziening - ADR-klasse 3	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	5jaar
	(Semi)mobiele blussing	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	(Semi) mobiele blussing - 170-300 m²	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	2 jaar
	Veiligheidsstudie/UPD (semi-)stationaire voorzieningen	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	5jaar
	Goedkeuring en beoordeling UPD	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Randapparatuur	5jaar
	ADR-klasse 3-vloeistoffen - Objecten in de nabijheid van de opvangvoorziening	Verwijderd "Voor dubbelwandige opslagtanks met een inhoud per tank van maximaal 50 m3 geldt een afstand van minimaal 10 m, voor grotere opslagtanks geldt 15 m."	vs 6.5.1	Versoepeling	n.v.t.	n.v.t.
	Enkelwandige tanks - afwijking van M146 en M147	Maatregel aangepast naar aanleiding van nieuwe opzet brandscenario's	vs 6.5.3	Nieuwe structuur brandscenario's	Randapparatuur	2-5 jaar^, Afhankelijk van welke variant wordt gekozen
	Bedrijfsbrandweer	Nieuwe maateregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	0-5 jaar
	Criteria beoordeling specifieke scenario’s bedrijfsbrandweer	Nieuwe maateregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	0-5 jaar
	Intern noodplan - overzicht gevaarlijke stoffen	Laatste bullet gewijzigd in "actuele tankstandenlijsthoeveelheid opgeslagen stof" Toegevoegd "Dit voorschrift is niet van toepassing op Seveso-inrichtingen. De eisen aan een noodplan en het voor handen hebben van een stoffenlijst is daarvoor geregeld in het Bal"	vs 6.7.3	Wijziging wijze van registreren aanwezige stoffen	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
	Aanvalsplan	Nieuwe maatregel	n.v.t.	n.v.t.	Operationeel/organisatorisch	1 jaar
^a Termijn is afhankelijk van het type opgeslagen vloeistof waarbij geldt: 2 jaar voor vloeistoffen waar volgens de CLP-verordening de volgende H-zinnen in het VIB Rubriek 2 zijn genoemd van de categorie H310, H330 en H331; 5 jaar voor gevaarlijke vloeistoffen van ADR-klasse 3, VG I en II, ADR 4.1 en vloeistoffen waar volgens de CLP-verordening de volgende H-zinnen in het VIB Rubriek 2 zijn genoemd; H340 (Kan genetische schade veroorzaken) en H350 (Kan kanker veroorzaken); 10 jaar voor alle andere gevaarlijke vloeistoffen. ^b Of eerder als de keuringstermijn verstreken is.

Samenstelling PGS 31-team

Naam	Organisatie	Rol
Ruud Peeters	Omgevingsdienst Haaglanden	Voorzitter PGS-team
Chuchu Yu	NVZ	Lid namens bedrijfsleven (VNO-NCW/MKB-Nederland)
Jan van Dixhoorn	Dow Benelux	Lid namens bedrijfsleven (VNO-NCW/MKB-Nederland)
Lieke Bosua	Paltrock HSE	Lid namens bedrijfsleven (VNO-NCW/MKB-Nederland)
Jörgen van Trijp	Brandweer mwb	Lid namens (Brandweer Nederland / Veiligheidsregio's)
René de Bie	Brandweer mwb	Lid namens (Brandweer Nederland / Veiligheidsregio's)
Rudy Bos	OMWB	Lid namens (toezicht/handhaving)
Foppe de Jong	DCMR	Lid namens (vergunningverlening)
Jorieke Meijer	Nederlandse Arbeidsinspectie	Lid namens (Nederlandse Arbeidsinspectie)
Mitchel Karam	IPLO	Waarnemer namens helpdesk IPLO
Erik van der Heijden	Van der Heijden Milieu- en Installatietechniek	Deskundige namens (VNO-NCW/MKB-Nederland)
Maikel Prins	VTI	Lid namens Vereniging van Tankinstallateurs (VTI)
Alwin van Aggelen	A-RisC	Facilitator risicobenadering en tekstschrijver
Jacobien Boehmer	Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie Instituut	Projectleider